E─čitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   K├╝t├╝phanelerde   ( 151 )   ┼×ehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 894 )  
Hit
9129104
├ťye 1490
Online ├ťye 0
Yazar Arama
Uzmanl─▒k Alanlar─▒
............
Ahilik K├╝lt├╝r├╝ Uzman─▒
Akaid
Antropoloji
Arap Dili ve Bela─čat─▒
Arap├ža
Ara┼čt─▒rmac─▒-Yazar
Arkeoloji
Asker
Astroloji
Astronomi
Atat├╝rk ─░lkeleri
Beste
Bestekâr
Bibliyografya
Bilgi ve Belge Y├Ânetimi
Bilim Tarihi
Biyografi
B├╝rokrat
Co─črafya Bilgini
Cumhuriyet Tarihi
Çeviri
├çocuk Edebiyat├ž─▒s─▒
Deneme Yazar─▒
Deniz, Harita
Devlet Adam─▒
Dil Ara┼čt─▒rmac─▒s─▒
din
Din Bilimleri
Din E─čitimi
Din Felsefesi
Din Musikisi
Din Psikolojisi
Din Sosyolojisi
Dini Gruplar
Dinler Tarihi
Divan ┼čiiri
Dramaturg
Ebru Sanat─▒
Edebiyat
Edebiyat Ara┼čt─▒rmac─▒s─▒
Edebiyat Tarihi
E─čitimci, Yazar
Ejiptoloji
Ekonomist
Eski├ža─č Tarihi
Fars Dili Edebiyat─▒
Felsefe
Felsefe Tarihi
Felsefe ve Din Bilimleri
Fen ─░limleri
Feraiz
F─▒k─▒h
Filoloji
Fizik
Folklor Ara┼čt─▒rmalar─▒
Foto─čraf Sanat├ž─▒s─▒
F├╝t├╝roloji
Gazeteci, yazar
Grafiker
Haberci
Hadis
Halk Bilimi
Halk Ozan─▒
Halk ┼×airi
Halkla ─░li┼čkiler
Hat Sanat─▒
Hekim ve fikir adam─▒
Hikâye ve Roman Yazarı
Hikâye Yazarı
Hititoloji
Hukuk
H├╝k├╝mdar
─░ktisat
─░lahiyat
─░slam Bilimleri
─░slam Felsefesi
İslâm Hukuku
─░slam ─░ktisad─▒
─░slam Mezhepleri Tarihi
─░slam Sanat─▒
─░slam Tarihi
─░slam Tarihi ve Sanatlar─▒
─░sl├ómi Bilimler Ara┼čt─▒rmac─▒s─▒
─░slami ─░limler
─░slam-T├╝rk Medeniyeti Tarihi
Kelam
Kelam ara┼čt─▒rmac─▒s─▒
K─▒raat ilimleri
Kimya
Kuran-─▒ Kerim
K├╝lt├╝r Ara┼čt─▒rmac─▒s─▒
K├╝rdistan Ehli S├╝nnet Alimi
K├╝t├╝phanecilik
Latin Dili ve Edebiyat─▒
Mant─▒k
Matematik
Mevlevi ┼×eyhi
Mevlidhan
Mezhepler Tarih├žisi
Mezhepler Tarihi
Mimarl─▒k
Mitoloji
Mûsîki
Mutasavvıf, İslâm Bilgini
M├╝ft├╝
M├╝zik
M├╝zikoloji
Nakka┼č
Nesih
Nestalik
N├╝mizmatik
Orta├ža─č Tarihi
Oryantalist
Osmanl─▒ ─░dari ve ─░ktisadi Tarihi
Osmanl─▒ M├╝ellifi
Osmanl─▒ Tarihi
Oyun ve Roman Yazar─▒
├ľyk├╝ Yazar─▒
Papaz
Politika
Psikoloji
Reisu'l-Hattatin
Reis├╝'l-Kurra
Resim
Sanat Tarihi
Sanat├ž─▒
Saz ┼×airi
Senarist
Ses Sanat├ž─▒s─▒
Sihirbaz
Siyaset
Siyaset Adam─▒
Siyaset Bilimi
Sosyal Bilimler
Sosyal Psikoloji
Sosyolog
Sosyoloji
S├Âzl├╝k
S├╝merolog
S├╝ryani Dili ve Edebiyat─▒
┼×ark─▒ S├Âz├╝ Yazar─▒
┼×iir
┼×iir
T. E.
Tarih
Tarih ve Halkbilimi Ara┼čt─▒rmac─▒s─▒
Tasavvuf
Tefsir
Temel ─░slam Bilimleri
Teoloji
Tezhip Sanat─▒
Tezkire Yazar─▒
T─▒b
Tiyatro
Toplumbilim Ara┼čt─▒rmac─▒s─▒
T├╝rk Dili ve Edebiyat─▒
T├╝rk Din Musikisi
T├╝rk ─░slam Edebiyat─▒
T├╝rk ─░slam Sanatlar─▒ Tarihi
T├╝rk Leh├želeri Ara┼čt─▒rmac─▒s─▒
T├╝rk├že
T├╝rkoloji
Yak─▒n├ža─č Tarihi
Yak─▒n├ža─č Tarihi ve ─░ktisat Tarihi Ara┼čt─▒rmac─▒s─▒
Yeni ├ça─č Tarihi
Y├Ânetmen

G├Ârevler
......
Akademisyen
Allame
Arap din bilgini
Ara┼čt─▒rmac─▒
Arkeolog
Arkeoloji
Ar┼čiv uzman─▒
Asker-Komutan
Ate┼če (Din Hizmetleri)
Atom m├╝hendisi
Avukat
Bakan
Bankac─▒
Ba┼čbakan
Ba┼čdan─▒┼čman
Belediye Ba┼čkan─▒
Bestekâr
Bilim adam─▒
B├╝rokrat
Cemaat Lideri
Çevirmen
Dan─▒┼čman
Defterdar
Dekan
Dekan Yrd.
Dersiam
Devlet Adam─▒
Devlet Ba┼čkan─▒
Din Hizmetleri M├╝┼čaviri
Din ─░┼čleri Y├╝ksek Kurulu ├ťyesi
Din Psikolojisi
Dinî musiki
Diplomat
Divan Katibi
Divan ┼×airi
Diyanet ─░┼čleri Ba┼čkan─▒
Eczac─▒
Edebiyat Tarih├žisi
Edebiyat├ž─▒
Edit├Âr
Ekonomist
el Ezher ┼×eyhi
El├ži/Sefir
Fakih
Filozof
Gazeteci
Halife
Hanende
Harema─čas─▒
Hatip
Hattat
Hekim
Hekimba┼č─▒
Hoca
Hukuk├žu
H├╝k├╝mdar
─░lahiyat├ž─▒
─░lim Adam─▒
─░mam
─░mar M├╝d├╝r├╝
Jeolog
Kad─▒
Kad─▒asker
Kaptan-─▒ Derya
Karikat├╝rist
Kâtip
Kaymakam
Kelâmcı
Kimya M├╝h.
Kur'an m├╝tercimi
K├╝lt├╝r Bak. D─▒┼č ─░li┼čkiler Gnl M├╝d.Yard.
K├╝t├╝phaneci
Memur
Mesnevi Yorumcusu
Milletvekili
Milli E─čitim M├╝d├╝r├╝
Mimar
Molla
Muallim
Muhabir
Muhaddis
Muhasebeci
Mutasarr─▒f
Mutasavv─▒f
M├╝ctehid
M├╝derris
M├╝d├╝r
M├╝ezzin
M├╝fessir
M├╝ft├╝
M├╝ft├╝ Yrd.
M├╝hendis
M├╝h├╝rdar
M├╝┼čavir
M├╝zehhip
M├╝zikolog
Neyzen
N├╝mizmat
Okutman
Oryantalist
Osmanl─▒ M├╝ellifi
├ľ─čretim G├Ârevlisi
├ľ─čretim ├ťyesi
├ľ─čretmen
Padi┼čah
Pa┼ča
Pedagog
Pilot
Piskopos ( Hristiyan Din Adam─▒)
Psikolog
Redakt├Âr
Reisu'l-Hattatin
Reis├╝'l-Kurra
Reis├╝lk├╝ttab
Rekt├Âr
Ressam
Sadrazam
Sanat Tarihi
Seyyah (Gezgin)
Sinema
Siyaset├ži
Sosyolog
S├╝ryani Din Adam─▒
┼×air
┼×eyh
┼×eyh├╝lislam
Tabip/Doktor
Tarih├ži
Tasavvuf ┼×eyhi
Terc├╝man
Te┼črifat├ž─▒
Ulum-i Diniye
Vaiz
Vakan├╝vist
Vali
Veteriner
Veziriazam
Yarg─▒├ž
Yazar


Taberi, Muhammed b. Cerir

ěž┘äěĚěĘě▒┘Ő ┘ůěş┘ůě» ěĘ┘ć ěČě▒┘Őě▒

 Yazar Detay─▒ Yazar No : Y- 4785  
K├╝nyesi/Titri Lakab─▒ Tabakas─▒ E-mail
Do─čum Yeri Tarihi ├ľl├╝m Yeri Tarihi
Taberistan 839
G├Ârev Ald─▒─č─▒ E─čitim Kurumu Mezun Oldu─ču E─čitim Kurumu
   
G├Ârevi Uzmanl─▒k Alan─▒
Allame, Muhaddis, Fakih, F─▒k─▒h, Tarih,
Bildi─či Diller Mezhebi
Arab├ža, Fars├ža,
       
Yazar No: 4785 Hit : 2947 Hata Bildirimi Tavsiye Et

   Yazara ait Kitaplar E-Kitaplar Makaleler ┼×iirler Hikayeler Fetvalar
   Yazar Hakk─▒ndaki Tan─▒t─▒m Kitaplar─▒ Tan─▒t─▒m Makaleleri        

Yazar─▒n Kitaplar─▒
# Kitap Ad─▒

Yazar─▒n E-Kitaplar─▒
# Kitap Ad─▒

Yazar─▒n Makaleleri
# Makaleler Ad─▒

Yazar─▒n ┼×iirleri

Yazar─▒n Hikayeleri
Yazar─▒n Fetvalar─▒
# Fetva Ba┼čl─▒k

Yazar Hakk─▒ndaki Tan─▒t─▒m Kitaplar─▒
# Kitap Ad─▒

Yazar Hakk─▒ndaki Tan─▒t─▒m Makaleleri
# Makaleler Ad─▒

Hayat Hikayesi

Taberî, Muhammed b. Cerîr
Eb├╗ Cafer Muhammed b. Cer├«r b. Yez├«d el-├ém├╝l├« et-Taber├« el-Ba─čd├ód├«
(├Â. 310/923)
C├ómicu'l-bey├ón ve T├ór├«hu'l-├╝mem ve'l-m├╝l├╗k adl─▒ eserleriyle tan─▒nan m├╝fessir, tarih├ži, muhaddis ve fakih.

224 y─▒l─▒ sonunda veya 225 y─▒l─▒ ba┼č─▒nda (839) TaberistanÔÇÖ─▒n merkezi ├ém├╝lÔÇÖde do─čdu; ├ém├╝l├«, Taber├« ve daha sonra Ba─čdatÔÇÖa yerle┼čti─či i├žin Ba─čd├ód├« nisbeleriyle an─▒l─▒r.

Hi├ž evlenmeyen Taber├«ÔÇÖye baz─▒ ─░sl├óm ├╝lkelerinde do─čan ├žocuklara isimleri yan─▒nda k├╝nye de verilmesi gelene─čine uyularak Eb├╗ CaÔÇśfer k├╝nyesi verilmi┼č ve bu k├╝nye ile me┼čhur olmu┼čtur.
├çift├žilikle u─čra┼čan babas─▒, o─čluyla ilgili r├╝yas─▒n─▒n b├╝y├╝y├╝nce ├ólim olarak dinini savunaca─č─▒ ┼čeklindeki yorumundan dolay─▒ onun yeti┼čmesi i├žin b├╝y├╝k ├žaba sarfetmi┼č ve kendisine ciddi gelir getirecek arazi b─▒rakm─▒┼čt─▒r.
Taber├«, ilk ├Â─črenimine memleketi ├ém├╝lÔÇÖde KurÔÇÖ├ón-─▒ Ker├«mÔÇÖi ezberleyerek ve ard─▒ndan hadis yazarak ba┼člad─▒. ─░lim tahsili i├žin be┼č y─▒l kadar s├╝recek ilk seyahatini on iki ya┼č─▒nda iken ReyÔÇÖe yapt─▒; orada ─░bn Humeyd er-R├óz├«ÔÇÖden ├žok say─▒da hadis ald─▒ ve tefsir okudu. M├╝senn├ó b. ─░br├óhim el-├ém├╝l├«ÔÇÖden hadis ve baz─▒ ─░sr├óiliyat haberlerini, Eb├╗ MukatilÔÇÖden Hanef├« f─▒kh─▒n─▒ ├Â─črendi. Ahmed b. Hamm├ód ed-D├╗l├ób├«ÔÇÖden, tarihini yazarken ├žok faydaland─▒─č─▒ ─░bn ─░shakÔÇÖ─▒n Kit├ób├╝'l-M├╝btedeÔÇÖinin (S├«ret├╝ ─░bn ─░sh├ók) Seleme b. Mufaddal yoluyla gelen rivayet ic├ózetini elde etti (Y├ók├╝t, MuÔÇścem├╝ÔÇÖl-├╝deb├ó\ XVIII, 50),
Daha sonra Ahmed b. Hanbel ba┼čta olmak ├╝zere ├že┼čitli ├ólimlerden faydalanmak amac─▒yla Ba─čdat'a gitti; ancak oraya ula┼čmadan Ahmed b. Hanbel'in vefat─▒n─▒ ├Â─črendi.

Bir y─▒l kadar s├╝ren ikameti esnas─▒nda ZaÔÇśfer├ón├« ile Eb├╗ Sa├«d el-─░stahr├«'den ┼×├ófi├« f─▒kh─▒n─▒ okudu.
Ard─▒ndan Basra'ya y├Âneldi. Muhammed b. Be┼č┼č├ór el-B├╝nd├ór ve ─░bn├╝'l-M├╝senn├ó ba┼čta olmak ├╝zere baz─▒ muhaddislerden Hz. Ali'nin Basra ziyareti s─▒ras─▒nda rivayet ettikleri dahil bir├žok hadisle C├óhiliye, siyer ve Hulef├ó-yi R├ó┼čid├«n d├Ânemi haberlerinin rivayet ic├ózetini ald─▒.
Ayr─▒ca V├ós─▒t'taki muhaddislerden bir├žok hadisin rivayet ic├ózetini elde edip ├Ânemli bir ilim ve k├╝lt├╝r merkezi olan K├╗fe'ye ge├žti. K├╗fe'de hadis ve haber y├Ân├╝nden ├╝nl├╝ Eb├╗ K├╝reyb Muhammed b. Al├ó, Henn├ód b. Ser├«, ─░sm├óil b. M├╗s├ó'dan hadis yazd─▒; S├╝leyman b. Hall├ód'dan k─▒raat, baz─▒ ├ólimlerden C├óhiliye devri ┼čiiri yan─▒nda Arap dili ve edebiyat─▒n─▒ ├Â─črendi. ─░ki y─▒l kadar s├╝ren bu seyahatlerinin ard─▒ndan Ba─čdat'a d├Ând├╝.

YaÔÇśk├╝b b. ─░br├óhim ed-Devraki'nin el M├╝sned'ini yazd─▒; Ahmed b. Y├╗suf et-Ta─čleb├«'den k─▒raat dersleri ald─▒ ve Eb├╗ Z├╝rÔÇśa er-R├óz├«, ─░bn├╝'l-M├╝neccim, Eb├╗ H├ótim esSicist├ón├« gibi ├ólimlerden din├« ilimlerle Arap dili ve edebiyat─▒ okudu.

M─▒s─▒r'a gitmek i├žin Ba─čdat'tan ayr─▒ld─▒; Suriye'ye ve sahil ┼čehirlerine u─črad─▒. Beyrut'ta bir m├╝ddet kal─▒p Abbas b. Vel├«d el-Beyr├╗t├«'nin yan─▒nda ┼×aml─▒lar'─▒n k─▒raati ├╝zere Kur'├ón-─▒ Ker├«m'i hatmetti ve 253 (867) y─▒l─▒nda Fustat'a ge├žti.
M─▒s─▒r'daki ikameti esnas─▒nda ├╝├ž b├╝y├╝k ┼×├ófi├« ├ólimi ─░sm├óil b. ─░br├óhim el-M├╝zen├«, Reb├«ÔÇś b. S├╝leyman el-Mur├ód├« ve Eb├╗ Abdullah ─░bn Abd├╝lhakem'den ┼×├ófi├« f─▒kh─▒n─▒ ├Â─črendi.

Arap dili ve edebiyat─▒ uzman─▒ Eb├╝'lHasan Ali b. Serr├óc el-M─▒sr├« ile yak─▒n dostluk kurdu; onunla hadis, f─▒k─▒h, dil, sarf ve nahivle ┼čiire dair sohbetlerde bulundu. Bir edeb├« sohbet meclisinde aruz s├Âz konusu edilince pek bilmedi─či bu konuyu Hal├«l b. Ahmed'in Kit├ób├╝'l-cAr├╗z adl─▒ eserinden inceledi.
Ayr─▒ca Y├╗nus b. Abd├╝laÔÇśl├ó es-Sadef├«'den hem M├ólik├« f─▒kh─▒n─▒ hem de Hamza ile Ver┼č'in k─▒raatlerini okudu.
Fustat'ta ├že┼čitli ilim dallar─▒nda yeti┼čmi┼č bir ┼čahsiyet olarak b├╝y├╝k bir ┼č├Âhrete ula┼čt─▒. Taber├« bu arada D─▒ma┼čk'a gitti ve oradaki baz─▒ ├ólimlerden hadis ve k─▒raat dersleri ald─▒ktan sonra tekrar Fustat'a geldi ve 256 (870) y─▒l─▒nda Ba─čdat'a d├Ând├╝.

Hayat─▒n─▒n elli y─▒ldan fazla bir s├╝resini ge├žirdi─či Ba─čdat'ta pek ├žok muhaddisin ya┼čam─▒┼č oldu─ču Kantarat├╝lbered├ón adl─▒ mahallede yerle┼čti.

Tefsirini yazd─▒ktan sonra 290 (903) y─▒l─▒nda ┼čehrin bat─▒ taraf─▒ndaki ┼×emm├ósiye'ye ta┼č─▒nd─▒. Babas─▒n─▒n b─▒rakt─▒─č─▒ araziden gelen para ile ge├žindi. Abb├ós├« Veziri Eb├╝'l-Hasan ─░bn H├ókan'─▒n teklif etti─či kad─▒l─▒k ve D├«v├ón-─▒ Mez├ólim reisli─či dahil hi├žbir g├Ârevi kabul etmedi. Sadece ayl─▒k 10 dinar kar┼č─▒l─▒─č─▒nda bu vezirin ├žocuklar─▒n─▒n e─čitim i┼čini ├╝st├╝ne ald─▒.
Di─čer Abb├ós├« Veziri Abbas b. Hasan el-Cercer├ó├«'nin talebiyle Lat├«f├╝'l-kavl adl─▒ f─▒k─▒h kitab─▒n─▒ telif etti, ancak vezirin g├Ânderdi─či 1000 dinar─▒ da almad─▒ (Zeheb├«, Acl├óm├╝ÔÇÖn-n├╝bel├óXIV, 270).
Abb├ós├« Halifesi M├╝ktef├«-Bill├óh'─▒n arzusu ├╝zerine vak─▒fla ilgili bir ris├óle kaleme ald─▒─č─▒ s─▒rada halifenin verdi─či hediyeyi de kabul etmeyince kendisine hediyeyi kabul etmesi veya bir iste─činin yerine getirilmesinin ┼čart oldu─ču s├Âylenince cuma g├╝nleri maks├╗reden soru sorulmas─▒n─▒n halife taraf─▒ndan yasaklanmas─▒n─▒ istedi ve bu iste─či yerine getirildi.
├ľmr├╝n├╝n sonuna kadar tasnif ve telifle me┼čgul olan Taber├« bir├žok talebe yeti┼čtirdi; onlara eserlerini takrir edip yazd─▒rd─▒; ilim meclislerine kat─▒l─▒p sohbetlerde bulundu, sorulan sorulara ve fetvalara cevap verdi. Telif ve tasnif etti─či eserlerle k─▒raat, tefsir, me├ón├«, hadis, f─▒k─▒h ve tarih alanlar─▒nda b├╝y├╝k bir otorite haline geldi.

Bu arada Ba─čdat'taki Hanbel├«ler ve Z├óhir├« mezhebi mensuplar─▒n─▒n kendisine d├╝┼čmanl─▒klar─▒ y├╝z├╝nden b├╝y├╝k s─▒k─▒nt─▒ ├žekti. Ahmed b. Hanbel'i fakih olarak kabul etmeyip bilhassa ─░htil├óf├╝'l-fukah├ó3 adl─▒ eserinde onun f─▒kh├« g├Âr├╝┼člerine yer vermemesi Hanbel├«ler'i aleyhine ├ževirdi (Y├ók├╝t, MuÔÇścem├╝ÔÇÖl-├╝deb├ó', XVIII, 58).

Taber├«'nin, Kur'├ón-─▒ Ker├«m'de ge├žen ÔÇťmakam-─▒ mahm├╗dÔÇŁu (el-─░sr├ó 17/79)  Hanbel├«ler'in Res├╗l-i Ekrem'in ar┼čta Allah'─▒n sa─č yan─▒nda oturaca─č─▒ makam diye yorumlamalar─▒n─▒ kabul etmemesi bu d├╝┼čmanl─▒─č─▒n bir di─čer sebebi diye g├Âsterilir.

Mutaass─▒p baz─▒ Hanbel├«ler evini ta┼člam─▒┼člar ve kendisine zulmetmi┼člerdir. Taber├«'nin daha sonra Ahmed b. Hanbel'in d├╝┼č├╝ncelerini savunan Kit├ób├╝'l-─░'tiz├ór─▒ yazd─▒─č─▒ ve ─░htil├óf├╝'l-fukah├ó adl─▒ eserini topra─ča g├Âmd├╝─č├╝, ayr─▒ca makam-─▒ mahm├╗d'la ilgili olarak tefsirinde Hanbel├«ler'in g├Âr├╝┼č├╝n├╝ kabul etmemekle birlikte b├Âyle bir anlay─▒┼č─▒n ihtimal dahilinde olabilece─čini s├Âyledi─či zikredilmektedir.

Taber├«, Z├óhir├« mezhebinin kurucusu D├óv├╗d b. Ali el-─░sfah├ón├«'nin derslerine devam eder, ondan hadis al─▒r ve ilm├« tart─▒┼čmalarda bulunurdu. Bir g├╝n D├óv├╗d'un talebelerinden biri onun hocas─▒n─▒n fikirlerine kar┼č─▒ gelmesine ├Âfkelenip a─č─▒r s├Âzler sarfedince Taber├« toplant─▒y─▒ terketti ve bir daha onun derslerine kat─▒lmad─▒. Ayr─▒ca Z├óhir├«ler aleyhine Kit├ób├╝'rRed cal├ó zi'l-esf├ór adl─▒ eserini yazmaya ba┼člad─▒; 100 varak kadar yazd─▒ktan sonra D├óv├╗d'un vefat─▒n─▒ ├Â─črenince kitab─▒n yaz─▒m─▒n─▒ b─▒rakt─▒. Buna ra─čmen D├óv├╗d'un o─člu Muhammed onun aleyhine Kit├ób├╝'l ─░ntis├ór min Muhammed b. Cer├«r etTaber├« adl─▒ bir kitap kaleme ald─▒ (a.g.e., XVIII, 78-80; Zeheb├«, AÔÇśl├óm├╝ÔÇÖn-n├╝bel├ó',XIII, 100, 110).

├ľte yandan Taber├«'nin M├óide s├╗resinin 6. ├óyetindeki ÔÇťerc├╝lek├╝mÔÇŁ kelimesinin ÔÇťerc├╝lik├╝mÔÇŁ ┼čeklinde okunmas─▒yla abdest al─▒n─▒rken iki aya─č─▒n y─▒kanmas─▒ yan─▒nda meshedilmesini de c├óiz g├Ârmesi (C├ómiÔÇśuÔÇÖl-bey├ón, VI, 81-87) kendisine ┼×i├«ler'le ayn─▒ g├Âr├╝┼čte oldu─ču itham─▒n─▒n yap─▒lmas─▒na yol a├žt─▒.
Taber├«, ┼×i├«ler'in Hz. Ali'nin im├ómeti bak─▒m─▒ndan b├╝y├╝k ├Ânem atfettikleri Gad├«r-i Hum'la ilgili hadisin farkl─▒ r├óviler yoluyla gelen sahih bir hadis oldu─čuna dair tesbitleri dolay─▒s─▒yla da ┼×i├«lik'le irtibatland─▒r─▒ld─▒.
Ancak Taber├«, kendi memleketi Taberistan'da Hz. Eb├╗ Bekir, ├ľmer ve Osman'a dil uzat─▒lmas─▒ y├╝z├╝nden bu halifelerin faziletlerine dair ayr─▒ ayr─▒ eserler kaleme almaya ba┼člad─▒, ayr─▒ca Abbas'─▒n faziletlerini yazmay─▒ kararla┼čt─▒rd─▒ ve kendisinin R├ófiz├«lik ve ┼×i├«lik'le ilgisinin olmad─▒─č─▒n─▒ ortaya koyan ├╝├ž ayr─▒ ris├óle kaleme ald─▒ (Y├ók├╝t, Muccem├╝ÔÇÖl-├╝deb├ó\XVIII, 84-85).
Buna ra─čmen gerek sa─čl─▒─č─▒nda gerekse vefat─▒ndan sonra baz─▒ Hanbel├«ler ile Z├óhir├«ler onun aleyhinde pek ├žok dedikodu yapt─▒, zaman zaman derslerinin dinlenmesini engelledi. Bilhassa onun ├Ânceleri ┼×├ófi├« mezhebine mensupken bir m├╝ctehid olarak kendi f─▒kh├« g├Âr├╝┼člerini ortaya koyup Cer├«riyye (Taberiyye) diye an─▒lan bir f─▒k─▒h mektebi kurmas─▒n─▒n da aleyhinde ileri s├╝r├╝len g├Âr├╝┼člerin olu┼čmas─▒nda etkisi kabul edilmektedir.

Taber├« 27 ┼×evval 310 (17 ┼×ubat 923) tarihinde vefat etti ve ertesi g├╝n evine defnedildi (Hat├«b, II, 166).

Y├ók├╝t el-Hamev├« ise di─čer rivayetlerde ┼×i├«lik'le itham edilmesi y├╝z├╝nden onun geceleyin ├žok az bir cemaatin i┼čtirakiyle cenazesinin gizlice kald─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒ s├Âyler (MuÔÇścem├╝ÔÇÖl-├╝deb├óXVIII, 40; farkl─▒ ├Âl├╝m tarihleri ve kabrinin M─▒s─▒r'da bulundu─čuna dair yanl─▒┼č rivayetler i├žin bk. Ahmed Abd├╝lb├óki, s. 194-195; Kurt, s. 16-17; Cerraho─člu, XVI [1968], s. 82).

Taber├« ├žok g├╝zel konu┼čan, sa─čl─▒─č─▒ konusunda ba┼č ucunda saklad─▒─č─▒ Ali b. Rabben et-Taber├«'nin Firdevs├╝'l-hikme adl─▒ eserindeki tavsiyelere uyan, iffetli, giyimi temiz ve davran─▒┼člar─▒ ├žok zarif, samimi, talebelerine ve di─čer insanlara kar┼č─▒ bir dost ve baba gibi davranan, z├╝hd ve takv├ó sahibi, her i┼čini ciddiyetle ele alan, d├╝zenli bir hayat─▒ olan ve zaman─▒n─▒ ├žok iyi de─čerlendiren bir ┼čahsiyetti. Sabahleyin evinde ├žal─▒┼čmalar─▒na ba┼člar, ikindiye kadar telif ve tasnif i┼čiyle u─čra┼č─▒rd─▒. ─░kindi namaz─▒ i├žin camiye gider, ak┼čam namaz─▒na kadar talebelere ders verir, kitaplar─▒n─▒ ya kendisi okur veya talebelerinden birine okuturdu. Ak┼čam namaz─▒ndan sonra bilhassa f─▒kh├« konular─▒n ele al─▒nd─▒─č─▒ ders halkas─▒n─▒ toplar, yats─▒dan sonra evine ├žekilir, telif ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ geceleri evinde s├╝rd├╝r├╝rd├╝.
Yazd─▒─č─▒ tefsir dolay─▒s─▒yla ÔÇťim├óm├╝'l-m├╝fessir├«nÔÇŁ diye an─▒lan Taber├«, s├╝nnet ve hadis ilimleri sahas─▒nda Tirmiz├« ve Nes├ó├« tabakas─▒nda veya alt─▒nc─▒ tabaka ric├ólinden bir muhaddis, f─▒k─▒h, ilm-i hil├óf ve mukayeseli f─▒k─▒hta mezhep kurucusu bir m├╝ctehid-imam, tarih alan─▒nda ÔÇť┼čeyh├╝'lm├╝verrih├«nÔÇŁ kabul edilen, Arap dili ve edebiyat─▒, aruz ve beyan ilimlerine v├ók─▒f, ayn─▒ zamanda bir ┼čair, ahl├ók ve terbiye sahalar─▒nda kitap yazm─▒┼č, felsefe, mant─▒k, cedel, t─▒p, cebir ve riy├óziyy├ót alan─▒nda zengin bir k├╝lt├╝re sahip b├╝y├╝k bir ┼čahsiyet olup bir├žok talebe yeti┼čtirmi┼čtir.

─░bn├╝'nNed├«m, onun hayat─▒ ve eserleri hakk─▒nda bilgi verdikten sonra kurdu─ču Cer├«riyye mezhebine intisap eden ├ólimler aras─▒nda Ali b. Abd├╝laz├«z ed-D├╗l├ób├«, Mu├óf├ó en-Nehrev├ón├«, Eb├╗ Bekir Muhammed b. Ahmed el-K├ótib gibi on bir ilim adam─▒n─▒n ismini verir (el-F├«hrist, s. 340-343). Talebelerinden K├╗fe kad─▒s─▒ Ahmed b. K├ómil ve Eb├╝'l-Hasan Alem├╝ddin Ahmed b. Yahy├ó, Taber├«'nin hayat─▒na, f─▒kh├« g├Âr├╝┼člerine ve icm├ó anlay─▒┼č─▒na dair m├╝stakil ris├óleler kaleme alm─▒┼č veya tarih kitab─▒na zeyil yazm─▒┼člard─▒r.

Talebesi olmayan Eb├╗ Muhammed Abd├╝laz├«z b. Muhammed et-Taber├« ile K─▒ft├« de onun hakk─▒nda zaman─▒m─▒za intikal etmemi┼č birer hal terc├╝mesi telif etmi┼čtir (Havf├«, s. 79-87; Taber├«'nin di─čer hocalar─▒ ve talebeleri i├žin bk. Zeheb├«, Acl├óm├╝ÔÇÖn-n├╝bel├ó XIV, 268-269; ─░br├óhim Muhammed Selkin├«, I, 24-34).

Taber├«'nin g├╝n├╝m├╝ze ula┼čan eserleri incelendi─činde kendisinin Ehl-i s├╝nnet ve Selef yoluna ba─čl─▒ oldu─ču, Cebriyye, Kaderiyye ve bilhassa MuÔÇśtezile'ye kar┼č─▒ a├ž─▒k├ža tav─▒r ald─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝r.
Bu hususta sah├ób├« ve t├óbi├«n yolundan gitmi┼č, ÔÇťOkudu─čum Kur'an mahl├╗kturÔÇŁ diyenlerle her t├╝rl├╝ m├╝nasebetin kesilmesi ve kendilerine m├╝rted muamelesi yap─▒lmas─▒ gerekti─čini s├Âylemi┼čtir.
Kaderin de─či┼čmezlik vasf─▒na inanmayanlar─▒n m├╝min say─▒lamayaca─č─▒n─▒, b├Âyle d├╝┼č├╝nen Kaderiyye mensuplar─▒n─▒n ─░sl├óm ├╝mmetinin Mec├╗s├«ler'i oldu─čunu ileri s├╝rm├╝┼čt├╝r.

Taber├«'nin Cebriyye'den olmad─▒─č─▒n─▒ vurgulayan Ahmed Muhammed elHavf├«, Y├ók├╝t el-Hamev├«'nin bu konudaki iddias─▒na Taber├« tefsirinde yer alan bir├žok ├óyetin tefsirindeki g├Âr├╝┼člerini delil g├Âstererek kar┼č─▒ ├ž─▒kar (et-Taber├«, s. 247-252). MuÔÇśtezile'nin b├╝t├╝n g├Âr├╝┼člerini reddeden Taber├«, k─▒yamet g├╝n├╝nde Allah'─▒n m├╝minler taraf─▒ndan g├Âr├╝lece─či, Res├╗lullah'─▒n ├óhirette ├╝mmetine ┼čefaatte bulunaca─č─▒, b├╝y├╝k g├╝nah i┼čleyen m├╝minlerin cehennemde ebed├« kalmayacaklar─▒ ve bu ├ólemde her ┼čeyin Allah'─▒n me┼č├«etiyle vuku buldu─ču ┼čeklindeki Selef├« g├Âr├╝┼čleri savunur.

H├óric├«ler'den ve R├ófiz├«ler'den ashaba s├Âvenleri, Hz. Eb├╗ Bekir, ├ľmer ve Osman'─▒n halife oldu─čunu kabul etmeyenleri a─č─▒r ifadelerle tenkit eder.
Ona g├Âre iman s├Âz ve amelden ibaret olup artar ve eksilir. Allah'─▒ anmak ve O'na hamdetmek iman─▒ artt─▒r─▒r; buna kar┼č─▒l─▒k O'nu unutmak ve O'na isyan etmek iman─▒ eksiltir (Taber├«, C├ómFuÔÇÖl-bey├ón, I, Mukaddime, t├╝r.yer.; Sar├«huÔÇÖs-s├╝nne, t├╝r.yer.; ayr─▒ca bk. akaide ait di─čer ris├óleleri).
Ba─čdat'ta on y─▒l kadar ┼×├ófi├« mezhebine g├Âre fetva veren Taber├«, bilhassa di─čer mezheplerin g├Âr├╝┼člerini inceleyip delillerini zikretti─či eseri ─░htil├óf├╝'l-fukah├óy─▒ yazd─▒ktan sonra kendi ba─č─▒ms─▒z f─▒kh├« g├Âr├╝┼člerini ortaya koymaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Ancak ├žok k├╝├ž├╝k bir par├žas─▒ g├╝n├╝m├╝ze ula┼čan bu eserin ve belki de kendisinden bir as─▒r sonra Cer├«riyye mezhebinin takip├žisi kalmamas─▒ sebebiyle di─čer f─▒kh├« kitaplar─▒n─▒n kaybolmas─▒ y├╝z├╝nden Taber├«'nin f─▒kh├« g├Âr├╝┼čleri ancak tefsirindeki ahk├óm ├óyetleriyle ilgili yerlerde yapt─▒─č─▒ a├ž─▒klamalardan ve ba┼čta talebeleri olmak ├╝zere d├╝┼č├╝ncelerini aktaran di─čer m├╝elliflerin kitaplar─▒ndan ├Â─črenilebilmektedir.

Onun tefsirinin yaln─▒zca rivayet tefsiri olmad─▒─č─▒n─▒ g├Âsteren bu husus, kendisinin ayn─▒ zamanda iyi bir k─▒raat ├ólimi say─▒lmas─▒n─▒n etkisiyle farkl─▒ f─▒kh├« g├Âr├╝┼člerini ortaya koymas─▒na imk├ón haz─▒rlam─▒┼čt─▒r. Zaman zaman ┼č├óz k─▒raatlere yer vermesinden dolay─▒ ele┼čtirilen Taber├«'nin baz─▒ ├óyetlerin tefsirinde k─▒raat ihtil├óflar─▒na ve Arap├ža dil kaidelerine dayanarak tercihlerde bulundu─ču bilinmekte ve tefsirinde dikkat ├žeken bir├žok ├Ârnek yer almaktad─▒r (Albayrak, XLII [2001], s. 97-130; G├╝lle, sy. 9 [2004], s. 6585). Bu sebeple Hat├«b el-Ba─čd├ód├«, Taber├«'den s├Âz├╝yle h├╝k├╝m verilen, bilgisi ve fazileti dolay─▒s─▒yla g├Âr├╝┼č├╝ne ba┼čvurulan, bir├žok ilmi ┼čahs─▒nda toplayan, s├╝nnetin sahihini uydurmas─▒ndan, n├ósihini mensuhundan ay─▒rabilen, h├╝k├╝mlerinde sah├óbe, t├óbi├«n ve onlardan sonrakilerin g├Âr├╝┼člerini takip eden bir imam ve insanl─▒k tarihini ├žok iyi bilen bir tarih├ži diye s├Âz etmektedir (T├ór├«hu Ba─čd├ód, II, 163),

Taber├«'nin hadis alan─▒ndaki seviyesini ve ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ de─čerlendiren ─░bn├╝'n-Ned├«m onun M─▒s─▒r, ┼×am, Irak, K├╗fe, Basra ve Reyde y├╝ksek seviyedeki senedlere (muhaddislere) ula┼čt─▒─č─▒n─▒ ve onlardan hadis al─▒p yazd─▒─č─▒n─▒ s├Âyler (el-Fihrist, s. 340).

Ayn─▒ zamanda sika bir muhaddis olan Taber├« yaln─▒z hadisle ilgili eserlerinde de─čil ba┼čta k─▒raat, tefsir, f─▒k─▒h ve tarih alan─▒ndaki eserlerinde de ayn─▒ rivayet usul├╝ne ba─čl─▒ kalm─▒┼čt─▒r. Ahk├óm ├óyetlerine dair tefsirlerinde oldu─ču gibi di─čer konularla ilgili hususlarda da hadisleri hep senedleriyle birlikte zikreder. Bir k─▒sm─▒ g├╝n├╝m├╝ze ula┼čan Tehz├«b├╝'l-├ós├ór adl─▒ m├╝snedinde Hz. Eb├╗ Bekir'den ba┼člayarak a┼čere-i m├╝be┼č┼čere, Ehl-i beyt mensuplar─▒ ve onlar─▒n mev├ól├«si ile tamamlayamad─▒─č─▒ ─░bn Abbas'─▒n rivayet etti─či her hadisin ├že┼čitli senedlerini, illetlerini, f─▒kha ve s├╝nnete dair ihtiva etti─či h├╝k├╝mleri, ulem├ón─▒n ihtil├óf etti─či hususlar─▒, a├ž─▒klanmas─▒ gereken gar├«b kelimeleri a├ž─▒klad─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝r. Onun bu ├žal─▒┼čmas─▒n─▒n, insanlar─▒ hadis sahas─▒nda ba┼čka bir kitaba ba┼čvurmaya ihtiya├ž b─▒rakmayacak seviyede oldu─čunu s├Âyleyen daha sonraki ├ólimler eserini tamamlayamamas─▒ndan dolay─▒ ├╝z├╝nt├╝lerini dile getirirler (Hat├«b, II, 163; Y├ók├╝t, Mu^cem├╝ÔÇÖl-├╝deb├óXVIII, 41, 45, 74-76; S├╝bk├«, III, 121).

─░htil├óf├╝'l-fukah├óda ├Ânce fakihlerin g├Âr├╝┼č├╝n├╝, ard─▒ndan bu g├Âr├╝┼č├╝ kimin nakletti─čini belirterek farkl─▒ bir usul uygulam─▒┼čt─▒r. Hadislerin sened ve metin de─čerlendirmesini yapt─▒─č─▒ Tefs├«r ve Tehz├«b'indeki metoduna mukabil kendisini b├╝y├╝k bir ┼č├Âhrete ula┼čt─▒ran tarihinde gerek Res├╗lullah'tan rivayet edilen hadislerde gerekse hadisle ilgili olmayan yerlerde ve konularda rivayetleri ald─▒─č─▒ kayna─č─▒n yaln─▒z senedini zikretmekle yetinir ve ayn─▒ konudaki farkl─▒ muhteval─▒ haberleri s─▒ralayarak hangi rivayetin daha do─čru oldu─čuyla ilgili tercihi okuyucuya b─▒rak─▒r; ├žok az yerde kendi tercihini belirtir. Tarihine kaydetti─či haberlerin senedinde rivayet ic├ózetini ald─▒─č─▒ kitaplardan yapt─▒─č─▒ nakillerde ÔÇťhaddesen├ó, ahberen├ó, ketebeÔÇŁ ibarelerini kullanmas─▒na kar┼č─▒l─▒k di─čer kitaplardan yapt─▒─č─▒ iktibaslarda ÔÇťkale, zekere, rav├ó, huddist├╝, uhbirt├╝, ruviyeÔÇŁ gibi ifadelere yer vermi┼čtir. Hicretin ilk ├╝├ž asr─▒nda neredeyse b├╝t├╝n kitaplarda kullan─▒lan isnad usul├╝ne ba─čl─▒ kalarak senedde m├╝elliflerin ad─▒n─▒ zikretmekle yetinmi┼č ve kitaplar─▒n ad─▒n─▒ yazmam─▒┼čt─▒r. Fuat Sezgin'in, ÔÇťSenedlerde ge├žen r├óvilerden en az biri m├╝elliftirÔÇŁ ┼čeklindeki tesbitinden hareketle (GAS [Ar.], I/1, s. 146; I/ 2, s. 3-25; ─░TED, II/1 [1957], s. 19-36) iktibasta bulundu─ču kitaplar─▒n belirlenmesi de m├╝mk├╝nd├╝r.

Ancak Taber├«, tefsirinde ve tarihinde Hz. ├édemÔÇÖin yarat─▒l─▒┼č─▒ndan ba┼člayarak ge├žmi┼č peygamberler ve bunlar─▒n ├╝mmetleri hakk─▒nda bilgi aktar─▒rken senedlerin niteli─čine bakmaks─▒z─▒n daha ├žok K├óÔÇśb el-Ahb├ór, Vehb b. M├╝nebbih, ─░bn C├╝reyc, ─░bn ─░shak ve S├╝dd├«ÔÇÖnin rivayetlerine dayanarak pek ├žok ─░sr├óiliyatÔÇÖa yer vermi┼čtir.
Ona g├Âre tarih bilgisi insan─▒n akl├« delillerine veya d├╝┼č├╝n├╝p buldu─ču sebeplere dayanmaz; senedleriyle r├óvileri g├Âsterilen haber ve rivayetlere dayan─▒r. ├ç├╝nk├╝ ge├žip gidenlere ve sonradan gelenlere dair haberler, bunlar─▒ g├Ârmeyen ve o zamanlar─▒ idrak etmeyenlere ancak onlar─▒ g├Âren ve i┼čitenlerin haber vermesiyle ula┼č─▒r (T├ór├«h, I, 7-8). Bu husus, yaln─▒z ─░sr├óiliyatla ilgili olmay─▒p tarihine ald─▒─č─▒ di─čer haberler i├žin de yerine getirmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ ├Ânemli bir metot sorunu olmu┼č, ula┼čt─▒─č─▒ veya elde etti─či haberleri aynen muhafazaya gayret etmi┼č, kendisini ge├žmi┼čle gelecek aras─▒nda bir arac─▒ diye g├Ârm├╝┼čt├╝r. Ona g├Âre tefsirle tarih aras─▒nda bir parelellik bulunmaktad─▒r; me┼č├«et-i il├óhiyyenin insan fiillerindeki tezah├╝r├╝ tarihle, kel├óm─▒ndaki AllahÔÇÖ─▒n iradesi tefsirle a├ž─▒klan─▒r.

Taber├«ÔÇÖnin en ├Ânemli ├Âzelli─či, ─░sl├ómÔÇÖ─▒n ilk ├╝├ž asr─▒nda (50-250/670864) yaz─▒lan kitaplar─▒ incelemesi ve teliflerini bunlara dayanarak yapmas─▒d─▒r. Eb├╝ÔÇÖlKas─▒m el-Verr├ókÔÇÖ─▒n onun k─▒yasa dair kitaplar─▒ kendisi i├žin toplamas─▒n─▒ istedi─čini, toplad─▒─č─▒ otuz k├╝sur kitab─▒ ona verip bir m├╝ddet sonra geri al─▒nca kitaplar─▒n baz─▒ yerlerine i┼čaretler koymu┼č oldu─čunu s├Âylemesi (Y├ók├╝t, Muccem├╝ÔÇÖl-├╝deb├ó>, XVIII, 81) eserlerini yazarken zengin bir literat├╝rden yararland─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir.

Eserleri.
 1. C├ómiul-bey├ón an tev├«li ├óyi l-Kur├ón.
Taber├«ÔÇÖnin tam olarak zaman─▒m─▒za ula┼čan iki kitab─▒ndan biri olup ─░sl├óm d├╝nyas─▒nda KurÔÇÖan ├óyetleriyle ilgili Hz. Peygamber, ashap, t├óbi├«n ve tebeuÔÇÖtt├óbi├«nden gelen rivayetleri toplamas─▒yla me┼čhur olan hacimli tefsiridir.

M├╝ellifin kendi g├Âr├╝┼čleri yan─▒nda daha ├Ânceki yorum ve tercihleri de ihtiva eden eser ilk defa Mustafa b. Muhammed el-B├ób├« elHaleb├« taraf─▒ndan KurÔÇÖanÔÇÖ─▒n her c├╝z├╝ bir cilt ve sonuncusu fihrist olmak ├╝zere otuz bir cilt halinde bas─▒lm─▒┼čt─▒r (Kahire 1321, 1323-1330, 1373-1376).
Ard─▒ndan Ahmed Muhammed ┼×├ókir ve Mahm├╗d Muhammed ┼×├ókir ile (I-XVI, Kahire 1955-1969) Abdullah b. Abd├╝lmuhsin et-T├╝rk├« (I-XXIII, Riyad 1424/2003) taraf─▒ndan iki ilm├« ne┼čri ger├žekle┼čtirilmi┼čtir.

Eserin bir├žok muhtasar─▒ yan─▒nda terc├╝meleri de bulunmaktad─▒r.
Muhammed Ali es-S├ób├╗n├« ve S├ólih Ahmed R─▒z├óÔÇÖn─▒n haz─▒rlad─▒─č─▒ Muhtasaru Tefs├«ri't-Taber├«, Kerim Aytekin ve Hasan Karakaya ile (I-IX, ─░stanbul 1996) Mehmet Keskin (I-VI, ─░stanbul, ts.) taraf─▒ndan T├╝rk├žeÔÇÖye ├ževrilmi┼čtir.

2. Târîhu'l-ümem ve l-mülûk.
G├╝n├╝m├╝ze tam olarak ula┼čan ikinci eseridir. Daha ├Ânce yaz─▒lm─▒┼č ve zaman─▒m─▒za intikal etmemi┼č bir├žok kitaptan yapt─▒─č─▒ nakiller dolay─▒s─▒yla b├╝y├╝k de─čeri bulunan eseri ilk defa M. Jean de Goeje ile birlikte bir grup ┼čarkiyat├ž─▒ yay─▒mlam─▒┼č (I-XV, Leiden 1879-1901), daha sonra ├že┼čitli bask─▒lar─▒, zeyilleri ve muhtasarlar─▒ yap─▒lm─▒┼č, farkl─▒ dillere terc├╝me edilmi┼čtir.

3. Zeyl├╝'l-m├╝zeyyel.
T├ór├«hu'l-├╝memÔÇÖin sonunda bas─▒lan ve eksik oldu─ču anla┼č─▒lan kitapta Hz. HaticeÔÇÖyle ilgili bir paragrafl─▒k bilgi verilmekte, 8-161 (629-778) aras─▒nda yirmi alt─▒ farkl─▒ y─▒lda vefat eden baz─▒ sah├ób├« ve t├óbi├«nin isimlerine, k─▒smen hayat ve ┼čahsiyetlerine dair bilgiler yer almakta, bu arada Res├╗lullahÔÇÖtan hadis rivayet eden baz─▒ ki┼čilerin, bunlar aras─▒nda baz─▒ han─▒mlar─▒n adlar─▒ zikredilmektedir.
Y├ókut bu kitab─▒n 300 (912-13) y─▒l─▒ndan sonra kaleme al─▒nd─▒─č─▒n─▒, 1000 varak hacmindeki ├žal─▒┼čmay─▒ hadis ve tarihle u─čra┼čanlar─▒n elde etmeyi ├žok istediklerini bildirir (Macem├╝ÔÇÖl-├╝deb├ó", XVIII, 70-71).
elM├╝ntehab min Kit├óbi Zeyli'l-m├╝zeyyel ad─▒yla yay─▒mlanan (T├ór├«h, XI, 491705) kitaptaki bilgilerin, m├╝ellifin tarihinde her y─▒l─▒n sonunda vefat etmi┼č olan ┼čahsiyetlere dair verdi─či k─▒sa bilgileri and─▒ran bir tabakat veya ric├ól kitab─▒ olmas─▒ dikkat ├žekmektedir.

 4. Tehz├«b├╝'l-├ós├ór ve tafs├«l├╝'s-s├óbit an Res├╗lill├óhi sallallahu aleyhi ve sellem mine'l-ahb├ór.
Taber├«, Ahmed b. HanbelÔÇÖin el-M├╝snedÔÇÖinden faydalanarak ├Ânce a┼čere-i m├╝be┼č┼čere ile Ehl-i beyt mensuplar─▒ ve onlar─▒n mev├ól├«sinin rivayet etti─či hadisleri yazmaya ba┼člad─▒─č─▒ bu eserini tamamlayamam─▒┼č; ayr─▒ca yazd─▒klar─▒n─▒n bir k─▒sm─▒ da zaman─▒m─▒za ula┼čmam─▒┼čt─▒r. Hz. ├ľmer ile eksik olan Abdullah b. AbbasÔÇÖ─▒n m├╝snedlerini iki┼čer ve Hz. AliÔÇÖnin m├╝snedini tek cilt halinde Mahm├╗d Muhammed ┼×├ókir (Kahire 1982); Hz. AliÔÇÖnin m├╝snedini N├ós─▒r b. SaÔÇśd er-Re┼č├«d (I-IV, Mekke 1404) ve Abd├╝lkayy├╗m Abd├╝rabbinneb├« (I-II, Mekke 1402/1984); Abdurrahman b. Avf, Talha b. Ubeydullah ve Z├╝beyr b. Avv├ómÔÇÖ─▒n m├╝snedlerini Ali R─▒z├ó b. Abdullah b. Ali R─▒z├ó el-C├╝zÔÇÖ├╝'l-mefk├╝d ad─▒yla tek cilt halinde (D─▒ma┼čk 1416/1995) yay─▒mlam─▒┼čt─▒r.

5. Tebs├«r├╝ ├╝li'n-n├╝h├ó me├ólimi'l-h├╝d├ó (et-Tebs├«r f├« me├ólimiÔÇÖd-d├«n).
Akaide ait bir ris├óle olup Ali b. Abd├╝laz├«z b. Ali e┼č-┼×ibl taraf─▒ndan notlar ve ─░bn B├ózÔÇÖ─▒n baz─▒ taÔÇślikleriyle beraber ne┼čredilmi┼čtir (Riyad 1416/1996).

6. Sarîhu's-sünne.
Yine akaide dair eseri Bedr b. Y├╗suf el-MaÔÇśt├╗k yay─▒mlam─▒┼čt─▒r (K├╝veyt 1405/1985). Benzer konuda k├╝├ž├╝k bir ris├ólesi de el-C├╝z fi'─░tik├ód ad─▒yla bas─▒lm─▒┼čt─▒r (Bombay 1311/ 1893).

7. ─░htil├óf├╝'l-fukah├ó (─░htil├óf├╝ ulem├óiÔÇÖl-ems├ór f├« ahk├ómi ┼čer├óiiÔÇÖl-─░sl├óm).
Bu hacimli eserden iki ayr─▒ par├ža g├╝n├╝m├╝ze ula┼čm─▒┼č ve bunlardan birini F. Kern ─░htil├óf├╝'l-fukah├ó (Kahire 1902; Beyrut, ts.), di─čerini J. Schacht Kit├ób├╝'l-Cih├ód ve kit├ób├╝'l-cizye ve ahk├ómi'l-muh├órib├«n (Leiden 1933) ad─▒yla yay─▒mlam─▒┼čt─▒r. Taber├« bu eserinde Eb├╗ Han├«fe, M├ólik b. Enes, Evz├ó├«, Hasan-─▒ Basr├«, ─░bn Eb├╗ Leyl├ó, ┼×├ófi├« gibi fakihlerin g├Âr├╝┼člerini ve ihtil├óf ettikleri noktalar─▒ ele alm─▒┼čt─▒r.

8. el-Câmi fi'l-kırâât.
Y├ók├╝tÔÇÖun verdi─či bilgiye g├Âre Medine, Mekke, K├╗fe, Basra, Suriye ve M─▒s─▒rÔÇÖdaki kurr├ón─▒n KurÔÇÖanÔÇÖdaki me┼čhur ve ┼č├óz k─▒raatlerini ve bunlar─▒n illetlerini anlatt─▒─č─▒ on sekiz ciltlik bu kitab─▒n (M─▒fcem├╝ÔÇÖl-├╝deb├ó*, XVIII,45, 65) eksik ve ┼č├╝pheli bir n├╝shas─▒ Ezher ├ťniversitesi K├╝t├╝phanesiÔÇÖnde bulunmaktad─▒r (Sezgin, GAS [Ar.], I/2, s. 168).

M├╝ellifin f─▒kha dair g├╝n├╝m├╝ze ula┼čmayan ba┼čka eserleri de vard─▒r:
Bas├«tu'l-kavl f├« ahk├ómi ┼čer├óÔÇÖfi'l-─░sl├óm,
Âdâbü'l-kazâ*,
Lat├«f├╝'l-kavl f├« ahk├ómi ┼čer├óÔÇÖii'l-─░sl├óm,
elHaf├«f f├« ahk├ómi ┼čer├óÔÇÖii'l-─░sl├óm,
er-Red alâ zi'l-esfâr.
Edebü'n-nüfûsi'l-ceyyide ve'l-ahlâku'n-nefîse
adl─▒ d├Ârt ciltlik eseri de zaman─▒m─▒za intikal etmemi┼čtir.
Bu kitab─▒n Eb├╗ Sa├«d ├ľmer b. Ahmed ed-D├«never├« el-Verr├ókÔÇÖ─▒n eline ge├žti─či ve Suriye seyahati esnas─▒nda iki cildini kaybetti─či zikredilir (Y├ók├╝t, Mrfcem├╝ÔÇÖl-├╝deb├óÔÇÖ, XVIII, 76-77).
Taber├«ÔÇÖye ba┼čka kitap ve ris├óleler de nisbet edilmi┼čtir; bunlar─▒n bir k─▒sm─▒ baz─▒ kitaplar─▒n─▒n b├Âl├╝m ba┼čl─▒klar─▒, baz─▒lar─▒ ba┼člay─▒p tamamlayamad─▒klar─▒ veya d├╝┼č├╝n├╝p yazamad─▒klar─▒d─▒r; baz─▒lar─▒n─▒n da ona nisbeti do─čru de─čildir (Rosenthal, s. 5-134; Gilliot, Exegese, s. 39-68).


─░tikad├« G├Âr├╝┼čleri.

Ba┼čta C├ómiuÔÇÖl-bey├ón adl─▒ tefsiri olmak ├╝zere et-Tebs├«r f├« us├╗liÔÇÖd-d├«n, er-Red al├ó ziÔÇÖl-esf├ór ve Sar├«huÔÇÖs-s├╝nne (┼×erhuÔÇÖs-S├╝nne, el-C├╝z fiÔÇÖl-iti─Ěad, A─Ěidet├╝ÔÇÖt-Taber├«) gibi akaide dair eserlerinin yan─▒ s─▒ra KurÔÇÖanÔÇÖ─▒ anlama ve ondan isabetli h├╝k├╝mler ├ž─▒karma y├Ântemine ili┼čkin kitaplar telif eden Taber├« benimsedi─či itikad├« g├Âr├╝┼čleriyle Ehl-i s├╝nnetÔÇÖin erken d├Ânem ├ólimleri aras─▒nda yer al─▒r.
Genelde Ahmed b. HanbelÔÇÖden ├Âvg├╝ ile s├Âz edip Selefiyye ak├«desine benzer g├Âr├╝┼čleri benimsemekle birlikte akaid sisteminde akl├« delillere de ba┼čvurdu─ču i├žin k─▒smen S├╝nn├« bir kel├ómc─▒ olarak da kabul edilmesi m├╝mk├╝nd├╝r.
Baz─▒ felsefe kitaplar─▒n─▒ okudu─čuna ili┼čkin rivayetlerle (et-Tebs├«r, ne┼čredenin giri┼či, s. 45) dinde akl├« tefekk├╝re ba┼čvurulmas─▒n─▒ kabul etmeyen D├óv├╗d ez-Z├óhir├«ÔÇÖyi reddetmek amac─▒yla m├╝stakil bir eser kaleme almas─▒ da onun din├« d├╝┼č├╝ncedeki y├Ântemini g├Âsterir niteliktedir. ├ľte yandan Taber├«ÔÇÖnin Hanbeliyye-Selefiyye mensuplar─▒nca bidÔÇśat├ž─▒l─▒kla itham edildi─či bilinmektedir (Zeheb├«, XIV, 277).
Eserlerinde Gad├«r-i Hum rivayetlerine yer vermesi, Hz. AliÔÇÖnin faziletlerine dair nakilleri derlemesi ve ├ž─▒plak ayak ├╝zerine meshetmeyi c├óiz g├Ârmesi sebebiyle ┼×├«aÔÇÖya nisbet edilmesine ra─čmen (─░bn Kud├óme, I, 133; ─░bn Hacer, V, 100) Taber├« S├╝nn├« bir ├ólimdir.
Bu husus eserleriyle sabit oldu─ču gibi ┼×├«aÔÇÖya y├Ânelik ele┼čtirilerinden de anla┼č─▒lmaktad─▒r.
Taber├«, yahudilerle h─▒r─▒stiyanlar hakk─▒nda n├ózil olan baz─▒ ├óyetlerin kapsam─▒na ehl-i bidÔÇśat f─▒rkalar─▒n─▒ da dahil etmi┼čtir (C├ómiuÔÇÖl-bey├ón, III, 181; VIII, 106). Hz. PeygamberÔÇÖin vefat─▒ndan sonra m├╝sl├╝manlar aras─▒nda zuhur eden ihtil├óflara ve zaman i├žinde g├Âr├╝len akaid meselelerine temas edip Cehmiyye, MuÔÇśtezile, M├╝rcie, Hav├óric ve ┼×├«a gibi mezhepleri ehl-i bidÔÇśat diye niteleyip g├Âr├╝┼člerini ele┼čtirirken (Y├ók┼źt, XVIII, 82) akl├« tahlillere giri┼čmesi onun akla ├Ânem veren S├╝nn├« bir ├ólim oldu─čunu ortaya koyar. Taber├«, AllahÔÇÖ─▒n katile uygulanmas─▒n─▒ emretti─či k─▒sas─▒ namaz gibi terkedilmesi m├╝mk├╝n olmayacak ┼čekilde farz k─▒lmad─▒─č─▒n─▒ s├Âylemesi ├Ârne─činde g├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere (C├ómiuÔÇÖl-bey├ón, II, 102) meselelere kapsay─▒c─▒ bak─▒┼č yapabilen bir m├╝ctehiddir. Ona g├Âre m├╝sl├╝manlar aras─▒nda vuku bulan ilk anla┼čmazl─▒k hil├ófet konusuyla ilgilidir. Ard─▒ndan kullara ait fiillerin kaz├ó ve kaderle ili┼čkisi, b├╝y├╝k g├╝nah i┼čleyen m├╝sl├╝manlar─▒n h├╝km├╝ ve irc├ó meselesi, iman─▒n tan─▒m─▒ ve niteli─či, KurÔÇÖanÔÇÖ─▒n mahl├╗k olup olmamas─▒, kabir azab─▒, ├óhirette AllahÔÇÖ─▒n g├Âr├╝lmesi ve KurÔÇÖanÔÇÖ─▒ telaffuz meselesi gibi hususlar birer itikad├« mesele olarak g├╝ndeme gelmi┼čtir (et-Tebs├«r, s. 156-203; Sar├«huÔÇÖs-s├╝nne, s. 204).

Taber├«ÔÇÖnin itikad├« g├Âr├╝┼člerini ┼č├Âylece ├Âzetlemek m├╝mk├╝nd├╝r:
─░nsan i├žin bilgi edinmenin kaynaklar─▒ duyular ve akl─▒n istidl├ólinden ibarettir. Peygamberin verdi─či haberler kulak vas─▒tas─▒yla i┼čitildi─činden duyular i├žinde m├╝talaa edilebilir. Ak─▒l y├╝r├╝tmenin isabetli olabilmesi i├žin ki┼činin zihn├« a├ž─▒dan sa─čl─▒kl─▒ olmas─▒ gerekir. Ak─▒l vahyin bildirdi─či hususlar─▒ imk├óns─▒z bulmaz, aksine teyit eder (C├ómiuÔÇÖl-bey├ón, I, 101, 242, 253; VIII, 124; XII, 86-87; XV, 147; et-Tebs├«r, s. 113).
Buna g├Âre bilginin kaynaklar─▒ duyular, ak─▒l y├╝r├╝tme ve haberden ibarettir. Dine nisbetle nakledilen bilgiler KurÔÇÖanÔÇÖa ve me┼čhur hadislere dayan─▒r. Din Res├╗l-i EkremÔÇÖin s├Âz ve fiil halinde sundu─ču bilgilerle tamamland─▒─č─▒ndan vas├«, h├╝ccet veya ba┼čka bir unvanla an─▒lan ki┼čilere nisbet edilen bilgiler muteber de─čildir (et-Tebs├«r, s. 167). SelefiyyeÔÇÖye mensup ├ólimler, illiyyeti il├óh├« kudrete s─▒n─▒rlama getirece─či endi┼česiyle kabul etmedikleri halde Taber├« madd├« varl─▒klarda sebep-sonu├ž ili┼čkisinin zorunlu oldu─ču kanaatini ta┼č─▒m─▒┼čt─▒r. Mesel├ó ate┼č varsa yanma ve yakma da zorunlu olarak vard─▒r. Bu prensibin insanlar─▒n ihtiyar├« fiilleri i├žin de ge├žerli oldu─čunu benimseyen Taber├« s├Âz konusu fiillerin meydana gelmesini AllahÔÇÖ─▒n bu fiilleri yaratmas─▒na ba─čl─▒ g├Ârm├╝┼čt├╝r. Ancak iman-k├╝f├╝r, sevap-g├╝nah gibi fiillerin olu┼čmas─▒nda kulun kendi se├žiminin ├Ânemli rol├╝n├╝ de hesaba katm─▒┼čt─▒r.

─░sl├óm dininin itikad├« konular─▒n─▒ AllahÔÇÖ─▒n birli─či ve ├ódil olu┼ču noktas─▒nda toplamak ve bunlar─▒ naslar─▒n yan─▒ s─▒ra duyu verileriyle istidl├ólde bulunarak kan─▒tlamak m├╝mk├╝nd├╝r (a.g.e., s. 114). Tabiat─▒n m├╝kemmel kurulu┼ču ve i┼čleyi┼či bilgi ve irade sahibi y├╝ce bir yarat─▒c─▒n─▒n eseri oldu─čunu g├Âstermektedir. Akl─▒n ula┼čt─▒─č─▒ bu sonucu ink├órc─▒lar─▒n reddetmesi, bu hususun yanl─▒┼čl─▒─č─▒n─▒ de─čil onlar─▒n arzular─▒n─▒ akl─▒n ├Ân├╝ne ge├žirmek suretiyle bir ├ófete m├óruz kald─▒klar─▒n─▒ belirtir (C├ómiuÔÇÖl-bey├ón, I, 54-55, 195, 248; II, 65; XI, 86-87).
AllahÔÇÖ─▒n z├ót─▒ OÔÇÖnun varl─▒─č─▒n─▒ ifade etti─či gibi isimleri de s─▒fatlar─▒n─▒n mevcudiyetini g├Âsterir. ─░simler ve s─▒fatlar vahyin yan─▒ s─▒ra ak─▒lla da bilinir. AllahÔÇÖ─▒n ezel├« ve ebed├« olan hayat, ilim, kudret, irade gibi s─▒fatlar─▒n─▒n bulundu─čunu bilmeyen kimse m├╝min diye an─▒lamaz (et-Tebs├«r, s. 127-129, 130-134).

Tekvin s─▒fat─▒ OÔÇÖnun var etmeyi diledi─či ┼čeye ÔÇťolÔÇŁ demesi anlam─▒na gelir. ─░lim s─▒fat─▒ AllahÔÇÖ─▒n varl─▒k ve olaylar─▒ vuku bulmadan ├Ânce bilmesini kapsar. Baz─▒ ├óyetlerde bir k─▒s─▒m insanlar─▒n imtihana t├óbi tutulmas─▒n─▒n OÔÇÖnun ortaya ├ž─▒kacak sonucu bilmesi i├žin ger├žekle┼čtirildi─činin ifade edilmesi imtihana konu te┼čkil eden olaylar─▒n herkese g├Âsterilmesini sa─člamaya y├Âneliktir (C├ómiuÔÇÖl-bey├ón, I, 510; III, 164; XVIII, 49; XXX, 347).

Naslarda AllahÔÇÖa atfedilen, fakat ak─▒l a├ž─▒s─▒ndan OÔÇÖna nisbet edilmesi m├╝mk├╝n g├Âr├╝nmeyen s─▒fatlar─▒n bir k─▒sm─▒ ul├╗hiyyete uygun m├ónalarla teÔÇÖvil edilmeli, teÔÇÖvil edilemeyenler te┼čbihten tamamen ka├ž─▒n─▒lmak suretiyle benimsenmelidir. Bunlardan ÔÇťvechÔÇŁ z├ót, ÔÇťyedÔÇŁ nimet ve kuvvet, ÔÇťcenbÔÇŁ emir, ÔÇťistiv├óÔÇŁ m├ólik olma ve h├ókimiyet, ÔÇťity├ónÔÇŁ ilim ve nusret anlam─▒ndad─▒r (a.g.e., I, 80-81,132-133, 192; II, 329; III, 316; VII, 161; XXVI, 76; XXIX, 38; et-Tebs├«r, s. 134-145; H├╝s├óm b. Hasan Sars├╗r, s. 126, 367, 435). KurÔÇÖan AllahÔÇÖ─▒n kel├óm─▒, kel├óm─▒ da s─▒fat─▒ oldu─čundan hi├žbir ifade i├žinde ona mahl├╗k denemez. ─░nsana ait bir fiil olan KurÔÇÖanÔÇÖ─▒ telaffuz etme ve yazma i┼či ise mahl├╗ktur (et-Tebs├«r, s. 153-155, 200-201). Z├ót─▒n─▒ ve s─▒fatlar─▒n─▒ bilmek AllahÔÇÖ─▒n madd├« bir varl─▒k olmas─▒ m├ónas─▒na gelmedi─či gibi ├óhirette m├╝minlerce g├Âr├╝lmesi de maddeye benzemesini gerektirmez.
Ak─▒l r├╝ÔÇÖyetullah─▒ m├╝mk├╝n g├Âr├╝r (C├ómiuÔÇÖl-bey├ón, VII, 303; et-Tebs├«r, s. 150).

─░sl├óm ├ólimleri ilk d├Ânemlerden itibaren, AllahÔÇÖ─▒n iradesiyle insanlara ait ihtiyar├« fiillerin olu┼čmas─▒nda ├Ânemli bir unsur te┼čkil eden kulun iradesinin s─▒n─▒rlar─▒ konusunda fikir beyan etmi┼člerdir. Taber├«ÔÇÖye g├Âre insana ait fiiller kulun kendi se├žimi ve AllahÔÇÖ─▒n yaratmas─▒yla ger├žekle┼čir. Ki┼činin AllahÔÇÖ─▒n yaratmas─▒na ihtiya├ž duymadan kendi kudret ve iradesiyle fiillerini ger├žekle┼čtirmesi m├╝mk├╝n olsayd─▒ AllahÔÇÖtan yard─▒m dilemesine gerek kalmazd─▒. Halbuki KurÔÇÖanÔÇÖda m├╝minlerin imanda sebat etmek, itaat ve ibadetleri ger├žekle┼čtirmek i├žin AllahÔÇÖtan yard─▒m istemelerinin gerekti─či bildirilmektedir (mesel├ó bk. el-F├ótiha 1/5-6). M├╝minin hidayetiyle k├ófirin ink├ór─▒ yaln─▒zca kendi fiilleriyle ger├žekle┼čmemekte, insana ait fiiller ├╝zerinde onun farkedemedi─či il├óh├« bir m├╝dahale bulunmaktad─▒r. Buradaki il├óh├« fiilin k├ófirin iman etmesine engel olacak bi├žimde sonu├ž do─čurmas─▒ onun tercihine y├Ânelik bir cezad─▒r; m├╝mini ink├ór etmekten koruyacak ┼čekilde sonu├žlanmas─▒ da onun tercihine ba─čl─▒ bir m├╝k├ófatt─▒r (Y├ók┼źt, XVIII, 82). ┼×u halde tevfik olmadan iman, h─▒zl├ón olmadan ink├ór ger├žekle┼čmez.

Peygamberlerin herhangi bir bilgi kayna─č─▒na ba┼čvurmadan gayb ├óleminden haber vermeleri ve s├Âylediklerinin olaylarla teyit edilmesi n├╝b├╝vvetlerinin en ├Ânemli delillerindendir. B├╝t├╝n peygamberler erkeklerden se├žilmi┼čtir. Peygamberlerin kendilerine vahyedilen haberlerde ve il├óh├« ├óleme dair m├╝┼čahedelerinde herhangi bir teredd├╝t i├žine d├╝┼čmeleri n├╝b├╝vvet s─▒fatlar─▒yla ba─čda┼čmaz. Hz. ─░dr├«s ve ├Äs├ó diri olarak g├Âk katlar─▒na y├╝kseltilmi┼čtir (C├ómiuÔÇÖl-bey├ón, III, 278; XIII, 80, 86-87; XVI, 96). Res├╗l-i EkremÔÇÖin n├╝b├╝vvetine dair en ├Ânemli delil muhtevas─▒, nazm─▒ ve bel├ógat─▒ itibariyle benzeri meydana getirilemeyen KurÔÇÖanÔÇÖd─▒r. Bundan sonra en ├Ânemli delil Tevrat ve ─░ncilÔÇÖde m├╝jdelenmesi ve bu hususun Ehl-i kitap ├ólimlerince bilinmesidir. Nitekim Selm├ón-─▒ F├óris├«ÔÇÖnin m├╝sl├╝man olmas─▒ bir papazdan ald─▒─č─▒ bu t├╝r bilginin izini s├╝rmesiyle ger├žekle┼čmi┼čtir. Ayr─▒ca Hz. ├édemÔÇÖin yarat─▒l─▒┼č─▒ ve di─čer peygamberlerin tevhid m├╝cadelelerine dair haberler vermesi de n├╝b├╝vvetinin a├ž─▒k delillerindendir (a.g.e., I, 85, 165, 220, 321-323, 370-372; II, 53-54; III, 266). ─░sr├ó ve miÔÇśrac ruh ve bedenle birlikte vuku bulmu┼čtur, sadece ruhen ger├žekle┼čmi┼č olsayd─▒ n├╝b├╝vvete delil te┼čkil etmezdi. Res├╗l-i EkremÔÇÖin makam-─▒ mahm├╗du arasat meydan─▒nda b├╝t├╝n insanlara ┼čefaat etmesi m├ónas─▒na gelebilece─či gibi M├╝c├óhid b. CebrÔÇÖin de kabul etti─či ├╝zere ar┼ča oturtulmas─▒ anlam─▒na da gelir. Bunu engelleyen akl├« ve nakl├« bir delil yoktur (a.g.e., XV, 116-117, 147-148). Vel├« iman ve takv├ó sahibi olan m├╝minlerdir. Onlara verilen m├╝jde (Y├╗nus 10/62-64) d├╝nya hayat─▒nda s├ód─▒k r├╝yalar g├Ârmeleri veya ├Âl├╝mleri s─▒ras─▒nda meleklerce il├óh├« rahmete ve r─▒zaya n├óil olacaklar─▒n─▒n bildirilmesidir (a.g.e., XI, 131-132).

K─▒yamet al├ómetlerinden n├╝z├╗l-i ├Äs├óÔÇÖn─▒n m├╝tev├ótir hadislere dayand─▒─č─▒ dikkate al─▒narak vuku bulaca─č─▒na inanmak gerekir (a.g.e., III, 291). Baz─▒ g├Âr├╝┼člerin aksine YeÔÇÖc├╗c ve MeÔÇÖc├╗c olay─▒ hen├╝z meydana gelmemi┼čtir, k─▒yametin kopmas─▒ndan ├Ânce ger├žekle┼čecektir (a.g.e., XVI, 22).

─░nsan─▒n yarat─▒lmas─▒ esnas─▒nda meleklerce bedenine ├╝flenen ruh ├Âl├╝m├╝ an─▒nda yine meleklerce bedenden ├ž─▒kar─▒l─▒p al─▒n─▒r. Berzah ├óleminde m├╝minlerin kabirlerinden cennete bir kap─▒ a├ž─▒l─▒r, cenneti seyredip ho┼č kokusunu al─▒rlar; k├ófirlerin kabirlerinden de cehenneme bir kap─▒ a├ž─▒l─▒r ve cehennemi seyredip k├Ât├╝ kokusunu hissederler.
┼×ehidler di─čer m├╝minlerden farkl─▒ olarak berzah ├óleminde iken cennet nimetlerinden yararlan─▒r. Bu konuyla ilgili hadisleri reddetmek m├╝mk├╝n de─čildir. Zaten AllahÔÇÖ─▒n cans─▒z bir bedeni m├╝k├ófatland─▒rmas─▒ veya ona azap etmesini ak─▒l da imk├óns─▒z g├Ârmez. Ayr─▒ca kabir azab─▒na ve nimetine dair KurÔÇÖanÔÇÖda a├ž─▒k deliller vard─▒r (a.g.e., I, 188-189; II, 39; XI, 11-12; et-Tebs├«r, s. 205-212).

Eb├╗ Bekir ile ├ľmerÔÇÖin hidayet ├Ânderleri olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyleyip onlara taÔÇśnetmek Res├╗lullahÔÇÖa taÔÇśnetmek anlam─▒na gelir; bu sebeple s├Âz konusu tutumu benimseyenlerin ─░sl├óm diniyle ilgisi kalmaz. Hil├ófet meselesine ili┼čkin ihtil├óf─▒ ├ž├Âzmek i├žin emirli─čin Kurey┼čÔÇÖe ait oldu─čunu s├Âyleyen Eb├╗ BekirÔÇÖi ashab─▒n tamam─▒na yak─▒n ├žo─čunlu─ču teyit etmi┼čtir (et-Tebs├«r, s. 156-158; ─░bn Hacer, V, 101).

Taber├«, itikad├« konularda akl├« istidl├óllere ba┼čvurmak suretiyle b├╝y├╝k ├žapta SelefiyyeÔÇÖnin m├╝tekaddim grubundan ayr─▒lm─▒┼č, belli ba┼čl─▒ haber├« s─▒fatlar─▒ teÔÇÖvil etmi┼č, imana bilgi unsurunu eklemi┼č, ancak baz─▒ ├óh├ód hadisleri m├╝tev├ótir kabul etmi┼č ve tekfirde kat─▒ say─▒labilecek bir tutum sergilemi┼čtir. Onun, eserleri Ehl-i s├╝nnetÔÇÖin kaynaklar─▒ aras─▒nda yer alm─▒┼č Eb├╗ YaÔÇśl├ó el-Ferr├ó, ─░bn Teymiyye ve ─░bn Kayyim el-Cevziyye gibi m├╝teahhir d├Ânemi Selef ├ólimlerine ├Ânc├╝l├╝k etti─čini s├Âylemek m├╝mk├╝nd├╝r. H├╝s├óm b. Hasan Sars├╗r, Taber├«ÔÇÖnin il├óh├« s─▒fatlara dair g├Âr├╝┼člerini yazd─▒─č─▒ bir eserde mukayeseli olarak incelemi┼čtir (bk. bibl.).Yusuf ┼×evki Yavuz 



click women cheat on men what makes husbands cheat

Dipnotlar
Taber├«, C├ómiuÔÇÖl-bey├ón (Bulak), VI, 81-87; ayr─▒ca bk. Mukaddime, I, t├╝r.yer.; a.mlf., T├ór├«─ž (Eb├╝ÔÇÖl-Fazl), I, 7-8; XI, 491-705; ─░bn├╝ÔÇÖn-Ned├«m, el-Fihrist, Kahire 1348, s. 340-343; Hat├«b, T├ór├«─žu Ba─íd├ód, II, 163, 166, 169; ─░bn As├ókir, T├ór├«─žu D─▒ma┼č─Ě (Amr├«), LII, 188-208; Y├ók┼źt, Mucem├╝ÔÇÖl-b├╝ld├ón, IV, 405; a.mlf., Mucem├╝ÔÇÖl-├╝deb├ó, XVIII, 40-94; ─░bn├╝ÔÇÖl-K─▒ft├«, ─░nb├óh├╝ÔÇÖr-ruv├ót, III, 89-90; Zeheb├«, Al├óm├╝ÔÇÖn-n├╝bel├ó, XIII, 100, 110; XIV, 267-282; a.mlf., Te┼║kiret├╝ÔÇÖl-huff├ó┼ż, II, 710-716; S├╝bk├«, Taba─Ěat, III, 120-128; ─░bn├╝ÔÇÖl-Cezer├«, ─áayet├╝ÔÇÖn-Nih├óye, II, 106-108; D├óv├╗d├«, Taba─Ěat├╝ÔÇÖl-m├╝fessir├«n, II, 106-113; Ahmed Muhammed el-Havf├«, et-Taber├«, Kahire 1963; Sezgin, GAS (Ar.), I/1, s. 117-152; I/2, s. 3-25, 168; a.mlf., ÔÇť─░sl├óm Tarihinin Kayna─č─▒ Olmak Bak─▒m─▒ndan Hadisin EhemmiyetiÔÇŁ, ─░TED, II/1 (1957), s. 19-36; F. Rosenthal, ÔÇťGeneral IntroductionÔÇŁ, The History of al-Tabar─ź, New York 1989,s. 5-134; Muhammed ez-Z├╝hayl├«, ─░m├óm et-Taber├«, D─▒ma┼čk 1410/1990; Ahmed Abd├╝lb├ók─ź, Min Al├ómiÔÇÖl-ulem├óiÔÇÖl-Arab fiÔÇÖl-─ĚarniÔÇÖs-s├ólisiÔÇÖl-hicr├«, Beyrut 1990, s. 191-219; Cl. Gilliot, Ex├ęg├Ęse, langue et th├ęologie en Islam, Paris 1990, s. 39-68; a.mlf., ÔÇťLa formation intellectuelle de TabariÔÇŁ, JA, CCLXXVI (1988), s. 203-244; a.mlf., ÔÇťet-Taber├« el-fa─Ě─źh├╝ÔÇÖl-m├╝erri─žÔÇŁ, M├╝erri─žuÔÇÖl-Arab├«, sy. 37, Ba─čdad 1988, s. 141-164; a.mlf., ÔÇťLes ┼ôuvres de TabariÔÇŁ, MIDEO, XIX (1989), s. 49-90; Hasan Kurt, Taber├«ÔÇÖnin Hayat─▒ ve Tarih├žili─či (y├╝ksek lisans tezi, 1991), Ondokuz May─▒s ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝; Tarif Khalidi, Arabic Historical Thought in the Classical Period, Cambridge-New York 1994, s. 73-81; Ramazan ┼×e┼čen, M├╝sl├╝manlarda Tarih-Co─črafya Yaz─▒c─▒l─▒─č─▒, ─░stanbul 1998, s. 52-60; ─░br├óhim Muhammed Selk─źn├«, ÔÇťHay├ót├╝ÔÇÖt-Taber├« ve f─▒─Ěhuh├╗ ve ictih├ód├╝hÔÇŁ, el-─░m├óm et-Taber├«: Fa─Ě─źhen ve m├╝erri─žan ve m├╝fessiren ve ├ólimen biÔÇÖl-─Ě─▒r├ó├ót (haz. M. Tevf├«k Eb├╗ Ali - Meryem Berr├«), Beyrut 1422/2001, I, 19-39; ─░smail Cerraho─člu, ÔÇťMuhammed ─░bn Cerir et-Taber├« ve TefsiriÔÇŁ, A├ť─░FD, XVI (1968), s. 79-101; Abd├╝lh├╝seyin el-Fetl├«, ÔÇťEb├╗ Cafer et-Taber├« ve menhec├╝h├╗ fiÔÇÖl-─Ě─▒r├ó├ótÔÇŁ, MM─░Ir., XXXIV/2 (1403/1983), s. 175-214; Halis Albayrak, ÔÇťTaber├«ÔÇÖnin K─▒raatlar─▒ De─čerlendirme ve Tercih Y├ÂntemiÔÇŁ, A├ť─░FD, XLII (2001), s. 97-130; S─▒tk─▒ G├╝lle, ÔÇťTaber├«ÔÇÖnin, Tefs├«rÔÇÖindeki K─▒r├óat De─čerlendirmeleriÔÇŁ, ─░├ť ─░lahiyat Fak├╝ltesi Dergisi, sy. 9, ─░stanbul 2004, s. 65-85; U. Martensson, ÔÇťDiscourse and Historical Analysis: The Case of al-Tabar─źÔÇÖs History of the Messengers and the KingsÔÇŁ, Journal of Islamic Studies, XVI/3, Oxford 2005, s. 287-331; R. Paret, ÔÇťal-Tabar─źÔÇŁ, EI (Fr.), IV, 607-608; Fikret I┼č─▒ltan, ÔÇťTaber├«ÔÇŁ, ─░A, XI, 594-598; C. E. Bosworth, ÔÇťal-Tabar─źÔÇŁ, EI┬▓ (Fr.), X, 11-16.
open go how many guys cheat
read here read read

Hocalar─▒    

├ľ─črencileri    

H. Bilgi Kaynaklar─▒

Yazara Ait Ses Dosyalar─▒
# Media Ad─▒

Yazara Ait Videolar
# Media Ad─▒

Yazara Ait G├Ârsel Eserler
# Media Ad─▒
Kullan─▒c─▒ Yorumlar─▒

! Yorum yazabilmeniz i├žin ├╝ye olmal─▒s─▒n─▒z.
├ťyelik i├žin l├╝tfen sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda yer alan"├ťye Giri┼č | ├╝ye ol" linkine t─▒klay─▒n─▒z.

Kay─▒t Ekleyen / Eklenme Tarihi
Muhammed Ender / 27.11.2014



Eski Eserler


Eski Eserler K├╝t├╝phanesine Ho┼čgeldiniz!

Hesap ─░┼člemleri

├ťye de─čil misiniz? ├ťye olun!

Eski Eserlere ├╝ye olarak, k├╝t├╝phanenimiz ve eserlerimiz hakk─▒nda payla┼č─▒mlardan hesab─▒n─▒z ├╝zerinden faydalabilirsiniz...