f EskiEserler | Eski Eserler | Eskieserler.com
E─čitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   K├╝t├╝phanelerde   ( 151 )   ┼×ehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 894 )  
Hit
9129104
├ťye 1490
Online ├ťye 0

├ťrd├╝n

 ┼×ehir Detay─▒ ┼×ehir No : S- 174  
Di─čer Adlar─▒ ├ťlke
   
Kurucusu Kurulu┼č Tarihi
   
   
┼×ehir No: S-174 Hit : 3324
Hata Bildirimi Tavsiye Et

├ľzeti

Hakk─▒nda Bilgi

├ťrd├╝n
 
Ortado─čuÔÇÖda bir ─░sl├óm ├╝lkesi.
 
Kuzeyden Suriye, kuzeydo─čudan Irak, do─ču ve g├╝neyden Suudi Arabistan, bat─▒dan Filistin (Bat─▒ ┼×eria) ve ─░srail ile ├ževrilen ├ťrd├╝n g├╝neybat─▒da yakla┼č─▒k 26 kilometrelik bir k─▒y─▒ ile K─▒z─▒ldenizÔÇÖe kom┼čudur. 1967ÔÇÖ- de ─░srailÔÇÖin Bat─▒ ┼×eriaÔÇÖy─▒ i┼čgal etmesi ├╝zerine bu y├Ândeki s─▒n─▒r fiilen de─či┼čikli─če u─črayarak ┼×eria (├ťrd├╝n) nehri, L├╗t g├Âl├╝ ve Araba vadisinden ge├žer hale gelmi┼čtir. ├ťlkenin resm├« ad─▒ el-Memleket├╝ÔÇÖl-├ťrd├╝niy- yet├╝ÔÇÖl-H├ó┼čimiyye, y├╝z├Âl├ž├╝m├╝ 89.213 km2, n├╝fusu 6.321.252 milyon (2010), ba┼č┼čehri Amman (2.300.000), di─čer ├Ânemli ┼čehirleri Zerka (486.000), Rusayfe (369.000), ─░rbid (325.000), Kuveysime (248.000) ve AkabeÔÇÖdir (101.000).
 
Y├╝zey ┼čekilleri bak─▒m─▒ndan ├ťrd├╝n arazisi ├╝├ž farkl─▒ b├Âlgeye ayr─▒l─▒r ve r├Âlyefin ana unsurlar─▒n─▒ bat─▒daki tektonik bir ├ž├Âk├╝nt├╝ alan─▒ (depresyon), ondan fay diklikleriyle ayr─▒lan da─čl─▒k bir alan ve do─čudaki plato kesimi meydana getirir. Bat─▒daki ├ž├Âk├╝nt├╝ alan─▒ Do─ču AfrikaÔÇÖdan gelip K─▒z─▒ldeniz, ├ťrd├╝n, L├╝bnan ve SuriyeÔÇÖden ge├žerek T├╝rkiyeÔÇÖye kadar uzanan b├╝y├╝k fay hatt─▒n─▒n ├╝zerindedir. Bu alan─▒n ├ťrd├╝n topraklar─▒nda kalan b├Âl├╝m├╝ kuzeyde ┼×eria vadisi, merkez├« kesimde L├╗t g├Âl├╝ (├ľl├╝deniz), g├╝neyde Araba vadisinden te┼čekk├╝l eder. Buras─▒ bir b├╝t├╝n halinde d─▒┼ča ak─▒┼č─▒ olmayan kapal─▒ L├╗t g├Âl├╝ havzas─▒d─▒r. ─░├žinde L├╗t g├Âl├╝n├╝n de (deniz seviyesinden 402 m. a┼ča─č─▒da) bulundu─ču G├╗r (Gavr) ├žukurlu─ču yery├╝z├╝n├╝n en al├žak yeridir. ├ťrd├╝n-─░srail s─▒n─▒r─▒ g├Âl├╝ ikiye b├Âler; g├Âl├╝n do─ču yar─▒s─▒ ├ťrd├╝n topraklar─▒na dahildir. Tektonik ├ž├Âk├╝nt├╝ alan─▒n─▒n hemen do─čusunda yer alan ve ona paralel olarak kuzey-g├╝ney y├Ân├╝nde uzanan da─čl─▒k sahan─▒n bat─▒ya bakan yama├žlar─▒ fay dikliklerine tekab├╝l etmekte, bu saha ├╝zerinde y├╝kselti g├╝neye do─čru gittik├že artmaktad─▒r. Kuzeyde Acl├╗n yak─▒nlar─▒ndaki ├ťmm├╝dderec (1247 m.), Pet- raÔÇÖn─▒n g├╝neybat─▒s─▒nda H├ór├╗n (1336 m.), Taf├«leÔÇÖnin g├╝neyindeki B├╝kke (1526 m.) ve MaanÔÇÖ─▒n bat─▒s─▒ndaki Mebrek (1727 m.) da─člar─▒ da─čl─▒k k├╝tlenin ba┼čl─▒ca zirveleridir. G├╝neyde AkabeÔÇÖnin do─čusunda bulunan Ram da─č─▒ ile (1754 m.) biraz daha g├╝neydeki ├ťmm├╝dd├óm├« da─č─▒ (1854 m.) ├╝lkenin en y├╝ksek iki yeridir. Da─čl─▒k sahan─▒n temelini kum ta┼č─▒n─▒n yayg─▒n oldu─ču, Paleozoik ya┼čl─▒ araziler te┼čkil eder. Ayr─▒ca ikinci zaman kalkerlerinin dikkat ├žekti─či da─čl─▒k alan ├╝zerinde yer yer karstik depresyonlarla (kalkerli araziye ├Âzg├╝ ├žukurlar) L├╗t g├Âl├╝ne a├ž─▒lan M├╗cib, Heyd├ón ve Y├óbis gibi kanyon vadilere rastlan─▒r. Bu vadilerde yaz─▒n da az miktarda ak─▒┼č g├Âr├╝l├╝r ve sular bat─▒da L├╗t g├Âl├╝ne d├Âk├╝l├╝r. Ayr─▒ca ad─▒ ge├žen kanyon vadilerde ├žok say─▒da s─▒cak su kayna─č─▒ vard─▒r, bunlar G├╗r ├žukurlu─čunu olu┼čturan tektonik hatlarla yak─▒ndan ilgilidir. Kabaca Mefrak-Maan hatt─▒n─▒n do─čusunda yap─▒s─▒n─▒ genellikle kalker, kum ta┼č─▒ ve bazalt─▒n te┼čkil etti─či, ortalama y├╝kseltisi 700-900 m. olan dalgal─▒ bir plato yer al─▒r. Bu plato ├╝zerinde kuzeyde Ezrak, g├╝neyde Cefr gibi kapal─▒ ├ž├Âk├╝nt├╝ alanlar─▒ bulunur. Platonun Zerka ve MefrakÔÇÖ─▒n do─čusunda kalan kesimleri, ├╝zerindeki siyah bloklarla dikkati ├žeken bir bazalt platosuna d├Ân├╝┼č├╝r.
 
├ťrd├╝nÔÇÖ├╝n bat─▒ kesimleri Akdeniz ikliminin etkisi alt─▒ndad─▒r. ├ľzellikle kuzeybat─▒daki topraklar, zeytin a─čac─▒n─▒n varl─▒─č─▒ ile kendini g├Âsteren bu iklime has bitki ├Ârt├╝s├╝n├╝n belirginle┼čti─či yerlerdir. Ancak ├╝lkenin % 75ÔÇÖini meydana getiren kuzeydo─ču ve g├╝neydeki ├ž├Âllerde y─▒lda ortalama 50 milimetrenin alt─▒nda ya─č─▒┼č alan ├ž├Âl iklimi h├ókimdir. S─▒cakl─▒k kuzeyden g├╝neye ve bat─▒dan do─čuya do─čru gittik├že artar. Y─▒ll─▒k ortalamalar g├╝neyde K─▒z─▒ldeniz k─▒y─▒s─▒ndaki AkabeÔÇÖde 25┬░C iken kuzeydeki ─░rbidÔÇÖ- de ve ba┼č┼čehir AmmanÔÇÖda 17┬░CÔÇÖye d├╝┼čmektedir. Ya─č─▒┼č─▒n da─č─▒l─▒┼č─▒nda y├╝kselti ve enlemin yan─▒nda ├Âzellikle AkdenizÔÇÖden gelen nemli havan─▒n etkisi b├╝y├╝kt├╝r. Y─▒ll─▒k ortalama ya─č─▒┼č miktar─▒ AkabeÔÇÖde 26, MaanÔÇÖ- da 40, AmmanÔÇÖda 250 ve ─░rbidÔÇÖde 460 milimetredir. ├ťlke topraklar─▒n─▒n b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝ ├ž─▒plakt─▒r. Akdeniz ikliminin g├Âr├╝ld├╝─č├╝ kuzeybat─▒da ve y├╝ksek kesimlerde seyrek de olsa zeytin, me┼če, k─▒z─▒l├žam ve ard─▒├ž a─ča├žlar─▒na rastlan─▒r. ├ľzellikle do─ču ve g├╝ney kesimlerinde vadi tabanlar─▒ndaki ├žal─▒ ve otsu bitkiler d─▒┼č─▒nda bitki ├Ârt├╝s├╝ step ve ├ž├Âl formasyonundan ibarettir.
Tar─▒m alanlar─▒n─▒n s─▒n─▒rl─▒ oldu─ču ├ťrd├╝nÔÇÖde topraklar─▒n yakla┼č─▒k % 5ÔÇÖi i┼členebilir durumdad─▒r ve bunun ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝nde y─▒ll─▒k ortalama 100.000 ton kadar bu─čday ├╝retilir; arpa, baklagiller, zeytin, muz ve portakal di─čer baz─▒ ├╝r├╝nlerdir. Bat─▒daki tektonik ├ž├Âk├╝nt├╝ alan─▒nda yer alan ┼×eria vadisi, G├╗r ├žukurlu─ču ve Araba vadisinin kuzey kesimleri ├╝lkenin en ├Ânemli tar─▒m alanlar─▒d─▒r. Sulamaya dayal─▒ tah─▒l ve turun├žgil tar─▒m─▒ ile ├že┼čitli sebze ve meyve ├╝retiminin yap─▒ld─▒─č─▒ bu al├╝vyonlu topraklarda L├╗t g├Âl├╝n├╝n g├╝neydo─čusunda oldu─ču gibi muz ├╝retimi de s├Âz konusudur. Nisbeten serac─▒l─▒k faaliyetlerinin de g├Âr├╝ld├╝─č├╝ ┼×eria vadisi k─▒┼č─▒n ya─č─▒┼čl─▒ ve tar─▒ma uygun s─▒cakl─▒k ┼čartlar─▒na sahip bir aland─▒r. Ayr─▒ca Do─ču Ovas─▒ Sulama Kanal─▒ (Do─ču G├╗r Kanal─▒), Yerm├╝k nehri sular─▒n─▒ ┼×eria nehrinin do─čusundaki tar─▒m alanlar─▒na ula┼čt─▒rmakta ve bu sayede yakla┼č─▒k 50 hektarl─▒k bir alan sulanmaktad─▒r. Zerka nehri ├╝zerindeki Kral Tal├ól Baraj─▒, ┼×eria vadisinde 17.000 hektarl─▒k bir tar─▒m alan─▒na su sa─člar. Bu alanlardan y─▒lda iki ├╝r├╝n al─▒n─▒r. Mevcut su kaynaklar─▒n─▒n % 65ÔÇÖinin tar─▒mda kullan─▒ld─▒─č─▒ ├ťrd├╝nÔÇÖde y├╝ksek s─▒cakl─▒k ve ya─č─▒┼č azl─▒─č─▒ tar─▒m ├╝zerinde olumsuz bir etkiye sahiptir. Bat─▒ ┼×eriaÔÇÖn─▒n 1967ÔÇÖde ─░srail taraf─▒ndan i┼čgal edilmesi ve ┼×eria nehrinin do─čusundaki topraklar─▒n g├╝venlik sorunlar─▒ ya┼čamas─▒ tar─▒m alanlar─▒n─▒n ├Ânemli ├Âl├ž├╝de daralmas─▒na yol a├žm─▒┼čt─▒r. A┼č─▒r─▒ otlatma, ormans─▒zla┼čma ve toprak erozyonu arazi kullan─▒m─▒yla ilgili di─čer m├╝him problemlerdir. Co─črafya ┼čartlar─▒na uygun bi├žimde k├╝├ž├╝kba┼č hayvan yeti┼čtiricili─či yap─▒lan ├╝lkede son y─▒llarda k├╝mes hayvanc─▒l─▒─č─▒ da geli┼čmi┼čtir. Ot ├Ârt├╝s├╝n├╝n zay─▒fl─▒─č─▒na ra─čmen 1 milyon koyunu ve 500.000 ke├žiyi bulan davar varl─▒─č─▒ say─▒l─▒ birka├ž ihra├ž ├╝r├╝n├╝nden biri olan derinin kayna─č─▒d─▒r. Bedev├«lerÔÇÖin isk├ón edilmesi sebebiyle g├Â├žebe hayvanc─▒l─▒k b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de azalm─▒┼čt─▒r. ├ťlkede eskiden beri ar─▒c─▒l─▒k ├Ânemli bir faaliyet koludur.
Do─čal kaynaklar bak─▒m─▒ndan fakir olan ├ťrd├╝nÔÇÖde en ├Ânemli yer alt─▒ zenginliklerinden biri ihra├ž maddelerinin ba┼č─▒nda gelen fosfatt─▒r. D├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k fosfat ├╝reticileri aras─▒nda yer alan ├ťrd├╝nÔÇÖde Zerka, Has├ó, Ras├«fe ve Katr├óneÔÇÖde ├ž─▒kar─▒lan fosfat Akabe Liman─▒ÔÇÖndan ihra├ž edilir. L├╗t g├Âl├╝ ve g├╝neyindeki Saf├« ovas─▒nda ├╝retilen potas da di─čer bir ├Ânemli do─čal kaynakt─▒r. L├╗t g├Âl├╝ ve Ezrak kaya tuzlas─▒ndan tuz, EzrakÔÇÖtaki Hamza kuyular─▒ndan az miktarda petrol ├╝retimi yap─▒l─▒r. Ham madde ve enerji kaynaklar─▒n─▒n da s─▒n─▒rl─▒ oldu─ču ├ťrd├╝nÔÇÖde sanayi fazla geli┼čmemi┼čtir. Ancak tekstil, ├žimento ve g─▒da sanayiinde bir miktar geli┼čme s├Âz konusudur. ├ťlke ekonomisinde d─▒┼č yard─▒mlar ├Ânemli bir yer tutar. Bunun ba┼čl─▒ca sebebi, Filistinli m├╝ltecilerin b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝n├╝n bu topraklarda oturmas─▒ ve h├╝k├╝metlerin ge├žmi┼čten beri tak─▒nd─▒klar─▒ Bat─▒ yanl─▒s─▒ tutumdur. Amerika Birle┼čik Devletleri, ─░ngiltere, ─░srail ve Arap ├╝lkeleri en fazla yard─▒m yapan ├╝lkelerdir. Ayr─▒ca yurt d─▒┼č─▒ndaki i┼č├ži d├Âvizi ve turizm geliri de ├╝lke ekonomisi i├žin ├Ânemlidir. Y─▒lda 2 milyar dolarl─▒k ihracata kar┼č─▒l─▒k ithal├ót tutar─▒ 4-4,5 milyar dolard─▒r. Ba┼čl─▒ca ihra├ž mallar─▒ fosfat, potas, i┼členmemi┼č deri, ├žimento ve y├╝n, ithal mallar─▒ ise kimyasal ve end├╝striyel ├╝r├╝nlerle bu─čdayd─▒r.
1950ÔÇÖde 472.000 olan n├╝fus 1970ÔÇÖte 1,6, 1990ÔÇÖda 3,2 ve 2005ÔÇÖte 5,5 milyona, 2007 y─▒l─▒nda yap─▒lan tahminlere g├Âre 5,9 milyona ula┼čm─▒┼čt─▒r. N├╝fus art─▒┼č─▒ ├žok y├╝ksektir. Bu h─▒zl─▒ art─▒┼čta ├╝lkeye g├Â├ž eden ve say─▒lar─▒ 2 milyonu ge├žen Filistinli m├╝ltecilerin b├╝y├╝k rol├╝ vard─▒r. ─░┼č imk├ónlar─▒ s─▒n─▒rl─▒d─▒r ve gen├ž n├╝fusun ├Ânemli bir k─▒sm─▒ petrol zengini Arap ├╝lkelerinde ├žal─▒┼č─▒r. 1948-1949 sava┼č─▒nda topraklar─▒ndan s├╝r├╝len 800.000 FilistinliÔÇÖnin 460.000ÔÇÖi ├ťrd├╝nÔÇÖe ge├žmi┼č, bu say─▒ 1961ÔÇÖde ├óni bir y├╝kseli┼čle bilhassa ┼čehirlerde 623.660ÔÇÖa ula┼čm─▒┼čt─▒r. Kilometrekareye yetmi┼č ki┼činin d├╝┼čt├╝─č├╝ ├ťrd├╝nÔÇÖde n├╝fusun b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču ├╝lkenin kuzeybat─▒s─▒nda toplanm─▒┼čt─▒r. Mefrak-Maan hatt─▒n─▒n do─čusunda kalan ├ž├Âl b├Âlgesi ├žok tenhad─▒r. Bu kesimde b├╝y├╝k yerle┼čim merkezleri yoktur ve yo─čunluk 0-10 ki┼či aras─▒nda de─či┼čir.
 
1/3ÔÇÖ├╝ ba┼č┼čehir AmmanÔÇÖa olmak ├╝zere k─▒rdan kente h─▒zl─▒ bir g├Â├ž├╝n ya┼čand─▒─č─▒ ├╝lkede n├╝fusun % 78,4ÔÇÖ├╝ ┼čehirlerde oturur. ├ťrd├╝n halk─▒n─▒n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču bedev├« AraplarÔÇÖla Filistinli AraplarÔÇÖdan olu┼čur. Rus i┼čgalinden sonra KafkasyaÔÇÖdan gelen ve b├Âlgeye isk├ón edilen ├çerkez ve ├çe├ženlerÔÇÖ le T├╝rkmen, D├╝rz├« ve Ermeniler di─čer etnik gruplar─▒ te┼čkil eder. T├╝rkmenler ├Âzellikle Acl├╗nÔÇÖun g├╝neyindeki Cere┼č y├Âresinde ve AmmanÔÇÖda ya┼čamaktad─▒r. AmmanÔÇÖda soyad─▒ T├╝rk├že olan, ya┼čl─▒lar─▒n─▒n halen T├╝rk├že konu┼čtu─ču 3000 kadar aile mevcuttur. Salt ┼čehrinde I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼čehid d├╝┼čen T├╝rk askerlerine ait bir ┼čehitlik bulunmaktad─▒r. Ayn─▒ zamanda bir sanayi ve ticaret merkezi olan ba┼č┼čehir Amman kara, hava ve demiryolu ba─člant─▒lar─▒yla ula┼č─▒m─▒n d├╝─č├╝m noktas─▒d─▒r. SuriyeÔÇÖden gelen, buradan ge├žerek AkabeÔÇÖye kadar uzanan karayolu ├╝lkenin ana karayoludur ve Maan ├╝zerinden Suudi ArabistanÔÇÖa ula┼č─▒r. Yine SuriyeÔÇÖden gelen ve Mefrak-Amman-Maan hatt─▒n─▒ izleyen Hicaz Demiryolu da ana kara yoluyla paraleldir. Akabe k├Ârfezindeki k─▒y─▒ ┼čeridi ├ťrd├╝nÔÇÖ├╝n deniz yoluyla d─▒┼č d├╝nyaya a├ž─▒lmas─▒na imk├ón sa─člar. K─▒z─▒ldeniz k─▒y─▒s─▒ndaki Akabe bu bak─▒mdan ├žok ├Ânemli bir liman ┼čehridir. V├ódiim├╗s├óÔÇÖda kum ta┼č─▒ kayalara oyulmu┼č Petra antik yerle┼čim alan─▒, Kerek ve Acl├╗n kaleleri, L├╗t g├Âl├╝, M├╗cib ve Heyd├ón vadilerindeki kapl─▒calarla (Zerka, M├ó├«n, Z├ór├ó gibi) AkabeÔÇÖdeki mercan resifleri ├ťrd├╝nÔÇÖ├╝n ba┼čl─▒ca turizm alanlar─▒d─▒r. Turistlerin b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝ Ortado─ču ├╝lkelerinden gelmektedir.

 

website women affair open

E─čitim Kurumlar─▒

K├╝t├╝phaneleri

Yazarlar─▒

Bu ┼čehirde kay─▒tl─▒ ├╝yeler
Kullan─▒c─▒ Yorumlar─▒

! Yorum yazabilmeniz i├žin ├╝ye olmal─▒s─▒n─▒z.
├ťyelik i├žin l├╝tfen sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda yer alan"├ťye Giri┼č | ├╝ye ol" linkine t─▒klay─▒n─▒z.

Kay─▒t Ekleyen / Eklenme Tarihi
S├╝meyye Abaci / 15.10.2014



Eski Eserler


Eski Eserler K├╝t├╝phanesine Ho┼čgeldiniz!

Hesap ─░┼člemleri

├ťye de─čil misiniz? ├ťye olun!

Eski Eserlere ├╝ye olarak, k├╝t├╝phanenimiz ve eserlerimiz hakk─▒nda payla┼č─▒mlardan hesab─▒n─▒z ├╝zerinden faydalabilirsiniz...