E─čitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   K├╝t├╝phanelerde   ( 151 )   ┼×ehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 894 )  
Hit
9129104
├ťye 1490
Online ├ťye 0

Kili

 ┼×ehir Detay─▒ ┼×ehir No : S- 160  
Di─čer Adlar─▒ ├ťlke
Chilia   Ukrayna  
Kurucusu Kurulu┼č Tarihi
   
   
┼×ehir No: S-160 Hit : 3243
Hata Bildirimi Tavsiye Et

├ľzeti
website website open
click here click married affairs

Hakk─▒nda Bilgi
Kili
 
Bug├╝n Ukrayna Cumhuriyeti s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde bulunan tarih├« kale ve ┼čehir.
Romence'de Chilia(Kilya) ad─▒yla an─▒l─▒r. Tuna nehrinin denize d├Âk├╝l├╝rken olu┼čturdu─ču ├╝├ž koldan biri olan en kuzeydeki Kili kolunun sol k─▒y─▒s─▒nda bulunmaktad─▒r. ┼×ehrin tarihi XII. y├╝zy─▒la kadar iner. Bizans ─░mparatorlu─ču d├Âneminde bir ticaret merkezi olarak geli┼čen ┼čehir bir s├╝re sonra Cenevizliler'in h├ókimiyeti alt─▒na girdi. Baltik denizinden Bizans'a kadar uzanan "Bo─čdan yolu"nun buradan ge├žmesi ┼čehrin ticar├« ├Ânemini artt─▒rd─▒. Ayd─▒no─člu Umur Bey. 1339-1341 y─▒llar─▒nda Kili'ye kadar gelerek bir Ulah ordusunu ma─čl├╗p etti. Cenevizliler merkezi Kili olan Kuzey Dobru-ca'da da birtak─▒m imtiyazlar elde ettiler. 1371 y─▒l─▒ndan beri Osmanl─▒lar'a ba─čl─▒ olan Dobruca Voyvodas─▒ Ivanko (Yuan Ku, Yanko) Cenevizliler'e burada ticarethane, kilise ve konsolosluk a├žma hakk─▒ tan─▒d─▒ (1387). Y─▒ld─▒r─▒m Bayezid'in Ankara yenilgisinin ard─▒ndan ┼čehir Eflak Beyi Mircea'n─▒n eline ge├žti. Fakat bir s├╗re sonra Eflak'tan ayr─▒larak Bo─čdan Voyvodal─▒─č─▒'na kat─▒ld─▒. Macaristan ile Polonya aras─▒nda 1412'de imzalanan gizli L├╝bnan (Lublin) Antla┼čma-s─▒'nda Bo─čdan Prensli─či'nin iki ├╝lke aras─▒nda payla┼č─▒lmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒ld─▒; Kili dahil ├╝lkenin bat─▒ kesimi Macaristan'a, Ak-kirman dahil do─ču kesimi de Polonya'ya ait olacakt─▒. Antla┼čma h├╝k├╝mleri uygulamaya konulmadan Osmanl─▒ birli─čini tekrar sa─člayan I. Mehmed (├çelebi). Lehistan (Polonya) ├╝zerine b├╝y├╝k bir sefer d├╝zenledi. Bu sefer s─▒ras─▒nda Dobruca kesin bi├žimde Osmanl─▒ topraklar─▒na kat─▒l─▒rken Eflak'a da girilerek Mircea'ya Osmanl─▒ h├ókimiyeti kabul ettirildi (822/1419). Osmanl─▒ ordular─▒ ilk defa bu sefer s─▒ras─▒nda Bo─čdan topraklar─▒na da girip Kili ve Akkirman kalelerini ku┼čatt─▒larsa da alamad─▒lar.
Kili Kalesi 1448'den sonra tekrar Eflak Voyvodal─▒─č─▒'na ge├žti. F├ótih Sultan Meh-med'in Eflak seferi s─▒ras─▒nda (866/1462) Bo─čdan Voyvodas─▒ Stefan Cel Mare. Kili'yi Osmanl─▒lardan ├Ânce almak istediyse de ba┼čaramad─▒. Fakat ikinci ku┼čatman─▒n ard─▒ndan Kili Kalesi'ni ele ge├žirdi. F├ótih Sultan Mehmed'in Kili ve Akkirman'da Osmanl─▒ h├ókimiyetini sa─člama te┼čebb├╝s├╝ ba┼čar─▒l─▒ olmad─▒. Bo─čdan Voyvodas─▒ Stefan yeni bir Osmanl─▒ sald─▒r─▒s─▒na kar┼č─▒ 1479'-da Kili Kalesi'ni tamir ettirdi. Tuna'n─▒n sa─č k─▒y─▒s─▒nda (g├╝ney) bulunan eski kalenin yerine nehrin sol k─▒y─▒s─▒nda yeni bir kale yapt─▒rd─▒.
II. Bazeyid saltanat─▒n─▒n ilk y─▒llar─▒nda Bo─čdan meselesine a─č─▒rl─▒k verdi ve 889'da (1484) sefere ├ž─▒kt─▒. 10 Cem├óziyel├óhir 889'da (5 Temmuz 1484) Kili civar─▒na geldi. Ertesi g├╝n kale karadan ve Tuna nehrinden ku┼čat─▒ld─▒. On g├╝n boyunca gece g├╝nd├╝z topa tutulan Kili Kalesi'nin kumandan─▒ teslim olmak zorunda kald─▒. B├Âylece A┼ča─č─▒ Tuna havzas─▒n─▒n en ├Ânemli kalesi say─▒lan Kili kesin olarak Osmanl─▒ y├Ânetimine ge├žti. Hemen ard─▒ndan Akkirman Kalesi de al─▒nd─▒. B├Âylece Karadeniz ve A┼ča─č─▒ Tuna havzas─▒ tamamen Osman-l─▒lar'─▒n kontrol├╝ne ge├žmi┼č oldu. B├╝y├╝k ticari ├Âneme sahip olan ve Karadeniz'i Balt─▒k'a ba─člayan Bo─čdan yolunun kontrol├╝ sa─čland─▒. Fetihten sonra Osmanl─▒ idar├« sistemine g├Âre Kili sancak beyli─či haline getirildi. Kili'ye kad─▒, dizdar, kapudan, iskele ve g├╝mr├╝k emini, muhtesib ve di─čer devlet g├Ârevlileri tayin edildi. Kili Kalesi ve liman kesimindeki varo┼ča kap─▒kullar─▒ ve azebler yerle┼čtirildi.
Osmanl─▒ d├Âneminde birka├ž defa tamir edilen Kili Kalesi. 1067'de (1657) buray─▒ ziyaret eden Evliya ├çelebi'nin anlatt─▒─č─▒na g├Âre yar─▒m ay ┼čeklinde ├╝├ž kaleden olu┼čuyordu. Ye┼čillikler i├žinde d├╝z bir arazi ├╝zerine in┼ča edilmi┼č olan kalenin k─▒ble duvar─▒ Tuna nehrine dayanmaktayd─▒. Kara taraf─▒ 2000, nehir taraf─▒ 1000 olmak ├╝zere kalenin ├ževresi 3000 ad─▒md─▒. Kara taraf─▒ ├╝├ž, nehir taraf─▒ ise iki kat duvarla ├ževrilmi┼čti. Kalenin 170 kulesinden en ├Ânemli olanlar─▒ Tuna kenar─▒ndaki Gedik Ahmed Pa┼ča, dizdar, zindan, yass─▒ ve fener kuleleriydi. Tuna kenar─▒na Melek Ahmed Pa┼ča taraf─▒ndan in┼ča edilen kuleye yirmi adet top ve cephane yerle┼čtirilmi┼čti. Kulenin ├╝zeri sivri k├╝lah ┼čeklinde tahta kubbelerle ├Ârt├╝l├╝yd├╝. D─▒┼č kalenin kara taraf─▒nda olduk├ža geni┼č bir hendek bulunmaktayd─▒ ve d├Ârt kap─▒s─▒ndan biri bat─▒daki varo┼ča, di─čer ├╝├ž├╝ Tuna nehrine a├ž─▒l─▒yordu. Kap─▒lar─▒n i├ž k─▒sm─▒nda ├╝zerleri tahta ├Ârt├╝lerle kapat─▒lm─▒┼č hendekler mevcuttu. G├Ârenlerin sokak zannettikleri, insanlar─▒n ve hayvanlar─▒n ├╝zerinde kolayca dola┼čt─▒─č─▒ bu hendek sokaklar─▒n say─▒s─▒ 150 kadard─▒. D─▒┼č kalenin en i┼člek kap─▒lan kara taraf─▒ndaki varo┼č kap─▒s─▒yla nehir kenar─▒ndaki lonca kap─▒s─▒ idi. Nehir kenar─▒ndaki di─čer iki kap─▒ya k├╝├ž├╝k su kap─▒lar─▒ deniliyordu. D─▒┼č kalenin do─ču taraf─▒nda ve Tuna kenar─▒ k├Â┼česinde bir i├ž kale bulunuyordu. ─░├ž kale kare ┼čeklinde olup ├ževresi 500 ad─▒md─▒. D─▒┼č kaleye a├ž─▒lan k├╝├ž├╝k bir kap─▒s─▒ olan i├ž kalenin etraf─▒nda iki kat derin hendekler vard─▒. Kili Kalesi'nin varo┼ču d─▒┼č kalenin bat─▒s─▒ndaki d├╝z vadide yer almaktayd─▒. Be┼čgen ┼čeklinde ve olduk├ža b├╝y├╝k olan varo┼čun etraf─▒nda kale duvarlar─▒ yoktu. ─░├ž kalede keth├╝da, dizdar ve imam evleriyle bu─čday ambar─▒, cephanelik ve asker├« bar─▒nak bulunuyordu.
Osmanl─▒ y├Ânetimi Kili'de ya┼čayan halka baz─▒ kolayl─▒klar sa─člad─▒. Kili halk─▒n─▒n emniyetini ve ekonomik hayat─▒n─▒ daha iyiye g├Ât├╝rebilmek i├žin eski kanunlardan da yararlanarak yeni kanunlar ├ž─▒kar─▒ld─▒. II. Bayezid d├Âneminde Kili Kalesi B├óc ve G├╝mr├╝k Kanunn├ómesi ileKili'ye girip ├ž─▒kan mallardan al─▒nacak vergiler tanzim edildi. Kili'nin en b├╝y├╝k gelir kaynaklar─▒ndan biri olan bal─▒k avc─▒l─▒─č─▒n─▒ bir d├╝zene sokmak i├žin Yasakn├óme-i Bal─▒kla─ču-y─▒ Kili ad─▒yla bir kanun konuldu. Bal─▒k├ž─▒l─▒kla ilgili eski ├ódetler ve h├╝k├╝mler aynen kabul edildi. Eskiden Bo─čdan voyvodalar─▒n─▒n bal─▒k├ž─▒l─▒ktan alageldikleri 80.000 alt─▒nl─▒k geliri bundan sonra Osmanl─▒ Devleti almaya ba┼člad─▒. Kili civar─▒nda bilhassa dalyanlarda avlan─▒lan bal─▒klar, Avrupa'dan Polonya ve Rusya'ya ┼čarap getiren gemicilere sat─▒l─▒yordu. Bu yolla devlet ├Ânemli gelir elde ediyordu. 1505 tarihli bir belgeden anla┼č─▒ld─▒─č─▒na g├Âre 11 ┼×ubat - 6 A─čustos 1502 tarihleri aras─▒ndaki be┼č ay yirmi g├╝nl├╝k d├Ânemde bal─▒k├ž─▒l─▒ktan 64.962,5 ak├že ├Â┼č├╝r vergisi al─▒nm─▒┼čt─▒.
Kil├«'de transit ticaretinden elde edilen gelir de ├Ânemliydi. Ba┼čta ┼čarap olmak ├╝zere Kili ─░skelesi'nden ge├žen mallardan da vergi al─▒n─▒yordu. ┼×arap ge├ži┼č ticaretinin tekeli, XVI. y├╝zy─▒l ortalar─▒nda Nak┼čal─▒ zengin bir yahudi olan Joseph Nasi'ye verilmi┼čti. Osmanl─▒ y├Ânetimi. Kili ─░skelesi'nden ge├žen gemilerden y─▒lda 300.000 ak├že transit vergisi al─▒yordu. Kili ─░skelesi'nden transit ge├žen veya Kili pazarlar─▒nda sat─▒lan mallar─▒n ├že┼čidi 65-120 aras─▒nda de─či┼čiyordu. Bunlar─▒n i├žinde hububat ve hayvan ├╝r├╝nleri ba┼čta geliyordu. Kili'deki esnaf─▒n ve asker├« s─▒n─▒flar─▒n durumunu d├╝zenlemek ├╝zere K├ón├╗n-─▒ Dek├ók├«n der D├óhil-i Kili ad─▒yla bir kanun daha ├ž─▒kar─▒ld─▒.
Bu d├╝zenlemeler sayesinde Kili, k─▒sa zamanda geli┼čti. Hem Balkan hem Tuna Karadeniz ticaretinin ├Ânemli bir merkezi, di─čer Tuna iskeleleri i├žin bir kav┼čak noktas─▒, ─░stanbul'a g├Ânderilecek mallar─▒n toplanma yeri oldu. Her ├že┼čit esnaf─▒n bulundu─ču Kili ├žar┼č─▒s─▒nda hububat, peynir, bal, s─▒─č─▒r, domuz, koyun, pamuk ve kanevi├že ba┼čta olmak ├╝zere ├že┼čitli mallar─▒n al─▒┼čveri┼či yap─▒l─▒yordu. Evliya ├çeleb─░'nin anlatt─▒─č─▒na g├Âre esnaf─▒n ├žo─ču Eflak-Bo─čdanl─▒ idi. Bir miktar da Rus t├╝ccar─▒ bulunuyordu. Kili ├žar┼č─▒s─▒nda esir ve k├Âleler di─čer yerlere nazaran daha ucuzdu. Ba─č ve bah├želeri bol olan Kili'nin past─▒rmas─▒ me┼čhurdu.
XVI. y├╝zy─▒l sonuna ait bir tahrir defterinden anla┼č─▒ld─▒─č─▒na g├Âre Kili'de yirmi bir mahallede 1165 h├óne bulunuyordu. Kili kazas─▒nda ise 987'de (1579) sadece 150 haneden (600-900 ki┼či) bahsedilmektedir. 1194 (1780) tarihli Bucak defterine g├Âre Kili kazas─▒nda on sekiz Tatar k├Ây├╝ tesbit edilmi┼čtir. Evliya ├çelebi d─▒┼č kalede toplam 700 h├óne bulundu─čunu, buradaki evlerin avlusuz, tek veya iki katl─▒ ve olduk├ža kasvetli oldu─čunu yazar. Ayr─▒ca burada Bayezid Camii ile birlikte yedi mescid ve bir de mahkeme vard─▒. Varo┼čta on bir mahallede 2000 h├óne (10.000 ki┼či) ya┼č─▒yordu. Buradaki evler, etraf─▒ tahta ├žitlerle ├ževrilmi┼č avlulu ve bah├želi tek veya iki katl─▒yd─▒. On yedi cami, pek ├žok s─▒byan mektebi, 500 d├╝kk├ón ve bir de kubbeli ├žifte hamam yer al─▒yordu. Kalede g├Ârev yapan askerlerin toplam say─▒s─▒ 700 kadard─▒. Evliya ├çeleb─░'nin ziyaretinden on ├╝├ž y─▒l sonraki b├╝t├že defterinden anla┼č─▒ld─▒─č─▒na g├Âre Kili Kalesi'nde atl─▒, azeb, top├žu, gemici olmak ├╝zere toplam 248 hisar erine maa┼č ├Âdenmi┼čti.
Kili sanca─č─▒, XVI. y├╝zy─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒nda gittik├že artan Kazak tehlikesi tehdidinden dolay─▒ kaza haline getirilerek Rumeli beylerbeyli─čine t├óbi Akkirman sanca─č─▒na ba─čland─▒. XVII. y├╝zy─▒l ba┼člar─▒ndan itibaren Kili Kalesi ve ┼čehri Silistre beylerbeyli─čine dahil edildi. B├Âlge ile yak─▒ndan ilgilenen Rusya zaman zaman Kili'yi tehdit alt─▒nda bulundurdu. Rusya ile yap─▒lan sava┼člarda b├Âlgedeki di─čer iskeleler gibi Kili de asker├« nakliyatta kullan─▒ld─▒. 1184'te (1770) Tuna'n─▒n sol sahilindeki kalelerle birlikte Rusya'n─▒n i┼čgali alt─▒na girdiyse de K├╝├ž├╝k Kaynarca Antla┼čmas─▒ ile Osmanl─▒lar'a iade edildi. 1790'da Potemkin taraf─▒ndan ku┼čat─▒ld─▒ ve teslim al─▒nd─▒. 1792'deki Ya┼č Antla┼čmas─▒ ile Osmanl─▒lar'a geri verildi. 1806'da yeniden i┼čgale u─črad─▒. 1812 B├╝kre┼č Antla┼čmas─▒ ile iki devlet aras─▒nda Prut nehri s─▒n─▒r kabul edildi. K─▒r─▒m harbi sonunda imzalanan Paris Antla┼čmas─▒ ─░le (1856) Rusya, Besarab-ya'n─▒n Kili dahil Kahul (Cahu!. Kahulu). ─░smail ve Bolgrad kazalar─▒ndan m├╝rekkep k─▒sm─▒n─▒ Osmanl─▒ h├ókimiyeti alt─▒nda olmak ┼čart─▒yla Bo─čdan beyli─čine terketti. Bu s─▒n─▒r d├╝zeltmesiyle Rusya, Edirne Antla┼č-mas─▒'yla (1829) Tuna a─čz─▒nda elde etti─či bir k─▒s─▒m topraklar─▒ iade etmi┼č oldu.
1877-1878 Osmanl─▒ Rus Sava┼č─▒ sonunda imzalanan Berlin Antla┼čmas─▒ ile (13 Temmuz 1878) Romanya ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ kazand─▒. 1856 Paris Antla┼čmas─▒ ile Rusya'dan ald─▒─č─▒ Besarabya topraklar─▒n─▒ tekrar Rusya'ya verdi. Tuna deltas─▒n─▒ te┼čkil eden adalarla Y─▒lan adas─▒, Kilya, S├╝nne. Mahmudiye, ─░sak├ža. Tul├ž─▒. Ma├žin, Baba-da─č─▒, H─▒rsava. K├Âstence ve Mecidiye kazalar─▒n─▒ i├žine alan Tul├ž─▒ sanca─č─▒ Romanya'ya ilhak edildi. Fakat 1878'den 1918'e kadar bu b├Âlge de b├╝t├╝n Besarabya gibi Rus i┼čgali alt─▒nda kald─▒. 1918'de Kili dahil Besarabya tekrar Romanya'ya verildi. 1940 y─▒l─▒na kadar Romanya'n─▒n idaresinde kalan Besarabya bu tarihte Stalin taraf─▒ndan tekrar i┼čgal edildi ve par├žaland─▒. Kuzey k─▒sm─▒ ile Kili dahil g├╝ney topraklar─▒ Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ne verildi. Kili, bug├╝n Ukrayna Cumhuriye-ti'nde 25.000 dolay─▒nda n├╝fusa sahip, ba┼čl─▒ca ekonomik faaliyeti bal─▒k├ž─▒l─▒─č─▒n ve gemi yap─▒m─▒n─▒n te┼čkil etti─či bir liman ┼čehridir. ┼×ehrin tarih├« kalesi g├╝n├╝m├╝ze ula┼čmam─▒┼čt─▒r.
read here click here unfaithful wives

E─čitim Kurumlar─▒

K├╝t├╝phaneleri

Yazarlar─▒

Bu ┼čehirde kay─▒tl─▒ ├╝yeler
Kullan─▒c─▒ Yorumlar─▒

! Yorum yazabilmeniz i├žin ├╝ye olmal─▒s─▒n─▒z.
├ťyelik i├žin l├╝tfen sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda yer alan"├ťye Giri┼č | ├╝ye ol" linkine t─▒klay─▒n─▒z.

Kay─▒t Ekleyen / Eklenme Tarihi
S├╝meyye Abaci / 24.09.2014



Eski Eserler


Eski Eserler K├╝t├╝phanesine Ho┼čgeldiniz!

Hesap ─░┼člemleri

├ťye de─čil misiniz? ├ťye olun!

Eski Eserlere ├╝ye olarak, k├╝t├╝phanenimiz ve eserlerimiz hakk─▒nda payla┼č─▒mlardan hesab─▒n─▒z ├╝zerinden faydalabilirsiniz...