f EskiEserler | Eski Eserler | Eskieserler.com
E─čitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   K├╝t├╝phanelerde   ( 151 )   ┼×ehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 894 )  
Hit
9129104
├ťye 1490
Online ├ťye 0

├ľmer Nasuhi Bilmenin B├╝y├╝k Tefsir Tarihi Hakk─▒nda Bir De─čerlendirme

 Kitap Detay─▒ Kitap No : K-  
Yazar Ad─▒ ─░lim Dal─▒ Konusu Dili
Suat Y─▒ld─▒r─▒m Tefsir T├╝rk├že
├ľzelli─či Terc├╝me Eden
Ehli S├╝nnet Anlay─▒┼ča Uygun  
       
Makale No: 36 Hit : 7496 Hata Bildirimi Tavsiye Et
   Makale Yazar─▒na ait Kitaplar E-Kitaplar Makaleler Hakk─▒ndaki Makaleler    

Yazara ait kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait e-kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait makaleler
# Makaleler Ad─▒
1 TDK nun T├╝rk├že S├Âzl├╝k├╝ Hakk─▒nda Baz─▒ M├╝lahazalar
2 ┼×eytani Ayetler Safsatas─▒ (Garanik K─▒ssas─▒n─▒n Tenkidi )
3 Risalei Nurda M├╝te┼čabih Ayetleri Anlamada ├ľnemli Esaslar I
4 ├ľmer Nasuhi Bilmenin B├╝y├╝k Tefsir Tarihi Hakk─▒nda Bir De─čerlendirme
5 M├╝te┼čabih Ayetler Hakk─▒nda ├ľnemli Bir Hat─▒rlatma
6 Muhammed Esedin Kuran Mesaj─▒ Adl─▒ Tefsiri Hakk─▒nda
7 Muas─▒r H─▒ristiyanl─▒─č─▒n ─░slama Bak─▒┼č─▒ III
8 Muas─▒r H─▒ristiyanl─▒─č─▒n ─░slama Bak─▒┼č─▒ II
9 Muas─▒r H─▒ristiyanl─▒─č─▒n ─░slama Bak─▒┼č─▒
10 Misyonerlerin T├╝rkiyeyi De─čerlendirmeleri
11 Mirac Hakikatlerinden
12 Mehmed Akifin Kurana Bak─▒┼č─▒
13 Mehmed Akifin Kuran Anlay─▒┼č─▒
14 Medine Ara┼čt─▒rmalar─▒ Merkezi / ┘ůě▒┘âě▓ ěĘěş┘łěź ┘ł ě»ě▒ěžě│ěžě¬ ěž┘ä┘ůě»┘Ő┘ćěę ěž┘ä┘ů┘ć┘łě▒ěę
15 Mealimiz M├╝nasebetiyle
16 Mealim Hakk─▒nda Hezeyanlar
17 Makbul Tefsirin ┼×artlar─▒
18 Kuveyt Bilimsel ─░caz Sempozyumu
19 Kuran─▒n Tenciminin E─čitici ├ľzelli─či
20 Kuran─▒n Allah Kelam─▒ Oldu─čunu ─░spatta Bedi├╝zzaman Said Nursinin Orijinal Bir Usul├╝
21 Kuran─▒ Kerimin M├╝te┼čabihan Mesani ├ľzelli─či
22 Kuran─▒ Kerime G├Âre Ehli Kitapla Diyalog
23 Kuran─▒ Kerimde K─▒ssalar
24 Kuran─▒ Kerimde Hz. ─░san─▒n H├╝viyeti
25 Kuran ve Alevi (Nazmi N. Sakall─▒o─člunun Kuran ─░simli Derleme ├çevirisinin Ele┼čtirisi)
26 Ki┼činin Kuran─▒ Hakimi ─░le ├ľzel ─░leti┼čimi
27 Kiliseyi ─░slam ─░le Diyalog ─░steme─če Sevk Eden Sebepler II
28 Kiliseyi ─░slam ─░le Diyalog ─░steme─če Sevk Eden Sebepler
29 ─░slam─▒n Tan─▒tt─▒─č─▒ Allah
30 ─░slam─▒n H─▒ristiyanlara Uygulad─▒─č─▒ Ho┼čg├Âr├╝
31 ─░cazul Kuran ─░lmi
32 Hz. Peygamberin Kuran─▒ Tefsiri
33 Hristiyan Teslisi ve Hz. Meryem
34 Gazalinin Bilimsel Metodu
35 Evrensel Alim Muhammed Hamidullah
36 En M├╝kemmel Ahlak Ba┼čta Gelen Mucizelerdendir
37 Elmal─▒l─▒n─▒n Meali veya Sahipsizli─čin Meali
38 Elmal─▒l─▒ M. Hamdi Yaz─▒r─▒n M├╝te┼čabih Ayetleri Anlamaya Katk─▒s─▒
39 Elmal─▒l─▒ Hamdi Yaz─▒r ve Tefsiri
40 Diyalogda Anahtar ─░sim L. Massignon ve ─░slam
41 Ceza H├╝k├╝mleri A├ž─▒s─▒ndan Tevrat ve Kuran Adl─▒ Kitab─▒n Kriti─či
42 Canan ki Bir Melekti U├žtu
43 Ayetlerin Tertibinde Oryantalist ┼×├╝phesi
44 Ayetlerin Kronolojik S─▒ralanmas─▒
45 Allah─▒n Biz Zamirini Kullanmas─▒

Yazar Hakk─▒ndaki Tan─▒t─▒m Makaleleri
# Makaleler Ad─▒

├ľzeti
M├╝fessirimiz ├Ânce yazd─▒─č─▒ Us├╗l-i Tefsir ile sonra yazd─▒─č─▒ Tabak├ót├╝ÔÇÖl-M├╝fessir├«nÔÇÖi birle┼čtirerek kitab─▒na B├╝y├╝k Tefsir Tarihi ad─▒n─▒ vermi┼čtir. "M├╝fessirleri tan─▒tan, "Tabak├ót├╝ÔÇÖl-M├╝fessir├«n" ad─▒n─▒ ta┼č─▒yan ve bizce malum olan baz─▒ eserler pek muhtasar ┼čeylerdir ki, bunlar ne m├╝fessirler hakk─▒nda malumat─▒ c├ómidir, ne de tefsirler hakk─▒nda beyan├ót─▒, m├╝tale├ót─▒ muhtev├«dir" deyip, S├╝y├╗t├«, Ahmed b. Muhammed adl─▒ bir zat taraf─▒ndan yaz─▒lm─▒┼č T├╝rk├že yazma bir eseri (Veliyy├╝ddin Ef. Ktp. No:427), S─▒rr─▒ Pa┼ča, Dav├╗d├« (Hamidiye Ktp. No:179) eserlerini sayar. Bunlardan Dav├╗d├«ÔÇÖnin yazmas─▒n─▒ arad─▒─č─▒n─▒, fakat ba┼čka yere nakledildi─činden okuma imk├ón─▒ bulamad─▒─č─▒n─▒ s├Âyler [s.180]. Kendi eserinin ise m├╝fessirlerin tefsir sahas─▒ndaki meslekleri, hayatlar─▒ ve di─čer eserleri hakk─▒nda bilgi verdi─čini, b├Âylece 464 m├╝fessir tan─▒tt─▒─č─▒n─▒ bildirir. Tevazuan, bu eserin uleman─▒n hakk─▒n─▒ vermekten uzak oldu─čunu, fakat b├╝sb├╝t├╝n yazmamaktansa bu ┼čekilde kaleme alman─▒n daha iyi olaca─č─▒ m├╝lahazas─▒ ile yay─▒nlad─▒─č─▒n─▒ bildirir. S─▒ra d─▒┼č─▒ m├╝mtaz m├╝fessirler tabakas─▒nda, H├╝lef├ó-i R├ó┼čid├«n ba┼čta olarak ash├ób─▒n m├╝fessirleri ile ba┼člar. Bunlar 15 zatt─▒r. Sonra birinci tabakada, ilk as─▒rdaki 6 m├╝fessiri anlat─▒r. Sonra as─▒rlar─▒na g├Âre on d├Ârt as─▒rda ya┼čayan m├╝fessirleri tan─▒t─▒r. Terceme-i h├ólini verdi─či her m├╝fessirin ├Ânce k─▒saca hayat─▒n─▒, sonra "mevki-i ilm├«"sini, tefsirdeki mesle─či, eserlerini ve o m├╝fessiri anlat─▒rken ba┼čvurdu─ču kaynaklar─▒ bildirir. Eserin bizce ├Ânemini art─▒ran husus, T├╝rk m├╝fessirlerine geni┼č yer ay─▒rmas─▒d─▒r.
all wives cheat women who cheated
married men affairs why are women unfaithful my boyfriend cheated on me with a guy
free abortion pill questions about abortion pro life abortion
abortion methods terminating pregnancy at 20 weeks articles on abortion
bystolic savings card bystolic free trial coupon bystolic coupon 2014
abortion pills over the counter how much do abortions cost when is it to late to get an abortion
lisinopril lisinopril lisinopril

Yay─▒n Bilgileri
Yay─▒nland─▒─č─▒ Kaynaklar
Yay─▒nland─▒─č─▒ Tarih
Yay─▒nland─▒─č─▒ Dergi Tarihi Osmani Enc├╝meni Mecmuas─▒
Sanal Dergi
Makalenin Linki

Makale Metni   [Yazd─▒r/Print]

├ľmer Nasuhi Bilmenin B├╝y├╝k Tefsir Tarihi Hakk─▒nda Bir De─čerlendirme

 

├ľmer Nas├╗hi Bilmen (rh.a)ÔÇÖin yazd─▒─č─▒ B├╝y├╝k Tefsir Tarihi adl─▒ eser, Us├╗l-i Tefsir ve Tabak├ót├╝ÔÇÖl-M├╝fessir├«n olmak ├╝zere iki k─▒s─▒mdan ibarettir.

M├╝ellifimiz ├Ânce, bunlardan birincisini yazm─▒┼čt─▒r. Bu eserin pl├ón─▒n─▒, Tefsir Us├╗l├╝ne dair yaz─▒lm─▒┼č gerek eski, gerekse muas─▒r kitaplar─▒n pl├ónlar─▒ ile kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒nca ilk nazarda dikkati ├žeken bir durumla kar┼č─▒la┼č─▒r─▒z. ┼×├Âyle ki: ├ľb├╝rlerinde yer alan baz─▒ konular ├ľmer Nas├╗hi BilmenÔÇÖin eserinde ya pek muhtasar oldu─ču veya bulunmad─▒─č─▒ halde, onlarda pek ├╝st├╝nde durulmayan birka├ž konuya Bilmen geni┼č├že yer vermi┼čtir. Bunda elbette kitab─▒n yaz─▒ld─▒─č─▒ ortam ├Ânemli rol oynamaktad─▒r. Yahut diyebiliriz ki, m├╝ellifimiz ba┼čka eserlerde bulunabilecek konular─▒ geni┼č├že ele almaya ihtiya├ž g├Ârmemi┼č; o malumat─▒ ├Âb├╝r eserlere havale etmi┼č, onlar─▒n fazla yer ay─▒rmad─▒─č─▒ konularda tafsilat vermi┼čtir.

Fakat bunlar ge├žerli olmakla birlikte, ya┼čad─▒─č─▒ d├Ânemde KurÔÇÖ├ón ve Tefsirin maruz kald─▒─č─▒ tehlikeleri bertaraf etmek i├žin de kollar─▒ s─▒vad─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nebiliriz. Bizi b├Âyle d├╝┼č├╝nmeye sevk eden gerek├žeyi, eser hakk─▒nda k─▒sa bir tan─▒tmadan sonra arz edece─čiz.

M├╝ellifimiz ├Ânce, Tefsir tarihi ilmini, genel tarih ├žer├ževesine yerle┼čtirir [s.6-7]. Tefsir tarihi, be┼čeriyet tarihinde en b├╝y├╝k ink─▒lab─▒ ger├žekle┼čtiren KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n ├Âzelliklerini ve kuvvetini inceleyen Tefsir ilmini ve bu ilim dal─▒nda eser verenleri ve eserlerini tan─▒tma gayesine y├Âneldi─činden b├╝y├╝k bir ├Ânemi haiz oldu─čunu bildirir.

Tefsir us├╗l├╝ kitaplar─▒nda esas konular─▒ te┼čkil eden bahisleri m├╝ellifimizin pek k─▒sa ge├žti─čini g├Âr├╝yoruz. Ezc├╝mle: Esb├ób-─▒ N├╝z├╗l yar─▒m sayfal─▒k bir yer tutmakta [s.117], ─░ÔÇÖr├ób├╝ÔÇÖl-KurÔÇÖan yar─▒m sayfa [s.119], m├╝bhem├ót yar─▒m sayfa [s.120], muhkem-m├╝te┼čabih bir sayfadan az [s.121], ayetler aras─▒ tenas├╝b yar─▒m sayfa [s.122]. Buna mukabil "M├╝fessirlerin muhta├ž olduklar─▒ ilimler" bahsi on yedi sayfa [s.123-140]. Keza bu bahsi teyid eden "M├╝fessirlerin ├ód├ób ve ┼čer├óiti" bahsi de olduk├ža uzundur [s.143-153]. ├ťstad buradan m├╝fessirin do─čru bir itikad, g├╝zel maksad, di─čer tefsirlerden farkl─▒ orijinal taraf, akl├« ve nakl├« ilimlerle m├╝cehhez olma, KurÔÇÖanÔÇÖa ve tefsirlerine vukuf, hadisleri bilme, arap dil ve edebiyat─▒n─▒n inceliklerine vak─▒f olma ┼čartlar─▒n─▒ arar.

Buna mukabil Tencim├╝ÔÇÖl-KurÔÇÖanÔÇÖ─▒n par├ža par├ža indirilmesinin hikmetleri ├╝zerinde bir├žok eserde fazla durulmazken ├ľ.N.BilmenÔÇÖin bu hikmetleri alt─▒ madde halinde g├╝zelce ├Âzetledi─čini g├Âr├╝yoruz [s.15-16].

BilmenÔÇÖden ├Ânce yaz─▒l─▒p da Tenc├«m konusuna ayr─▒ bir ba┼čl─▒k alt─▒nda yer veren m├╝ellif, Men├óhil├╝ÔÇÖl-─░rfan adl─▒ eserinde A. Zerk├ón├«ÔÇÖdir (Eser 1943ÔÇÖde yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r). Tenc├«mÔÇÖin hikmetlerinin asl─▒ KurÔÇÖ├ónÔÇÖdan (─░sra, 106 ve Furkan,32-33 ayetlerinden) al─▒nd─▒─č─▒ndan, onlar─▒n ├žo─čunda benzerlikler varsa da, form├╝le edili┼čleri olduk├ža farkl─▒ olduklar─▒ndan, merhum BilmenÔÇÖin, Men├óhilÔÇÖdeki bahisden istifade etmeksizin yazd─▒─č─▒ kanaatini ta┼č─▒yorum. Hatta Bilmen, ZerkaniÔÇÖnin yazmad─▒─č─▒ ┼ču ├Ânemli hikmete yer verir: "KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n umumi heyeti birden nazil olsayd─▒, ba┼čkas─▒ taraf─▒ndan evvelce d├╝┼č├╝n├╝l├╝p tertip edilmi┼č oldu─ču zann─▒n─▒ uyand─▒ra bilirdi. Par├ža par├ža n├╝zul├╝ ise, bu zanna imkan b─▒rakmam─▒┼čt─▒r."

Eserin en orijinal say─▒labilecek yerlerinden olan Tenc├«m├╝ÔÇÖl-KurÔÇÖ├ón bahsinin, kitab─▒n fihristinde yer almamas─▒ ├žok tuhaft─▒r. ─░ndekste bile tenc├«m veya m├╝neccem kelimelerine rastlanmaz. Keza Ahruf-i SebÔÇÖa bahsi fihristte g├Âr├╝nmez. ─░ndekste de ne Ahruf ne de yedi harf s─▒ras─▒nda yer al─▒r.

Bunlardan ve daha baz─▒ karinelerden, bu eserin Us├╗l-i Tefsir k─▒sm─▒n─▒n ├žabuk yaz─▒ld─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmekteyiz. Demek ki eserin konu fihristi ve indeks k─▒s─▒mlar─▒n─▒ yeni ba┼čtan haz─▒rlamak gerekir. Aksi halde okuyucu biraz eksik bilgilendirilmektedir.

M├╝fessirimiz ├Ânce yazd─▒─č─▒ Us├╗l-i Tefsir ile sonra yazd─▒─č─▒ Tabak├ót├╝ÔÇÖl-M├╝fessir├«nÔÇÖi birle┼čtirerek kitab─▒na B├╝y├╝k Tefsir Tarihi ad─▒n─▒ vermi┼čtir.

"M├╝fessirleri tan─▒tan, "Tabak├ót├╝ÔÇÖl-M├╝fessir├«n" ad─▒n─▒ ta┼č─▒yan ve bizce malum olan baz─▒ eserler pek muhtasar ┼čeylerdir ki, bunlar ne m├╝fessirler hakk─▒nda malumat─▒ c├ómidir, ne de tefsirler hakk─▒nda beyan├ót─▒, m├╝tale├ót─▒ muhtev├«dir" deyip, S├╝y├╗t├«, Ahmed b. Muhammed adl─▒ bir zat taraf─▒ndan yaz─▒lm─▒┼č T├╝rk├že yazma bir eseri (Veliyy├╝ddin Ef. Ktp. No:427), S─▒rr─▒ Pa┼ča, Dav├╗d├« (Hamidiye Ktp. No:179) eserlerini sayar. Bunlardan Dav├╗d├«ÔÇÖnin yazmas─▒n─▒ arad─▒─č─▒n─▒, fakat ba┼čka yere nakledildi─činden okuma imk├ón─▒ bulamad─▒─č─▒n─▒ s├Âyler [s.180].
Kendi eserinin ise m├╝fessirlerin tefsir sahas─▒ndaki meslekleri, hayatlar─▒ ve di─čer eserleri hakk─▒nda bilgi verdi─čini, b├Âylece 464 m├╝fessir tan─▒tt─▒─č─▒n─▒ bildirir. Tevazuan, bu eserin uleman─▒n hakk─▒n─▒ vermekten uzak oldu─čunu, fakat b├╝sb├╝t├╝n yazmamaktansa bu ┼čekilde kaleme alman─▒n daha iyi olaca─č─▒ m├╝lahazas─▒ ile yay─▒nlad─▒─č─▒n─▒ bildirir. S─▒ra d─▒┼č─▒ m├╝mtaz m├╝fessirler tabakas─▒nda, H├╝lef├ó-i R├ó┼čid├«n ba┼čta olarak ash├ób─▒n m├╝fessirleri ile ba┼člar. Bunlar 15 zatt─▒r. Sonra birinci tabakada, ilk as─▒rdaki 6 m├╝fessiri anlat─▒r. Sonra as─▒rlar─▒na g├Âre on d├Ârt as─▒rda ya┼čayan m├╝fessirleri tan─▒t─▒r.

Terceme-i h├ólini verdi─či her m├╝fessirin ├Ânce k─▒saca hayat─▒n─▒, sonra "mevki-i ilm├«"sini, tefsirdeki mesle─či, eserlerini ve o m├╝fessiri anlat─▒rken ba┼čvurdu─ču kaynaklar─▒ bildirir.

Eserin bizce ├Ânemini art─▒ran husus, T├╝rk m├╝fessirlerine geni┼č yer ay─▒rmas─▒d─▒r.

Hac─▒ Pa┼ča (Ayd─▒nl─▒),

Kutbeddin İznikî,

İbn-i Kâdı Simavna Bedrüddin,

Kara Yakub b. ─░dris,

Molla Fenârî,

Yaz─▒c─▒zade Mehmed Efendi,

Alaeddin Çelebi,

Seyyid Ahmed Kırımî,

Muhyiddin Kâfiyeci,

Hasan ├çelebi b. M. ┼×ah Fen├ór├«,

Molla H├╝srev,

Molla Gürânî,

Cemal Halvetî,

M.Necib Karahisarî,

Hüsameddin Ali Bitlisî,

Bayezid-i Rûmî,

Muhyiddin Niksarî,

Kemalüddin Karamânî,

Abdurrahman M├╝eyyed Amasyal─▒,

Celaleddin Karamanî,

Yah┼či Halife Amasyal─▒,

─░bn Kemal Pa┼ča,

Karaba─č├« Muhyiddin,

Bedreddin Mehmed Ayd─▒nl─▒,

Bustanzade Mehmed Efendi,

Muslihuddin Lârî,

K─▒nal─▒zade Alaeddin,

Muhammed Birgivî,

Ebussuud,

Yusuf Sinaneddin Amasyal─▒,

Molla Avâd Alâiyeli,

Tatarpazarc─▒kl─▒ Mehmed Efendi,

Muhammed Emir Padi┼čah-─▒ Buh├ór├«,

Bedreddin Akhisarî,

Galatal─▒ Mehmed Efendi,

Ahmed ┼×emseddin Karaba─č├«,

┼×eyh├╝llislam SunÔÇÖullah Efendi,

İsmail Ankaravî,

Allâmek Mehmed Bosnalı,

Abdülmecid Sivasî,

Beypazarî Muslihuddin,

Vardarl─▒ Mehmed Efendi,

H─▒d─▒r b. Muhammed Amasyal─▒,

Minkarîzade Yahya Efendi,

Kurabzâde Abdullah,

Ali Çelebi İznikî,

┼×eyh ─░smail Usturumcal─▒,

┼×eyh├╝lislam Feyzullah Efendi,

Kara Halil Boyabâdî,

Halil Naimî Manisalı,

Sa├žakl─▒zade Mehmed Efendi,

Mest├žizade Abdullah Efendi,

Muhammed Emin ├ťsk├╝d├ór├«,

Abdurrahman Rahmi Bursal─▒,

Muhammed b. Veli İzmirî,

Muhammed Hadimî,

Mehmed Hâzık Erzurumî,

Abdülgafur Lebib Amidî,

Konevi ─░smail Efendi,

Lütfullah Erzurûmî,

M├╝stakimzade S├╝leyman,

G├Âz├╝b├╝y├╝kzade ─░brahim,

M. Said Kayserili,

Molla Halil Siirdî,

Burdurlu Halil Efendi,

Karsl─▒ Hamid Efendi,

┼×eyh├╝lislam Muhtar Ahmed Efendi,

Kilisli Abdullah Efendi,

Yozgatl─▒ Ke┼čf├« Efendi,

S─▒rr─▒ Pa┼ča,

Ali Yekta Efendi,

Manast─▒rl─▒ ─░smail Hakk─▒ Efendi,

┼×eyh├╝lislam Musa Kaz─▒m Efendi,

Konyal─▒ Mehmed Vehbi Efendi

 

bunlardan bir k─▒sm─▒d─▒r.

 

M├╝ellifimiz, asr─▒m─▒zda al─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z ├╝zere, eserin ba┼č─▒nda veya sonunda kaynaklar─▒n─▒ liste halinde vermez. Bu sebepten onun geni┼č bir literat├╝re dayand─▒─č─▒ intiba─▒ has─▒l olmaz. Fakat kitap okununca onun ger├žekten zengin bir literat├╝rden yararland─▒─č─▒ ortaya ├ž─▒kar. Bunlar─▒n b├╝y├╝k bir yek├╗nunun yazma olmas─▒, merhum m├╝ellifin ilim u─črundaki azim ve sebat─▒n─▒n bir g├Âstergesidir. ─░stifade etti─či yazmalar─▒n K├╝t├╝phane ve kay─▒t numaralar─▒n─▒ da belirtmektedir. Bu eserlerin bir k─▒sm─▒n─▒ ┼č├Âyle s─▒ralayabiliriz:


 

Yararland─▒─č─▒ Kaynaklar:

Zerke┼č├«ÔÇÖnin el-Burh├ónÔÇÖ─▒ [s.19-20, 24];

Muhadar├ót├╝ÔÇÖl-ev├óil ve M├╝samerat├╝ÔÇÖl-ev├óhir [s.28];

Ebu Amr ed-D├ón├«ÔÇÖnin el-Mukn├« [s.27];

lus├«ÔÇÖnin R├╗huÔÇÖl-Me├ón├«ÔÇÖsi [s.28];

M. Mahl├╗fÔÇÖun ├ťnv├ón├╝ÔÇÖl-Beyan f├« Ul├╗miÔÇÖl-KurÔÇÖ├ón [s.28];

Corci Zeydan, Medeniyet-i ─░slamiyye Tarihi [s.29];

K├ód─▒ ─░y├ód, ┼×ifa-y─▒ ┼×erif [s.30, 46];

Ke┼čf├╝ÔÇÖz-Z├╝n├╗n [s.30];

Kitab├╝ÔÇÖn-Nakt [s.32];

Ahmed ─░bn M├╝barekÔÇÖin el-─░br├«zÔÇÖi [s.33];

Ahmed Dimyat├«ÔÇÖnin ─░th├ófÔÇÖ─▒ [s.34];

Tefsir-i Ke┼č┼č├óf [s.34];

─░bn DeresteveyhÔÇÖin Kit├ób├╝ÔÇÖl-K├╗tt├ób ve ┼×eyh├╝lislam Mergin├ón├«ÔÇÖnin Tecn├«sÔÇÖi [s.34];

ez-ZikraÔÇÖl-Muhammediyye Dergisi [s.34, 46];

Tefsir├╝ÔÇÖl-Men├ór [s.46];

T. V. ArnoldÔÇÖun ─░nti┼čar-─▒ ─░slam Tarihi [s.52];

─░mam Gaz├ól├«ÔÇÖnin el-Hikme f├« Mahluk├ótillah [s.80];

Hasaneyn Mahl├╗fÔÇÖun el-Medh├ól├╝ÔÇÖl-M├╝n├«r f├« Mukaddimeti ─░lmiÔÇÖt-Tefsir, Muhammed S├╝leymanÔÇÖ─▒n el-─░kd├óm al├ó TercemetiÔÇÖl-KurÔÇÖ├ón, ─░bn HaldunÔÇÖun el-MukaddimeÔÇÖsi [s.110];

Cemal├╝ddin Aksaray├«ÔÇÖnin EsÔÇÖile ve Ecvibe-i KurÔÇÖ├óniyyeÔÇÖsi [s.157].


Bu listeden anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere o, eski ve muas─▒r; matbu ve yazma, tefsir veya di─čer ilimlere dair bir├žok kitaba bizzat m├╝racaat etmi┼čtir. Birinci cildin son sayfas─▒nda istifade etti─či baz─▒ eserleri, belli belirsiz bir tarzda ┼č├Âylece ├╝├ž-be┼č sat─▒rda yan yana yaz─▒vermi┼čtir:

Tefsir-i Kurtub├« Mukaddimesi, Tefsir-i ─░bn Atiyye Mukaddimesi, Tefsir-i Nisaburi Mukaddimesi, Tefsir-i ─░bn Arefe Mukaddimesi, Ayn├╝ÔÇÖl-AÔÇÖyan Mukaddimesi, SevatiÔÇÖuÔÇÖl-─░lham Mukaddimesi, Tefsir-i Alusi Mukaddimesi.



Tefsir tarihi, be┼čeriyet tarihinde en b├╝y├╝k ink─▒lab─▒ ger├žekle┼čtiren KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n ├Âzelliklerini ve kuvvetini inceleyen Tefsir ilmini ve bu ilim dal─▒nda eser verenleri ve eserlerini tan─▒tma gayesine y├Âneldi─činden b├╝y├╝k bir ├Ânemi haizdir.



┼×u eserlerin isimlerini de Arap├ža olarak yazm─▒┼čt─▒r:

 

el-─░ks├«r fi Kav├óidiÔÇÖt-Tefsir,

el-Burh├ón f├« UlumiÔÇÖl-KurÔÇÖ├ón,

el-M├╝n├«r f├« ─░lmiÔÇÖt-Tefsir,

et-TaÔÇÖbir fi Kav├óidiÔÇÖt-Tefsir,

el Cev├óhir f├« ─░lmiÔÇÖt-Tefsir,

Takr├«b├╝ÔÇÖl-─░ksir f├« Us├╗liÔÇÖt-Tefsir,

el Medhal├╝ÔÇÖl-M├╝nir f├« Mukaddimet-i ─░lmiÔÇÖt-Tefsir (Hasaneyn Mahl├╗f),

el-Cev├óhir f├« Ul├╗miÔÇÖt-Tefsir,

Kav├óid├╝ÔÇÖt-Tefsir,

Kit├ób├╝ Hatt─▒ÔÇÖl-Mes├óhif,

H├╝l├ósat├╝ÔÇÖl-Beyan f├« TeÔÇÖlifiÔÇÖl-KurÔÇÖ├ón,

Mukaddimet├╝n li ─░lmiÔÇÖt-Tefsir,

el Fevz├╝ÔÇÖl-Kebir fi Us├╗l-i Tefsir.

 

M├╝ellifimiz bu eserlerin sadece isimlerini yazar; m├╝ellifleri, bas─▒ld─▒─č─▒ yerler veya k├╝t├╝phane yazma kay─▒t numaralar─▒ gibi bilgilere yer vermez.

Buna mukabil B├╝y├╝k Tefsir Tarihi eserinde baz─▒ faydal─▒ ekler ve fihristler yer almaktad─▒r. Bunlardan birincisi: Alfabetik s─▒raya g├Âre tefsirlerin ve m├╝fessirlerin listesi (s.799-839 aras─▒nda 40 sayfa halinde). Bu cetvelde kitab─▒n ad─▒, m├╝ellifinin ad─▒ ve vefat tarihi ve B├╝y├╝k Tefsir TarihiÔÇÖndaki terceme numaras─▒ bildirilir. ─░kincisi: K─▒raat, iÔÇÖr├ób, iÔÇÖc├óz, fez├óil, me├ól, us├╗l-i tefsir, ul├╗m├╝ÔÇÖl-KurÔÇÖ├ón gibi sahalarda yaz─▒lm─▒┼č kitap ve m├╝elliflerinin fihristi, zeyl ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda, (s.800-872 aras─▒nda 72 sayfa halinde) verilir ve burada 489 eser yer al─▒r. ├ť├ž├╝nc├╝s├╝: Eserde hayat─▒ anlat─▒lan m├╝fessirlerin isimlerine g├Âre alfabetik fihristi [s.873-878] ve nihayet d├Ârd├╝nc├╝s├╝: Kitabin ─░├žindekiler k─▒sm─▒.

B├╝y├╝k Tefsir Tarihi kitab─▒n─▒n elimizdeki 1973 tarihli ne┼čri maalesef, mazur g├Âr├╝lebilecek nisbetten fazla miktarda dizgi hatalar─▒ ihtiva etmektedir. Hata-Sav├ób Cedveli de ilave edilmemi┼čtir (Kald─▒ ki o da derde derman de─čildir).

Mesela: "KurÔÇÖ├ón-─▒ HakimÔÇÖin terceme-i harfiyye sureti ile tercemesi tecviz edilmi┼čtir > edilmemi┼čtir." [s.100]. Bu ├Ânemli bir hatad─▒r; zira do─črusu ancak m├╝ellifin bu husustaki fikrini bilmekle anla┼č─▒labilir. Aksi halde sadece bu paragrafa bakan kimse, tamamen tersine bir kanaate sahip olur.

Kam├«s├╝n aleyh > Mak├«s├╝n aleyh [s.28]. ─░klimlerinde > Kelimelerinde [s.27]. El-─░man > El-─░mam [Mushaf] [s.30]. Ve ki vechile k─▒raata mustaid > iki vechile [s.30]. ┼×ek-i KurÔÇÖan├« > ┼×ekl-i KurÔÇÖan├« [s.32]. Tarfe > Tarafe [s.39]. Tarif > TaÔÇÖriz [s.97]. ěĘ┘Éě│┘Ä┘äěž┘Ä┘ů┘Ź > ěĘ┘Éě│┘Ä┘äěž┘Äěş┘É┘ç┘É [s.39]. Hi├žbir meha-y─▒ mezheb├« > deha-y─▒ mezheb├«.

Kanaatimize g├Âre merhum ├ľ. N. Bilmen, Us├╗l-i Tefsir eserini yazarken T├╝rkiyeÔÇÖde ya┼čanan bir s─▒k─▒nt─▒n─▒n sanc─▒s─▒n─▒ ├žekiyor, KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n etraf─▒ndaki surda meydana gelen baz─▒ y─▒k─▒nt─▒lar─▒ tamir etmeye ├žal─▒┼č─▒yordu. O s─▒k─▒nt─▒ ┼čudur: ├ľnce gelenek ve m├╝├žtehidleri taklid etme k─▒nand─▒. Sonra tefsirler hafife al─▒nd─▒; be┼čer eseridir diye hatalar ve eksiklerle dolu oldu─ču zann─▒ uyand─▒r─▒ld─▒. Sadelik ad─▒ alt─▒nda yaln─▒z KurÔÇÖ├ónÔÇÖa y├Ânelmek, KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n terc├╝mesiyle yetinmek reva├žland─▒r─▒ld─▒. Tabiat─▒yla b├Âyle bir sathi bak─▒┼čla KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n, ─░slam ├╝mmeti ve ─░slam medeniyetindeki mevkiinin anla┼č─▒labilmesi de kolay olmayacakt─▒. ─░┼čte bu tehlike kar┼č─▒s─▒nda KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n ehemmiyetini, geni┼č kapsaml─▒ oldu─čunu, ba┼čl─▒ca ─░slam├« ilimlerin kayna─č─▒ oldu─čunu anlatmak, dolay─▒s─▒yla onun sathi terc├╝mesinin muÔÇÖteber olmayaca─č─▒n─▒ bildirmek, Tefsire duyulan ihtiyac─▒ vurgulamak, Tefsirde ihtilaf sebeplerini bildirmek gerekiyordu. M├╝ellifimiz bundand─▒r ki, klasik tefsir us├╗l├╝ kitaplar─▒nda pek az yer verilen bu konulara b├╝y├╝k ├Ânem vermi┼čtir.

KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n ihtiva etti─či ilimler konusuna s.46-95 aras─▒nda k─▒rk sayfal─▒k yer ay─▒r─▒r. Yaln─▒z unutmamal─▒ ki, sarahaten veya i┼čareten ihtiva etti─či ilimleri ay─▒rdeder.


KurÔÇÖ├ón-─▒ M├╝binÔÇÖin Sarahaten veya ─░┼čareten ─░htiva Etti─či ─░limler

"Bilgili olan her kimse, KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n m├╝barek ayetlerini okuduk├ža bir├žok ilimlerin, fenlerin m├óbihiÔÇÖl-k─▒y├óm─▒ olan eserlere, umdelere, d├╝sturlara muttali olabilir. Bu cihetledir ki, ─░slam alimleri KurÔÇÖ├ón-─▒ M├╝binÔÇÖden bir├žok ilimlerin eseslar─▒n─▒ istinbat etmi┼člerdir. Bunlar KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖden bast ve tefsir edilmi┼č bulunur. Bir nice ayetler de vard─▒r ki, ba┼čka birtak─▒m ilimlerin, fenlerin mevzular─▒n─▒ te┼čkil eden maddeleri, mesÔÇÖeleleri iÔÇÖcazk├órane bir surette hulasaten veya i┼čareten muhtevi bulunmaktad─▒r." [s.46] deyip sonra ┼ču ilimleri sayar: Tefsir, Hadis, Tevhid (Kelam), F─▒k─▒h, Us├╗l-i F─▒k─▒h, Hikmet├╝ÔÇÖt-Te┼čriÔÇÖ, Hitabet ve MevÔÇÖ─▒ze, Ahlak, Havas, R├╝ya ilmi, Belagat, Mant─▒k, Riy├óziyye, HeyÔÇÖet, Tasiiyyat denilen ilimler (fizik, kimya, nebatat, hayvanat, meandin), Hikmet├╝ÔÇÖt-Tekvin, Siyer ve Tarih, ─░ctima├« ─░lim (Sosyoloji). Sonra ┼č├Âyle bitirir:
"─░┼čte KurÔÇÖ├ón-─▒ Az├«m├╝ÔÇÖ┼č-┼čan, yukar─▒dan beri yazd─▒─č─▒m─▒z bu ilimleri ve bunlar─▒n nice emsalini bir iÔÇÖcaz dairesinde sarahaten veya i┼čareten muhtev├«dir. Bir m├╝fessir i├žin yazaca─č─▒ tefsirde bunlar─▒ m├╝mk├╝n mertebe nazara almak bir vazifedir." [s.95]

KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n geni┼č kapsam─▒n─▒ anlatt─▒ktan sonra s─▒ra onu terc├╝me etmenin zorlu─čuna gelir.

Evvelce Tefsir ilminin geni┼č bir tarifini yapmakla, KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n sathi bir terc├╝me ile ge├ži┼čtirilemeyece─či fikrini okuyucuya vermek ister: "Tefsir, KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖin laf─▒z-lar─▒n─▒n nas─▒l okunacaklar─▒n─▒ ve bunlar─▒n manalar─▒n─▒ Arap l├╝gat─▒na ve lisan kaideleri-ne tatbikan beyan, ayetlerin manalar─▒n─▒, medl├╗llerini, h├╝k├╝mlerini, ihtiva ettikleri k─▒ssalar─▒ izah, bu ayetlerin muhkem ve m├╝te┼čabih olanlar─▒n─▒, n├ósih ve mens├╗h olanlar─▒n─▒ tasrih, aralar─▒ndaki irtibat ve insicam─▒ izhar ve bunlardaki n├╝kteleri, mezaya-y─▒ be┼čeriyetin takati mikdar─▒nca da tebyin ve tavzih etmekten ibarettir." [s.97]

Daha sonra "Tefsir ile Terceme aras─▒ndaki fark" ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda, tefsire dayanan ve bir nevi tefsir olan tefs├«r├« tercemenin caiz, fakat terceme-i harfiyyenin caiz olmad─▒─č─▒ gibi, m├╝mk├╝n de olmad─▒─č─▒n─▒ ispatlar. Bu hususta icma-i ├╝mmet var diye bir├žok eski, Hasaneyn Mahl├╗f, Muhammed Bahid, Muhammed S├╝leyman gibi baz─▒ muas─▒r alimlerin de bu g├Âr├╝┼čte olduklar─▒n─▒ belirtir. [s.100-101]

Daha sonra terceme-i harfiyyenin caiz olmay─▒┼č─▒n─▒n gerek├želerini on bir madde halinde h├╝lasa eder ki bu, us├╗l kitaplar─▒nda kolay kolay rastlayamayaca─č─▒m─▒z bir durumdur. [s.101-104]

┼×u h├ólde merhum ├╝stad ├ľ. N. Bilmen, Yirminci asr─▒n ba┼člar─▒ndan itibaren ortaya ├ž─▒kan ve arada bir alevlendirilen "KurÔÇÖ├ón terceme edilsin" davas─▒n─▒n as─▒l maksad─▒n─▒ pek iyi anlam─▒┼č ve gerek Tefsirden habersiz ayd─▒nlar─▒, gerekse geni┼č halk kitlesini bu konuda ayd─▒nlatmak istemi┼č ve bunu ba┼čar─▒ ile yapm─▒┼čt─▒r. Ger├žekten terc├╝me isteyenlerin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒, din├« bir gayretle bu i┼če te┼čebb├╝s edenler de─čildi. Sadelik iddias─▒ alt─▒nda, KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n bir├žok ├Âzelliklerini g├Âzden uzak tutmak, onu s─▒radan bir kitap durumuna indirmek, ondan ├žok mana ve i┼čaretler ├ž─▒karm─▒┼č olan ulema hakk─▒nda yanl─▒┼č d├╝┼č├╝nceler uyand─▒rmak, mezhepleri reddetmek ve netice itibariyle toplumu KurÔÇÖ├ónÔÇÖdan uzakla┼čt─▒rmak isteyenler bu i┼čin ba┼č─▒n─▒ ├žekiyordu. Belki tek t├╝k baz─▒ dindarlar da bunlara aldanm─▒┼č olabilirdi. Ama halk genel olarak sa─čduyusu ile onlar─▒n ger├žek maksad─▒n─▒ anl─▒yordu. O y├╝zdendir ki, ─░sl├óm├« hassasiyetten uzak, hatta y─▒l boyunca ─░sl├óm ve m├╝sl├╝manlar aleyhinde yay─▒n yapmaktan geri durmayan baz─▒ gazetelerin ├ž─▒kard─▒klar─▒, hatta paras─▒z olarak kupon kar┼č─▒l─▒─č─▒nda da─č─▒tt─▒klar─▒ KurÔÇÖ├ón terc├╝melerine halk─▒m─▒z itibar etmedi─či gibi, bu arada iyi bir niyetle Diyanet ─░┼čleri Ba┼čkanl─▒─č─▒ÔÇÖnca, 1960 askeri darbesini m├╝teakip haz─▒rlat─▒lan Me├óle kar┼č─▒ da so─čuk kalm─▒┼čt─▒r.

├ľ. N. BilmenÔÇÖin darbeyi m├╝teakip Diyanet ─░┼čleri Ba┼čkanl─▒─č─▒ÔÇÖna getirilip sekiz ay kadar sonra ayr─▒lmas─▒nda bu husustaki bask─▒lar─▒n tesirleri olabilece─čini d├╝┼č├╝nmek l├óz─▒md─▒r. Terc├╝me kampanyas─▒ 1960 ihtilalinden hemen sonra alevlendi─či gibi, 1955ÔÇÖlerde de ortaya at─▒lm─▒┼č, devrin Diyanet ─░┼čleri Ba┼čkan─▒ Ey├╝p Sabri Hay─▒rl─▒o─člu buna kar┼č─▒ koymu┼čtu.

├ľ. N. Bilmen, KurÔÇÖ├ón terc├╝mesi fikrine kar┼č─▒ koymak i├žin, di─čer taraftan, Tefsir ilminin ehemmiyeti, prensipleri, kaynaklar─▒, m├╝teaddit bilimlerle m├╝nasebetleri, tefsirlere olan ihtiya├ž ├╝zerinde uzun uzad─▒ya durmak ihtiyac─▒n─▒ hissetmi┼čtir [s.104-107]. Bu bahsin pe┼činden "M├╝fessirler aras─▒nda g├Âr├╝len baz─▒ ihtilaflar─▒n sebepleri" [s.153-160] ├╝zerinde durmu┼čtur. Dikkat edilirse bu bahis de ayn─▒ mihver manay─▒, yani KurÔÇÖ├ón tefsirinin ├žok geni┼č bir deniz oldu─ču manas─▒n─▒ teyid maksad─▒na matuftur.

 

KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n hatt─▒ tevkif├« olup, nazm─▒ mu'ciz oldu─ču gibi resmi de ayr─▒ca muÔÇÖcizdir.


KurÔÇÖ├ón Harfleri

Yirminci asr─▒n ilk ├žeyre─činden sonra harf ink─▒lab─▒ yap─▒lmas─▒n─▒n ard─▒ndan yeni nesil KurÔÇÖ├ón okuma, ├Â─črenme imk├ón─▒ndan uzak kald─▒. Bir ├žok resmi a─č─▒z ÔÇťBuna l├╝zum yokÔÇŁ deyip, gerekirse ayetlerin latin harfleri ile de yaz─▒labilece─čini s├Âylediler. Onun yaz─▒ konusundaki s─▒k─▒ tutumu, bu ihtiya├žtan ileri gelmi┼č olabilir.


Resm-i hatt─▒n tevkif├« oldu─čunda ─▒srar eder [s.27]. "─░lm-i ResmiÔÇÖl-KurÔÇÖ├ón, MushafÔÇÖa mahsus hatt-─▒ ─▒st─▒lah├« ile hatt-─▒ k─▒yas├« aras─▒ndaki farklar─▒ ve onlar─▒n hikmetlerini g├Âstermek i├žindir. Hz. Osman mushafin─▒n imlas─▒na uymak icab etti─činden bas─▒lacak mushaflar─▒n bu esasa mutab─▒k olmak laz─▒md─▒r [s.27] ve ├╝mmete farz-─▒ kifayedir." Bu g├Âr├╝┼čte olan ─░mam Ahmed b. Hanbel, Al├╗s├«, M. Mahluf ve benzerlerinin g├Âr├╝┼člerini nakleder [s.27-28]. Medeniyet-i ─░slamiyye Tarihi [s.29], el-Mukn├« [s.29]; Ne┼čr (el-Cezer├« ?) ve ┼×erh-i Mec├ómi gibi zevata dayanarak, hatt-─▒ Osm├ón├«ÔÇÖye uyman─▒n v├╝c├╗bunu ifade eder.

Fakat, imam mushaf─▒n hatt─▒na uyma ┼čart─▒n─▒: a) tahkik├« b) takdir├« ├že┼čitlerine ay─▒r─▒r. "Mesela, el-Mukn├«ÔÇÖde mezkur oldu─ču ve├žhile ┘ůěž┘ä┘â ┼čeklinde yazma tahkik├«, ┘ů┘ä┘â ┼čeklinde yazma ise takdir├«
muvafakatt─▒r. ├ç├╝nk├╝ bu elifler Mes├óhif-i OsmaniyyeÔÇÖde ihtisar i├žin hazfedilmi┼čtir, okunu┼č itibari ile yine mevcuttur. Binaenaleyh ┘ůěž┘ä┘â yerine, ┘ů┘ä┘â yaz─▒lmas─▒, asl-─▒ k─▒raata uygun oldu─čundan Hatt-─▒ Osm├ón├«ÔÇÖden bir inhiraf say─▒lmaz. Emsali hakk─▒nda da h├╝k├╝m b├Âyledir. Nitekim bizim T├╝rk├žemizde ě»ěž┘çěž ┘ćěžěÁ┘ä ěĘě┤┘éěę gibi bir├žok kelimeler, s─▒rf ihtisar i├žin ┘ćěÁ┘ä ě»┘çěž ěĘě┤┘éěę ┼čeklinde elifsiz yaz─▒lagelmi┼čtir."
[s.28-29]


"─░┼čte bunun i├žindir ki, ─░sl├óm aleminde KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖin resm-i hatt─▒na son derece itina edilegelmi┼čtir (...) Hemze, taÔÇÖ┼čir, fas─▒la i┼čaretleri bil├óhare kabul edilmi┼čtir. Bunlar KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖin as─▒l yaz─▒s─▒ndan hari├ž, onun ┼čekil ve mahiyetini ta─čyirden ber├«; bir nevi tefsirden ibaret olup, m├╝cerret tilavetini tesh├«le h├ódim, ziyadesiyle zabt ve beyana elveri┼čli i┼čaretlerdir. Ayetlerin ba┼člar─▒ndaki f├ós─▒lalar ile vakf ve ibtidaya ait rumuzlar da bu c├╝mledendir. Bunlar kelimelerin cevherlerinden hari├ž, resm-i hatt─▒ ta─čyirden ber├« oldu─čundan, cumh├╗r-u m├╝slim├«n taraf─▒ndan tasv├«b edilmi┼čtir." [s.30-31]

II. cildin ba┼č taraf─▒ndaki M├╝teaddit Tefsirler Yaz─▒lmas─▒ndaki Hikmet ba┼čl─▒─č─▒ da ayn─▒ manay─▒ teÔÇÖkid eder [s.181-183]. Hatta m├╝teakip M├╝fessirlerin Meslekleri de [s.183-187] tefsir ├že┼čitlerini tan─▒tarak ayn─▒ manay─▒ peki┼čtirir.

─░br├«zÔÇÖden"KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n hatt─▒ tevkif├« olup, nazm─▒ mu'ciz oldu─ču gibi resmi de ayr─▒ca muÔÇÖcizdir" s├Âz├╝n├╝ nakleder [s.33]. Bundan sonra KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒ Arap├ža olmayan bir kalemle yazman─▒n veya Arap├žaÔÇÖn─▒n gayr─▒ ile tilavetinin do─čru olmad─▒─č─▒n─▒ bildirir [s.33]. Meseleyi biraz incelerken Zerke┼č├«ÔÇÖnin cevaz ara┼čt─▒rmas─▒n─▒ nakletmesini ele┼čtirir.

Ezher ulemas─▒n─▒n yay─▒nlad─▒─č─▒ ez-ZikraÔÇÖl-Muhammediyye dergisinde, s├Âz KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n Latin harfleriyle yaz─▒lmas─▒n─▒n caiz olmad─▒─č─▒ ┼čeklinde bitirilir. [s.34]

M├╝nferid harflerle bas─▒lm─▒┼č* bir risale hakk─▒nda m├╝lga fetva emanetinin fetva vermedi─či nakledilir. [s.34-35]

Devamla: "KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖin resm-i hatt─▒n─▒ de─či┼čtirmek arzusu, Arap├ža bilmeyen m├╝sl├╝manlar─▒n KurÔÇÖ├ón-─▒ M├╝binÔÇÖi kolayca okuyabilmesini temin gibi bir maksada m├╝stenid olabilir. Fakat g├╝zelce m├╝l├óhaza edilince bu maksad─▒n daha g├╝zel tecellisi i├žin KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n resm-i hatt─▒n─▒ muhafazadan ba┼čka ├žare olmad─▒─č─▒ tezah├╝r eder. Bir kere bu yaz─▒n─▒n yerine ba┼čka yaz─▒lar─▒n kaim olamayaca─č─▒n─▒ yukar─▒da s├Âylemi┼č bulunuyoruz. Sonra resm-i hatt─▒n haf─▒zalara pek b├╝y├╝k yard─▒m─▒ vard─▒r. KurÔÇÖ├ónÔÇÖa has resm-i hat ise bu hususta birincili─či haizdir. Binaenaleyh KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖi kendisine mahsus bir resm-i hat ile okuyup bellemek, bilfarz bariz fazla bir zaman sarf─▒na muhta├ž olsa da yine faideli olacak ve ─░slam ├ólemine ait, m├╝stakil, tarih├« bir resm-i hatta ittila peyda edilmi┼č bulunulacakt─▒r. Meden├« m├╝terakk├« milletler bir├žok yabanc─▒ kavimlerin dillerini, yaz─▒lar─▒n─▒ ├Â─črenip dururken m├╝sl├╝manlar umum ─░slam alemine ait, din bak─▒m─▒ndan da pek b├╝y├╝k bir kudsiyyeti haiz olan bir yaz─▒y─▒ ni├žin bellemesinler? Ayn─▒ zamanda ibadetten de say─▒lan bu bilgiyi ni├žin tahsile ├žal─▒┼čmas─▒nlar? [s.35-36]

M├╝fessir, tabii ilimlerin sahas─▒na giren konular─▒ ele al─▒rken ihtiyatl─▒ olmal─▒d─▒r. Birtak─▒m fenn├« nazariyelere kesin g├Âz├╝yle bak─▒p KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n y├╝ksek beyanlar─▒yla ba─čda┼čt─▒rmaya kalkmamal─▒d─▒r. Zira fenn├« nazariyeler de─či┼čmektedir.


Fennî Tefsir Hakkındaki Tutumu

M├╝ellifimiz bu hususta a├ž─▒k fikirli olmak birlikte fenn├« tefsir konusunda a┼č─▒r─▒ gidenlere kar┼č─▒ tavr─▒n─▒ belirtmeyi ihmal etmez. Mesel├ó ┼č├Âyle der:
"┼×u da bedih├«dir ki: KurÔÇÖ├ón-─▒ M├╝binÔÇÖin gayesi g├Âk cisimlerinin ┼čekillerini, tav─▒rlar─▒n─▒, mikdarlar─▒n─▒, uzakl─▒klar─▒n─▒ tayin etmek, sema tabakalar─▒n─▒n ┼ču mahiyette, bu mahiyette bulundu─čunu bildirmek de─čildir. Belki (bilakis) k─▒smen m├╝┼čahede edebildi─čimiz ve letafetlerine, nuraniyetlerine mecl├╗b bulundu─čumuz g├Âk cisimlerinin birer kudret ayeti, birer azamet n├╝m├╗nesi, birer ul├╗hiyyet ┼čahidi oldu─čunu telkin ile insanlar─▒ tefekk├╝r ve intibah dairesine celbetmektir." [s.709]

Fakat K├╝re-i arz─▒n te┼čekk├╝l├╝ konusunda fenni esas al─▒r: "Kant ve Laplas nazariyesine g├Âre evvelce g├╝ne┼č ile yer ve b├╝t├╝n seyyareler bir k├╝l halinde ve k├╝rev├« bir ┼čekilde bulunmakta idi. Fezada d├Ânen bu k├╝reden kopmalarla seyyareler ayr─▒ld─▒ ve fakat g├╝ne┼čin cazibesinden kurtulamad─▒lar." der. [s.74]

Baz─▒ ayetleri (Fussilet, 11; Enbiya, 30) buna delil getirir. Fakat bu konuda ├Ârnek olarak ┼č├Âyle bir tutum belirtir: "Kant ve Laplas, kendi nazariyelerinin bu babdaki beyanat-─▒ KurÔÇÖ├óniyyeÔÇÖye yakla┼čmas─▒yla pek ziyade m├╝ftehir olabilirler." [s.75] ve di─čer misallere dair ayetler zikreder. [s.75-79]
├ľ. Nas├╗hi Bilmen, m├╝fessirlerin adab─▒ bahsini yazarken de:

"M├╝fessir, tabii ilimlerin sahas─▒na giren konular─▒ ele al─▒rken ihtiyatl─▒ olmal─▒d─▒r. Birtak─▒m fenn├« nazariyelere kesin g├Âz├╝yle bak─▒p KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n y├╝ksek beyanlar─▒yla ba─čda┼čt─▒rmaya kalkmamal─▒d─▒r. Zira fenn├« nazariyeler de─či┼čmektedir.

Nitekim baz─▒ ayetleri Batlamyus nazariyesi ile ba─čda┼čt─▒ranlar─▒n gayretleri bug├╝n k─▒ymetini kaybetmi┼čtir. ─░┼čin k├╝nh├╝n├╝ Allah TealaÔÇÖn─▒n ilmine havale eylemelidir." [s.151]


Tatl─▒ ─░kazlar

Yap─▒lmas─▒ gereken bir i┼č de, KurÔÇÖ├ón tefsiri aleyhindeki bidÔÇÖatlar─▒ bildirmek, tatl─▒ ikazlarda bulunmak suretiyle onlara aldanmay─▒ ├Ânlemektir.

Ezc├╝mle, M. S─▒dd─▒k Hasan HanÔÇÖ─▒n "FethuÔÇÖl-Bey├ón" tefsiri hakk─▒nda: "┼×u kadar var ki, m├╝ellifi Selefiyye mezhebine hizmet emelinde, iddias─▒nda bulundu─čundan bir ├žok sahifelerinde E┼čÔÇÖari mezhebine muhalif yaz─▒lar yazm─▒┼č, Ehl-i reÔÇÖy ve Ehl-i bidÔÇÖat diye baz─▒ zevata -haks─▒z yere- tarizlerde bulunmu┼čtur. Bunlar bir kusur ise de muhterem m├╝ellifin h├╝sn-i niyetine ba─č─▒┼članabilir." demi┼čtir. [s.758]

Bu tutum m├╝fessirimizin genel ├žizgisidir. Yani, tenkide m├╝sait yerleri g├Âr├╝r, kabul eder. Fakat kusur buldu diye kusuru b├╝y├╝tmeye, ┼čahs─▒ ├ž├╝r├╝tmeye gitmez, bilakis ├Âz├╝r arar, tevil ederek onun hakk─▒nda iyi d├╝┼č├╝nceler uyand─▒rmaya ├žal─▒┼č─▒r. Fakat ikaz vazifesini yapmaktan asla ├žekinmez.

M. Abduh ├╝zerinde tafsilatl─▒ olarak durmu┼č [s.163-170], onun ilm├« kudreti yan─▒ s─▒ra AvrupaÔÇÖn─▒n ve yeni fikirlerin tesirinde kalarak bazan naslar─▒ zorlad─▒─č─▒n─▒, delilsiz teÔÇÖvil yapt─▒─č─▒n─▒, h├╝rmetli bir ifade ile belirtmi┼čtir.

"┼×eyh Re┼čid R─▒za merhumun, tefsiri ve sair din├« mevzulara dair bir k─▒s─▒m yaz─▒lar─▒nda, muÔÇÖcizat-─▒ kevniyyeye kail olmad─▒─č─▒n─▒ i┼čaret eden baz─▒ tevcihleri vard─▒r ki, bunlar ulemadan baz─▒ zevat─▒n ve bilhassa ┼×eyhulislam Mustafa Sabri EfendiÔÇÖnin el-KavluÔÇÖl-Fasl ├╝nvanl─▒ eserinde tenkidlerini celbetmi┼čtir." [s.783]

├ľmer Nas├╗hi Bilmen, Tant├óv├« Cevher├«ÔÇÖye y├Âneltilen tenkidi naklettikten sonra: "Has─▒l─▒, muharririn as─▒l gayesi, Allah TealaÔÇÖn─▒n halk hususundaki acayip sunÔÇÖunu hat─▒rlatarak m├╝sl├╝m├╝nlar─▒, siyasetin, kuvvet ve izzetin istinadg├óh─▒ olan ilimleri tavsile te┼čvik etmekten ibarettir." demi┼čtir. [s.784]

Bilmen, yenilik hususundaki anlay─▒┼č─▒n─▒, Elmal─▒l─▒ÔÇÖya y├Âneltilen "Eskiye ba─čl─▒ idi. B├╝t├╝n ─░slam meselelerini asr─▒n idrakine s├Âyletemedi." tenkidini cevapland─▒r─▒rken ortaya kor: "Ya "─░slam meselelerini asr─▒n idrakine s├Âyletemedi." s├Âz├╝n├╝n manas─▒ ne olabilir? Asr─▒n kabul edebilmesi i├žin ─░slam meselelerine ba┼čka bir mahiyet mi vermeli? ─░slam nam─▒na ba┼čka bir h├╝viyet mi meydana ├ž─▒karmal─▒? Din├« meselelerin sabit olan mahiyetleri, asr─▒n idraki bahanesi ile ta─čyir edilemez, belki bu meseleler asr─▒n tefhim ve m├╝dafaa us├╗lleri dairesinde tahrir ve telkin edilir. ─░┼čte bu Elmal─▒l─▒ Hamdi Efendi de bu vechi ile hareket etmi┼čtir." [s.791]


Muas─▒r Hadiseler

├ľmer Nas├╗hi Efendi, nadiren de olsa baz─▒ muas─▒r hadiselere temas eder. Erzurumlu Mehmed Haz─▒k EfendiÔÇÖyi tan─▒tt─▒ktan sonra: "Bir teess├╝f" diye ba┼člayan paragraf─▒nda: Haz─▒k EfendiÔÇÖnin kabrinin yan─▒nda Maksud Efendi (├ľ. N. BilmenÔÇÖin babas─▒n─▒n day─▒s─▒), G─▒dal─▒zade ┼×eyh Mehmed Efendi, Solakzade Ahmed Efendi (v.1314). "Bu d├Ârt zat─▒n medfun bulundu─ču kabristan─▒n kald─▒r─▒larak yerleri b├«nam ve ni┼čan kalm─▒┼čt─▒r. Malumdur ki bir belde i├žin, belki bir ├╝lke i├žin b├╝y├╝k bir alimin, y├╝ksek bir edibin kabri, binlerce muhte┼čem binadan daha ziyade bir zinet te┼čkil eder.", diye ba┼člayan teess├╝f├╝n├╝, E┼čref merhumun ┼ču beyti ile bitirir:

G├Âzlerim ebn├ó-y─▒ asr─▒mdan o r├╝tbe y─▒ld─▒ kim, ─░stemem ben Fatiha, tek k─▒rmas─▒nlar ta┼č─▒m─▒. [s.726-727]

Mushaflar Tetkik Heyeti ├╝lkemizde bulunup KurÔÇÖ├ón ne┼črindeki en c├╝zÔÇÖ├« de olsa yaz─▒ ve bas─▒m yanl─▒┼čl─▒─č─▒n─▒n ├Ânlenmesi vecibesini ifa etmektedir. ├ľ. N. Bilmen bunu takdirle anlat─▒r. [s.26]

"Nokta sadr-─▒ ─░slamÔÇÖda vard─▒, bilahare bir├žok yaz─▒┼čmada kullan─▒lmas─▒ terk olunmu┼č, nokta konmas─▒ muhatab─▒n vukufsuzlu─čuna bir tariz gibi telakki edilegelmi┼čti. Nitekim bir zamanlar bizde de imzaya nokta konulmas─▒ do─čru g├Âr├╝lmezdi." [s.31]

B├Âylece ├ľmer Nas├╗hi Bilmen Hocaefendi, yaz─▒ld─▒─č─▒ d├Ânemin ┼čartlar─▒ i├žinde faydal─▒ bir eser ortaya koymu┼čtur. Allah Teal├óÔÇÖdan bu eserini hasenat mizan─▒na koyaca─č─▒n─▒ umuyor ve kendisi i├žin rahmet diliyoruz.

 


Bu Makaleye Ait Ele┼čtiri Makaleleri
# Makaleler Ad─▒
Kullan─▒c─▒ Yorumlar─▒

! Yorum yazabilmeniz i├žin ├╝ye olmal─▒s─▒n─▒z.
├ťyelik i├žin l├╝tfen sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda yer alan"├ťye Giri┼č | ├╝ye ol" linkine t─▒klay─▒n─▒z.

Kay─▒t Ekleyen / Eklenme Tarihi
Nurgül Çepni / 22.06.2009



Eski Eserler


Eski Eserler K├╝t├╝phanesine Ho┼čgeldiniz!

Hesap ─░┼člemleri

├ťye de─čil misiniz? ├ťye olun!

Eski Eserlere ├╝ye olarak, k├╝t├╝phanenimiz ve eserlerimiz hakk─▒nda payla┼č─▒mlardan hesab─▒n─▒z ├╝zerinden faydalabilirsiniz...