f EskiEserler | Eski Eserler | Eskieserler.com
E─čitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   K├╝t├╝phanelerde   ( 151 )   ┼×ehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 894 )  
Hit
9129104
├ťye 1490
Online ├ťye 0

Elmal─▒l─▒ M. Hamdi Yaz─▒r─▒n M├╝te┼čabih Ayetleri Anlamaya Katk─▒s─▒

 Kitap Detay─▒ Kitap No : K-  
Yazar Ad─▒ ─░lim Dal─▒ Konusu Dili
Suat Y─▒ld─▒r─▒m Tefsir T├╝rk├že
├ľzelli─či Terc├╝me Eden
 
       
Makale No: 244 Hit : 8212 Hata Bildirimi Tavsiye Et
Tan─▒t─▒lan Yazar─▒n Bilgileri
Yazar Ad─▒ Elmal─▒l─▒ Muhammed Hamdi Yaz─▒r
 
   Makale Yazar─▒na ait Kitaplar E-Kitaplar Makaleler Hakk─▒ndaki Makaleler    

Yazara ait kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait e-kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait makaleler
# Makaleler Ad─▒
1 TDK nun T├╝rk├že S├Âzl├╝k├╝ Hakk─▒nda Baz─▒ M├╝lahazalar
2 ┼×eytani Ayetler Safsatas─▒ (Garanik K─▒ssas─▒n─▒n Tenkidi )
3 Risalei Nurda M├╝te┼čabih Ayetleri Anlamada ├ľnemli Esaslar I
4 ├ľmer Nasuhi Bilmenin B├╝y├╝k Tefsir Tarihi Hakk─▒nda Bir De─čerlendirme
5 M├╝te┼čabih Ayetler Hakk─▒nda ├ľnemli Bir Hat─▒rlatma
6 Muhammed Esedin Kuran Mesaj─▒ Adl─▒ Tefsiri Hakk─▒nda
7 Muas─▒r H─▒ristiyanl─▒─č─▒n ─░slama Bak─▒┼č─▒ III
8 Muas─▒r H─▒ristiyanl─▒─č─▒n ─░slama Bak─▒┼č─▒ II
9 Muas─▒r H─▒ristiyanl─▒─č─▒n ─░slama Bak─▒┼č─▒
10 Misyonerlerin T├╝rkiyeyi De─čerlendirmeleri
11 Mirac Hakikatlerinden
12 Mehmed Akifin Kurana Bak─▒┼č─▒
13 Mehmed Akifin Kuran Anlay─▒┼č─▒
14 Medine Ara┼čt─▒rmalar─▒ Merkezi / ┘ůě▒┘âě▓ ěĘěş┘łěź ┘ł ě»ě▒ěžě│ěžě¬ ěž┘ä┘ůě»┘Ő┘ćěę ěž┘ä┘ů┘ć┘łě▒ěę
15 Mealimiz M├╝nasebetiyle
16 Mealim Hakk─▒nda Hezeyanlar
17 Makbul Tefsirin ┼×artlar─▒
18 Kuveyt Bilimsel ─░caz Sempozyumu
19 Kuran─▒n Tenciminin E─čitici ├ľzelli─či
20 Kuran─▒n Allah Kelam─▒ Oldu─čunu ─░spatta Bedi├╝zzaman Said Nursinin Orijinal Bir Usul├╝
21 Kuran─▒ Kerimin M├╝te┼čabihan Mesani ├ľzelli─či
22 Kuran─▒ Kerime G├Âre Ehli Kitapla Diyalog
23 Kuran─▒ Kerimde K─▒ssalar
24 Kuran─▒ Kerimde Hz. ─░san─▒n H├╝viyeti
25 Kuran ve Alevi (Nazmi N. Sakall─▒o─člunun Kuran ─░simli Derleme ├çevirisinin Ele┼čtirisi)
26 Ki┼činin Kuran─▒ Hakimi ─░le ├ľzel ─░leti┼čimi
27 Kiliseyi ─░slam ─░le Diyalog ─░steme─če Sevk Eden Sebepler II
28 Kiliseyi ─░slam ─░le Diyalog ─░steme─če Sevk Eden Sebepler
29 ─░slam─▒n Tan─▒tt─▒─č─▒ Allah
30 ─░slam─▒n H─▒ristiyanlara Uygulad─▒─č─▒ Ho┼čg├Âr├╝
31 ─░cazul Kuran ─░lmi
32 Hz. Peygamberin Kuran─▒ Tefsiri
33 Hristiyan Teslisi ve Hz. Meryem
34 Gazalinin Bilimsel Metodu
35 Evrensel Alim Muhammed Hamidullah
36 En M├╝kemmel Ahlak Ba┼čta Gelen Mucizelerdendir
37 Elmal─▒l─▒n─▒n Meali veya Sahipsizli─čin Meali
38 Elmal─▒l─▒ M. Hamdi Yaz─▒r─▒n M├╝te┼čabih Ayetleri Anlamaya Katk─▒s─▒
39 Elmal─▒l─▒ Hamdi Yaz─▒r ve Tefsiri
40 Diyalogda Anahtar ─░sim L. Massignon ve ─░slam
41 Ceza H├╝k├╝mleri A├ž─▒s─▒ndan Tevrat ve Kuran Adl─▒ Kitab─▒n Kriti─či
42 Canan ki Bir Melekti U├žtu
43 Ayetlerin Tertibinde Oryantalist ┼×├╝phesi
44 Ayetlerin Kronolojik S─▒ralanmas─▒
45 Allah─▒n Biz Zamirini Kullanmas─▒

Yazar Hakk─▒ndaki Tan─▒t─▒m Makaleleri
# Makaleler Ad─▒

├ľzeti
M├╝ellifimiz, cumhura uyarak ÔÇťVe ma yaÔÇÖlemu teÔÇÖvileh├╗ illallah veÔÇÖr-r├ósih├╗ne fiÔÇÖl-ilmiÔÇŁ30 ayetinde lafz-─▒ cel├óle ├╝zerinde vakf etmeyi tercih eder. Fakat az sonra a├ž─▒k├ža s├Âylemeksizin, sanki vakf ÔÇťfiÔÇÖl-ilmiÔÇŁde imi┼č gibi tefsire ba┼člar. Rasih ├ólimlerin ├╝zerine d├╝┼čen g├Ârevi vurgular. Bu tefsirin de, ├Ânceki gibi ─░bn Abbas (r.a)ÔÇÖdan nakledildi─čini, m├╝tekellimin ile m├╝teahhir ├ólimlerin bir├žo─čunun bunu tercih ettiklerini belirtir. Daha sonra her iki g├Âr├╝┼č├╝n sentezi halinde ┼č├Âyle der: ÔÇťBu babda teÔÇÖvil ve i├žtihad ba┼čkalar─▒n─▒n de─čil, meratib-i muhkemat ile meratib-i m├╝te┼čabihat─▒ se├žer, teÔÇÖvili caiz olup olmayanlar─▒ temyiz eder, fitneden kendini ve herkesi i─čfal etmekten sak─▒n─▒r, haddini bilir, ilm-i ilahiye tefviz edilmesi laz─▒m gelenleri OÔÇÖna tefviz eyler, iman─▒ kamil, tarik-i ilimde kavi, temiz ve ince ak─▒ll─▒, do─čru d├╝┼č├╝nmesini bilir ve sever, has─▒l─▒ hikmete mazhar ulema-y─▒ rasihinin hakk u selahiyyetidirÔÇŁ.
women cheat on their husbands married men having affairs unfaithful wife
click here website why do married men cheat
abortion methods terminating pregnancy at 20 weeks articles on abortion
bystolic coupon 2013 bystolic coupon 2014 bystolic coupon 2014
progesterone progesterone progesterone
gabapentin and alcohol addiction gabapentin and alcohol addiction gabapentin and alcohol addiction
gabapentin cost at walgreen gabapentin cost at walgreen gabapentin cost at walgreen
bystolic generic name what is the generic for bystolic

Yay─▒n Bilgileri
Yay─▒nland─▒─č─▒ Kaynaklar
Yay─▒nland─▒─č─▒ Tarih
Yay─▒nland─▒─č─▒ Dergi
Sanal Dergi
Makalenin Linki

Makale Metni   [Yazd─▒r/Print]

Elmal─▒l─▒ M. Hamdi Yaz─▒r'─▒n M├╝te┼čabih Ayetleri Anlamaya Katk─▒s─▒

Bu makalemizde muas─▒r ├ólimlerimizden Elmal─▒l─▒ M. Hamdi Yaz─▒rÔÇÖ─▒n m├╝te┼čabih ayetleri nas─▒l ele ald─▒─č─▒n─▒ incelemeye ├žal─▒┼čarak Usul-i Tefsir ilminin ├Ânemli bir problemati─čini te┼čkil eden bu konuya getirdi─či a├ž─▒l─▒m─▒ dikkatlere sunaca─č─▒z. Aralar─▒nda tefsir ehlinden baz─▒ kimselerin de bulundu─ču geni┼č kitlenin m├╝te┼čabihler hakk─▒ndaki telakkileri ┼č├Âyle ├Âzetlenebilir: 1- M├╝te┼čabih, m├ón├ós─▒ kapal─▒ olup kesin maksad─▒ anla┼č─▒lamayan ayetlerdir. 2- Buna binaen bu ayetlerin tefsir ve teviline giri┼čmek do─čru de─čildir. 3- M├╝te┼čabihler ÔÇťyedullahÔÇŁ, ÔÇťer-Rahmanu aleÔÇÖl-ar┼čiÔÇÖstevaÔÇŁ, ÔÇťmen fiÔÇÖs-semaiÔÇŁ gibi, Allah TealaÔÇÖya mahluklarda bulunan baz─▒ ├Âzellikler nisbet eden ve say─▒lar─▒ son derece az birka├ž ayetten ibarettir.

Bu anlay─▒┼č─▒n iyice irdelenmesi gerekir. a) Her ┼čeyden ├Ânce m├╝te┼čabih ayetlerin say─▒s─▒ bu kadar az de─čil, y├╝zlercedir. ├ç├╝nk├╝ yayg─▒n anlay─▒┼čtaki m├╝te┼čabihler, ÔÇťm├╝te┼čabihuÔÇÖs-s─▒fatÔÇŁ denilen k─▒s─▒m olup bunlar, misalleri ├žok az olan k├╝├ž├╝k bir b├Âl├╝m├╝n├╝ te┼čkil eder. Oysa bunlar ÔÇťhakiki m├╝te┼čabihlerÔÇŁ k─▒sm─▒n─▒n bir b├Âl├╝m├╝d├╝r ve huruf-i mukattaÔÇÖan─▒n da i├žinde yer ald─▒─č─▒ bu k─▒s─▒m, bir ├Ânceki b├Âl├╝me g├Âre biraz daha fazlad─▒r. Ama kevn├« meselelerden, uhrevi hallerden ve ba┼čka bir k─▒s─▒m hakikatlerden bahseden ÔÇťizafi m├╝te┼čabihlerÔÇŁ vard─▒r ki bunlar─▒n say─▒s─▒ y├╝zleri ge├žer. b) Di─čer taraftan, Allah Teala m├ón├ós─▒ anla┼č─▒lamayacak tarzda muhataplar─▒na hitab etmekten m├╝nezzehtir. ─░lim ve hikmet sahibi bir insan─▒n bile yapmayaca─č─▒ yersiz bir davran─▒┼č, nas─▒l olur da OÔÇÖnun hakk─▒nda d├╝┼č├╝n├╝lebilir? c) Bir de ┼čunu hi├ž unutmamak gerekir: Te┼čab├╝h problemati─či, akl─▒ ve b├╝t├╝n kapasiteleri s─▒n─▒rl─▒ olan insan yap─▒s─▒n─▒n ayr─▒lmaz ontolojik bir ger├že─čidir. ─░nsan─▒n bu ├Âzelli─či onun ifadesine de yans─▒m─▒┼č, lisan─▒na yerle┼čmi┼čtir. Be┼čer dilini kullanma durumunda olan KurÔÇÖ├ón da, haliyle m├╝te┼čabih ifadelerle dolu olmu┼čtur. d) Hem iyi de─čerlendirilmesi halinde, insanlar i├žin m├╝te┼čabihlerin Kur'├ónÔÇÖda bulunmas─▒ b├╝y├╝k bir nimet, hatta mucizedir. Zira bu ├Âzelli─če sahip bir kitap, ilmi her ┼čeyi ihata eden AllahÔÇÖtan gelebilir. KurÔÇÖ├ón be┼čer s├Âz├╝ olsayd─▒, m├╝te┼čabihler bulunmaz ve bilhassa m├╝te┼čabihler konusunda insanlar─▒n dikkatlerini ├žekip onlar─▒ uyarmazd─▒.

Bu makalemizde d├╝┼č├╝ncelerini ele alaca─č─▒m─▒z m├╝ellif, konuyu sathi bir ┼čekilde ele almakla yetinmeyip bu hususta zor olan─▒ ger├žekle┼čtirmi┼č, meseleyi fikri ve felsefi y├Ânden temellendirmi┼čtir. B├Âylece m├╝te┼čabihleri, nerdeyse m├╝hmel, meskut, g├Âlgede kalma durumundan kurtararak, tefsir i├žin b├╝y├╝k bir zenginlik kayna─č─▒ oldu─čunu g├Âstermi┼čtir. Makalemizde bunu ispat edece─čimizi umuyor, bir yandan da son d├Ânemde, T├╝rkiyeÔÇÖde orijinal m├╝elliflerin pek bulunmad─▒─č─▒ zann─▒n─▒ gidermeye de katk─▒ sa─člayaca─č─▒n─▒ ├╝mid ediyoruz.

Elmal─▒l─▒ M. Hamdi Yaz─▒rÔÇÖ─▒n M├╝te┼čabihatla ─░lgili G├Âr├╝┼čleri
M├╝fessirimiz m├╝te┼čabihi a├ž─▒klamaya ba┼člarken ├Ânce ┼ču ├Ânemli hususu vurgular: Esas─▒nda M├╝tekellim olan Cenab-─▒ Allah y├Ân├╝nden, keza i┼čin ger├že─či y├Ân├╝nden KurÔÇÖ├ónÔÇÖda hi├žbir ┼č├╝phe olmad─▒─č─▒ halde, muhatab─▒n anlamas─▒ y├Ân├╝nden duruma g├Âre, ├že┼čitli ┼čekillerde kapal─▒l─▒k ve farkl─▒ ihtimaller bulunur. Bu ihtimaller, muhkem ayetlerin ─▒┼č─▒─č─▒nda vuzuha kavu┼čturulur.1
Onun vurgulad─▒─č─▒ di─čer m├╝him husus ┼čudur: KurÔÇÖ├ónÔÇÖda m├╝hmel yoktur. Huruf-i mukkattaÔÇÖalarda bile ├že┼čitli anlay─▒┼č vecihleri vard─▒r. Mesele, mefhumlar─▒n tahdit edilip muhkemle┼čtirilmesi ile, kastedilen m├ón├ón─▒n tayin edilmesindedir. Faide-i hitab ise bu tayine ba─čl─▒ de─čildir. Saymaya gelmez derecede ara┼čt─▒rma konular─▒ sezdirmek, be┼čer ilminin de─čerini tayin ettirmek, insanlar─▒n seviyelerine g├Âre onlara de─či┼čik zevkler tatt─▒rmak, nihayet rasih ├ólimleri sonsuz bir tefekk├╝rle imtihan etmek gibi bir├žok faide-i hitab vard─▒r.

1. M├╝te┼čabihÔÇÖin Tarifine Katk─▒s─▒
ÔÇťM├╝te┼čabihat denildi─či zaman m├ón├ós─▒z bir ibham-─▒ k├╝lli iddia edildi─čini zannetmek b├╝y├╝k bir hata te┼čkil eder. M├╝te┼čabihat m├ón├ós─▒z ve m├╝hmel de─čil, kesret-ime├ón├«den dolay─▒ muayyen bir murad tayini m├╝mk├╝n g├Âr├╝nmeyen ve daha do─črusu ifade etti─či hak├óik-i muh├«ta, zihn-i be┼čerle kabil-i istiab olmad─▒─č─▒ndan m├╝bhem g├Âr├╝nen bir ifadedir. Bu ├Âyle bir beyand─▒r ki hakikat-mecaz, sarih-kinaye, temsil-tahkik, z├óhir-haf├« gibi v├╝cuh-i beyan─▒n mecmuunu havidir. Bunun i├žin b├ól├óda buna ÔÇťel-maÔÇÖl├╗m├╝ÔÇÖl-mechulÔÇŁ ifadesini arzetmi┼č idik. Zaten kelamda ibham, mevkiine g├Âre en b├╝y├╝k v├╝cuh-i belagatten birini te┼čkil eder.ÔÇŁ
ÔÇťM├╝te┼čabihat, murad olunabilecek gibi g├Âr├╝nmekte birbirlerine benzer m├╝teaddit m├ón├ólara muhtemildir ki hepsi mi veya birisi mi murad oldu─ču z├óhir bir surette se├žilemez.ÔÇŁ M├╝fessirimiz bu tarifini ba┼čka bir yerde biraz daha geni┼čleterek ┼č├Âyle der: ÔÇť─░ki ┼čeyin birbirine m├╝tekabilen alettes├óvi benzemelerine te┼čab├╝h ve bunlar─▒n her birine m├╝te┼čabih denilir ki yekdi─čerinden se├žilemez, zihin temyizlerinden aciz kal─▒r. Te┼čbih ve m├╝┼čabehette bir taraf ferÔÇÖ ve nak─▒s, di─čer taraf as─▒l ve tam olur. Te┼čab├╝hte ise tarafeyn, ayn─▒ kuvvette m├╝tesavi olurlar. Te┼čab├╝hleri tefav├╝tlerini setreder de i┼čtibah u iltibas has─▒l olur: ÔÇť─░nneÔÇÖl-bakara te┼č├óbehe aleynaÔÇŁ,ÔÇŁ te┼č├óbehet kul├╗buh├╝mÔÇŁ, ÔÇťve ├╝t├╗ bihi m├╝te┼č├óbihenÔÇŁ gibi. Demek ki te┼čab├╝h, se├žilememeye sebeptir. Temyiz olunamamak bunun bir m├ón├ó-y─▒ l├óz─▒m├«sidir. Bu m├╝nasebetle, insan─▒n do─črudan do─čruya temyizine yol bulamad─▒─č─▒ bir ┼čeye dahi m├╝te┼čabih ─▒tlak edilir ki haf├«, m├╝┼čkil demek gibidir. Bu ─▒tlak, var ile yok beyninde m├╝savi olmas─▒ nokta-i nazar─▒ndan da olabilir.ÔÇŁ Bu s├Âz├╝n devam─▒nda m├╝te┼čabihin ba┼čka anlam─▒na ge├žerek ┼č├Âyle devam eder: ÔÇťBu suretle KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n ve ├óy├ót-─▒ KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n ihkam ve te┼čab├╝h├╝; elfaz─▒, tenasuku, h├╝sn├╝, ma├ón├«si, ahkam─▒ gibi muhtelif v├╝cuh ile m├╝lahaza olunabilir. Ayetlerin fas─▒lalar─▒, m├╝vazenetleri ve sairesi gibi sanayi-i bediiyyesi itibariyle te┼čab├╝h ve tenasuk, muhkemli─če mukabil de─čildir. Belki ayn-─▒ ihkamd─▒r. Bu cihetle ÔÇťuhkimet ├óy├ótuhuÔÇŁ8, ÔÇťkitaben m├╝te┼č├óbihenÔÇŁ m├╝tekabil de─čil, yekdi─čerinin izah─▒d─▒r. Fakat nazm─▒n delaleti itibariyle m├╝lahaza edildi─či zaman muhkem ile m├╝te┼čabih, z─▒d ve m├╝tekabildirler. ┼×├╝phe yok ki m├ón├ós─▒n─▒ katÔÇÖiyyetle bildiren muhkem, bildirmeyen gayr-─▒ muhkemdir. Bu ayette (Ali ─░mran, 7) muhkem ile m├╝te┼čabih mukabil olarak zikredildikleri gibi mabaÔÇÖdinde teÔÇÖvil karinesi de m├ón├óya aittir ki ─░lm-i UsulÔÇÖde de ┼čerÔÇÖan muhkem ve m├╝te┼čabih, bu haysiyetle m├╝lahaza edilmi┼čtir.ÔÇŁ

2. M├╝te┼čabihin Kapsam─▒n─▒ Geni┼čletmesi
M├╝fessirimiz ┼ču pasajlarda m├╝te┼čabih teriminin kapsam─▒n─▒ geni┼čletmektedir:
ÔÇťZ├óhir mukabilinde haf├«, nass mukabilinde m├╝┼čkil, m├╝fesser mukabilinde m├╝cmel, muhkem-i has mukabilinde m├ón├ó-y─▒ ehass─▒yla m├╝te┼čabih vard─▒r. Binaenaleyh kitab, k├╝lliyetiyle m├╝lahaza olundu─ču zaman, bu ├╝slub-i hikmetle m├╝te┼čabihat─▒n muhkemata r├╝cuu haysiyetiyle hepsi muhkemdir, ÔÇťla raybe fihÔÇŁ11, ÔÇťkitabun uhkimet ├óy├ótuh├╗ÔÇŁ12dur. Bilakis bu hikmete muhalif olarak m├╝te┼čabihat ├╝mm├╝ÔÇÖl-kitab farz edilir de muhkemat─▒n m├╝te┼čabihat ile teÔÇÖviline gidilirse o zaman da hepsi m├╝te┼čabih olur. ÔÇťKitaben m├╝te┼čabihen mesani tek┼čaÔÇÖirru minhu c├╝lud├╝ÔÇÖllezine yeh┼čavne rabbeh├╝mÔÇŁ h├╝km├╝ tezah├╝r eder.ÔÇŁ G├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere burada haf├«, m├╝┼čkil ve m├╝cmeli m├╝te┼čabih kapsam─▒na dahil ederek geni┼čletme cihetine gitmi┼čtir. ┼×u halde KurÔÇÖ├ónda haf├« geldi─činde onu z├óhir ─▒┼č─▒─č─▒nda, m├╝┼čkil geldi─činde onu nass ─▒┼č─▒─č─▒nda, m├╝cmel geldi─činde onu m├╝fesser ─▒┼č─▒─č─▒nda, m├ón├ó-y─▒ ehass ile m├╝te┼čabih geldi─činde onu muhkem-i has ─▒┼č─▒─č─▒nda anlamaya ├žal─▒┼čmal─▒y─▒z. B├Âyle yapmakla i┼čtibah ve ihtimaller izale olunabilir.

Burada bir husus dikkat ├žekmektedir: M├╝te┼čabihat─▒ esas al─▒p muhkemat─▒ ona g├Âre anlamaya ├žal─▒┼čmak, tenkit ve reddedilen bir i┼čtir. Merhum m├╝fessirimiz, nakletti─čimiz mezkur ifadesinde, i┼či tersine ├ževirerek muhkemi m├╝te┼čabihe irca edenler hakk─▒nda ÔÇťkitaben m├╝te┼č├óbihen mes├ón├«ÔÇŁ ayetiyle isti┼čhad etmesi teredd├╝de yol a├žmaktad─▒r. Zira bildi─čimiz kadar─▒yla bu ayette, 'ayetlerinin belagatte, hakikatleri bildirmekte birbirine benzer olmas─▒' itibariyle KurÔÇÖ├ón medh olunmaktad─▒r. Yoksa burada muhkem mukabili olarak m├╝te┼čabih s├Âz konusu de─čildir. Dolay─▒s─▒yla bu siyaka m├╝nasip olan ayet-i kerimenin, muhkemi b─▒rak─▒p m├╝te┼čabihleri fitne sebebi yapmak isteyenleri k─▒nayan ÔÇťfe emmeÔÇÖllezine fi kul├╗bihim zey─čun fe yettebi├╗ne ma te┼č├óbehe minhuÔÇŽÔÇŁ oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yoruz.

ÔÇťBir lafz─▒n m├╝cerret si─čas─▒na nazaran m├ón├ó-y─▒ murad─▒ malum olursa ona z├óhir denilir ki enva-─▒ muhkemin edna derecesidir. Bunun teÔÇÖvile veya tahsise veya nesha ihtimali bulunabilir. Fakat bunlar karineye muhta├ž oldu─čundan, karine olmad─▒─č─▒ m├╝ddet├že z├óhirinde katÔÇÖi olur. E─čer bu m├ón├ó kelamda ma s├«ka leh olmu┼č, m├╝tekellim, s├Âz├╝ bunun i├žin sevk etmi┼č ise nass olur. Bunda art─▒k teÔÇÖvil ihtimali kalmaz. Ancak tahsis veya nesih ihtimali bulunabilir. Nihayet nesih ihtimali de yoksa ki ihbarat, teÔÇÖyid edilmi┼č in┼čaiyyat bu kabildendir- bu da m├ón├ó-y─▒ hass─▒yle muhkem olur. Bunlar─▒n hepsinin h├╝km-u icab─▒ ilm ├╝ ameldir. ─░ndettea├óruz akv├ó tercih olunur.

Bunlara mukabil, bir lafz─▒n m├ón├ó-y─▒ murad─▒ si─čas─▒ndan de─čil, ba┼čka bir emr-i ├ór─▒z sebebiyle gizlenmi┼č bulunursa haf├«, b├Âyle de─čil de m├ón├ón─▒n nefsinde ince, her nefsin n├╝fuz edemeyece─či, edenlerin de teemm├╝ls├╝z kavrayamayaca─č─▒ derecede gam─▒z olmas─▒ veya bir istiare-i bediiye bulunmas─▒ gibi bir sebepten n├ó┼či gizli, muhtac-─▒ teemm├╝l bulunursa m├╝┼čkil, si─ča m├╝teaddit m├ón├ólara alesseviyye muhtemil olur ve hi├žbirinin tercihine karine bulunmaz ve fakat bir beyan-─▒ tefsirin l├╝h├╗ku meÔÇÖmul bulunursa m├╝cmel, m├ón├ó-y─▒ murad─▒ anlamak ├╝midi m├╝nkat─▒ÔÇÖ olursa h├ólis m├╝te┼čabih olur. M├╝te┼čabihat-─▒ KurÔÇÖ├ónÔÇÖdan bir├žo─ču b├Âyle kesret-i me├ón├«den dolay─▒ bir ┼čaÔÇÖ┼čaa-y─▒ beyan i├žinde bulundu─čundan nazarlar─▒ kama┼čt─▒r─▒rÔÇŽÔÇŁ

3. M├╝te┼čabihin Hikmet-i v├╝cudu Hakk─▒ndaki Katk─▒s─▒
M├╝fessirimiz, ilahi kitaplarda m├╝te┼čabihat bulunmamal─▒ idi, gibi bir tevehh├╝me kap─▒lman─▒n do─čru olmay─▒p, bunlar─▒n yer almas─▒n─▒n hikmet-i v├╝cudunu bildirmek ├╝zere ┼č├Âyle der: ÔÇťZira b├Âyle bir tasavvur, cereyan-─▒ v├╝cudun ink─▒ta─▒n─▒ veya suret-i vahide alt─▒nda yeknesak ve camid bir tevalisini ve malumat-─▒ ilahiyyenin tenahisini farz etmek veya b├╝t├╝n nam├╝tenahili─či ile ve b├╝t├╝n hayatiyetiyle malumat-─▒ ilahiyyenin muhkem bir surette be┼čere talimi ve Allah Tealaya bir ┼čerik ve naz├«r ihdas─▒ m├╝mk├╝n oldu─čunu tevehh├╝m eylemek ve yahut Allah Tealan─▒n ilm-i be┼čeri sabit bir nokta-i tenahide tevkif edip malumattan mechulata18, noksandan kemale do─čru ebedi bir hayata m├╝teveccihen ilerlemesine mani olmas─▒ laz─▒m gelece─čini iddia etmek, has─▒l─▒ feyz-i ilahide buhl istemektir. Her tavr-─▒ terakkinin ilerisinde katÔÇÖ olunacak mesafe, ke┼čf edilecek hak├óik ve hi├žbir zaman n├╝fuz edilip bitirilemeyecek meb├ódi ve mekas─▒d mevcut oldu─ču halde, Allah Tealan─▒n bunlar─▒ istidadat-─▒ muhtelifeye g├Âre sezdirmeyip ezher cihet gizlemesi ve bu mechulat─▒ m├╝mk├╝n oldu─ču kadar hall ├╝ ke┼čfe medar ve miÔÇÖyar olmak ├╝zere bah┼četti─či us├╗l ve del├óil-i muhkemeyi, m├╝tenahi ve camid bir noktada tutmas─▒, d├╝nk├╝ ilimden yar─▒n, d├╝nyadan ahiret i├žin istifade ettirmemesi nas─▒l olur da mukteza-y─▒ hikmet-i ilahiye farz edilebilir?ÔÇŁ19 M├╝ellif m├╝talaas─▒n─▒n devam─▒nda her ┼čeyi ispatlay─▒p vuzuha kavu┼čturdu─čunu iddia etmenin cehaletten ba┼čka bir ┼čey olmad─▒─č─▒n─▒ anlat─▒r.

Bir ba┼čka hikmet-i v├╝cut ┼čudur: ÔÇťSonra edeb ├╝ ahlak veya di─čer hikmetlerden dolay─▒ tasrihi hay─▒r olmayan, kinaye ve taÔÇÖriz daha beli─č ve m├╝essir bulunan mez├ómin vard─▒rÔÇŁ20. G├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi bazen adab gere─či olarak baz─▒ meseleleri ├╝st├╝ kapal─▒ tarzda bildirmenin daha g├╝zel ve etkili oldu─čunu vurgular.

Bir ba┼čka hikmet: ÔÇťNihayet b├╝t├╝n beyanat nizam─▒, tevhid ├╝zere vahdetten kesrete veya kesretten vahdete giderken gerek nisbetlerde ve gerek hudud-i tasavvuratta lisan-─▒ be┼čerin hen├╝z l├╝gatini vazÔÇÖ etmedi─či, hatta hi├ž sezmedi─či, d├╝┼č├╝nmedi─či, misalini g├Ârmedi─či nice ma├ón├« ve hak├óik vard─▒r ki bunlar bir muhkem ile ifade olunmakla beraber, m├╝te┼čabih bir misal ve ima ile sezdirildikleri zaman daha m├╝fid olur. Bu gibilerin baz─▒s─▒n─▒ bug├╝n anlayamayanlar yar─▒n anlayabilirlerÔÇŁ
Bilinen bir hikmeti de ┼č├Âyle ifade eder: ÔÇťH├╝kema derler ki: ─░lmin ba┼č─▒ hayrettir. Bu itibar ile de KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n ba┼č─▒nda ir┼čad ve hidayetin bidayetinde b├Âyle hayretengiz bir tebli─čin beli─č bir kuvve-i teshiriyyesi vard─▒r.ÔÇŁ Bunun m├ón├ós─▒ ┼čudur: ─░nsan─▒n bir ┼čeyi merak etmesi ├Ânemlidir. Merakla ba┼člay─▒p, derken hayret derecesine ula┼čan insan─▒n, hayreti nisbetinde konuya duydu─ču ilgi artar, heyecan duyar. Mesele ile ilgili en ufak ayr─▒nt─▒lar─▒ bile ka├ž─▒rmak istemez. Halbuki rasgele, sathi bir bak─▒┼č atfetmekle konuyla s─▒k─▒ bir irtibat kuramaz. ─░nsan ilgilendi─či konuda, zihninin ihata edemedi─či taraflar─▒n kald─▒─č─▒n─▒ bildi─či takdirde, onlar─▒ ├Â─črenmeye ihtiyac─▒ ve i┼čtiyak─▒ artar. Bilimler b├Âylelikle geli┼čip m├╝kemmelle┼čir. Hayret uyand─▒r─▒lmazsa, genel bir bak─▒┼čla, insan baz─▒ ayr─▒nt─▒lar─▒ ka├ž─▒rabilir.

4. M├╝te┼čabihleri S─▒n─▒fland─▒rmaya Katk─▒s─▒
ÔÇťBir├žo─ču da bir m├ón├ó-y─▒ muhkem etraf─▒nda onunla kabil-i ictima ve meratib-i muhtelife ├╝zere m├╝terettib m├╝teaddit i┼čarat ve del├ól├ót─▒ ihtiva etti─činden dolay─▒ icmal veya i┼čkal ve hafa ile calib-i dikkat olur. Bu suretle muhkem z─▒mn─▒nda m├╝te┼čabih, m├╝te┼čabih maiyetinde muhkem de bulunur.ÔÇŁ Buna g├Âre bir k─▒s─▒m m├╝te┼čabihler, muhkem bir m├ón├ó ile bir arada bulunabilirler. Bu muhkem m├ón├ólar, ├že┼čitli a┼čamalarda ve merdiven basamaklar─▒ gibi s─▒ralanan, birbiri ├╝zerine bina edilecek tarzda bir├žok i┼čaret ve delaletler ihtiva etmeleri sebebiyle m├╝cmel veya m├╝┼čkil veya haf├« haline gelebilirler.

A┼ča─č─▒da g├Âr├╝lece─či gibi haf├«, m├╝┼čkil ve m├╝cmeli m├╝te┼čabihin k─▒s─▒mlar─▒ aras─▒nda sayar: ÔÇťHas─▒l─▒ aksam-─▒ m├╝te┼čabihten haf├«nin h├╝km├╝ taleb u taharri, m├╝┼čkilin h├╝km├╝, bununla beraber teemm├╝l, m├╝cmelin h├╝km├╝ bunlardan bir beyan-─▒ tefsire intizar ve taharri, as─▒l m├╝te┼čabihin h├╝km├╝ de tevakkuf ve AllahÔÇÖa tefviz ile ilticad─▒r.ÔÇŁ

A┼ča─č─▒daki tasnif m├╝fessirimizden ├Ânce de bulunup ona mahsus olmamakla beraber, onun taraf─▒ndan derli toplu ifade edildi─čini g├Ârmekteyiz:

ÔÇťM├╝te┼čabihat i├žin bir de ┼ču taksim vard─▒r: Laf─▒z cihetinden m├╝te┼čabih, m├ón├ó cihetinden m├╝te┼čabih, her iki cihetten m├╝te┼čabih. 1- Laf─▒z cihetinden m├╝te┼čabih ya elfaz-─▒ m├╝fredede veya kelam-─▒ m├╝rekkebdedir. Elfaz-─▒ m├╝frededeki mesela ÔÇťebbenÔÇŁ, ÔÇťyeziff├╗nÔÇŁ gibi garabetten veya ÔÇťyedÔÇŁ ve ÔÇťaynÔÇŁ gibi i┼čtirakten ne┼čÔÇÖet eder. Kelam-─▒ m├╝rekkebdeki: a) ya ihtisardan b) veya basttan c) veya hususiyet-i naz─▒mdan olmak ├╝zere ├╝├ž k─▒s─▒md─▒r. 2- M├ón├ó cihetiyle m├╝te┼čabih evsaf-─▒ ilahiye ve evsaf-─▒ ahiret gibi hissi veya gayr-─▒ hissi bir suret-i misaliyyesine malik olamad─▒─č─▒m─▒zdan dolay─▒ tasavvuruna yeti┼čemeyece─čimiz ma├ón├«dir. 3- Her iki cihetten m├╝te┼čabih ba┼čl─▒ca be┼čtir: a) Umum veya husus gibi kemmiyyet cihetinden, b) v├╝cub veya nedib gibi keyfiyet cihetinden, c) nasih veya mensuh gibi zaman cihetinden, d) mekan cihetinden, veya e) ayetin nazil oldu─ču adet cihetinden -ki ÔÇťLeyseÔÇÖl-birre bi en teÔÇÖt├╝ÔÇÖl-b├╝y├╗te min zuh├╗rih├óÔÇŁ25 gibi- fiilin s─▒hhat u fesad─▒ndaki ┼čur├╗t cihetinden.ÔÇŁ

5. M├╝te┼čabihin ─░┼člevlerini Bildirmeye Katk─▒s─▒
M├╝te┼čabih ayetlerin i┼člevleri konusunda m├╝fessirimiz ┼ču orijinal vurguyu yapar: M├╝te┼čabihlerin, muhkem bir hakikati ihtiva ettiklerini unutmamak gerekir.
M├╝te┼čabihin ├Ânemli bir i┼člevini ve insanl─▒─č─▒n ayr─▒lmaz bir par├žas─▒ olmas─▒n─▒ ┼ču pasajda ayr─▒nt─▒l─▒ olarak bildirir:

Me├žhul me├žhul ile, ┼č├╝phe ┼č├╝phe ile hallolunmaz. Me├žhulat, malumat ile ve o malumat─▒n derece-i kuvveti ile m├╝tenasib olarak hallolunur. TaÔÇÖlim u ir┼čad, malumat ├╝zerine me├žhulat─▒ sezdirmek ve o me├žhulat─▒ malumata irca ettirmektir. Talibte malumat artt─▒k├ža, muallim, kuvvetine g├Âre me├žhulat─▒ peyderpey sezdirir, baÔÇÖdehu hallettirir. Bu suretle mehul├╝ sezmek de onu bilmenin bir ┼čart-─▒ m├╝tekaddimi olur. Cenab-─▒ Hak kullar─▒na ilm-i hakk─▒ b├Âyle ihsan eder. ─░btida kendini ve gayr─▒ temyiz ettiren bir ilm-i muhkem bah┼čeder. BaÔÇÖdehu m├╝te┼čabih bir halde me├žhulat─▒ sezdirir. Bunlar─▒ kademe kademe muhkemata irca ettirerek malumat-─▒ yakiniyyeye tahvil ederÔÇŽ

M├╝fessirimizin bu m├╝talaas─▒n─▒ ┼č├Âyle ├Âzetleyebiliriz:
G├Âklerde, yerde, b├╝t├╝n k├óinatta AllahÔÇÖa gizli hi├žbir ┼čey yoktur. Ama OÔÇÖndan ba┼čkas─▒ i├žin durum b├Âyle de─čildir, onlar i├žin ├žok say─▒da bilinmeyen ┼čeyler mevcuttur. Aynen bunun gibi, hakikatlere tam tam─▒na mutab─▒k olan KurÔÇÖ├ón-─▒ Kerim i├žin de benzer bir durum s├Âz konusudur. ├ľ─čretim, bilinenlere dayan─▒p bilinmeyenleri sezdirmek, derken bilinmeyenleri de bilinen ┼čeylere d├Ân├╝┼čt├╝rmektir. Bir me├žhul├╝ sezmek, onu bilmedi─činin fark─▒nda olmak, onu ├Â─črenmenin ├Ân ┼čart─▒d─▒r. Allah, me├žhulleri m├╝te┼čabih halinde sezdirir, bunlar─▒ derece derece muhkem, yani kesin bilgi haline d├Ân├╝┼čt├╝r├╝r. AllahÔÇÖ─▒n ilmi s─▒n─▒rs─▒z, be┼čerinki ise s─▒n─▒rl─▒d─▒r. ─░nsan─▒n bunu idrak etmesi en b├╝y├╝k bir marifettir. ─░nsan─▒n bilgisi ne kadar fazla olursa olsun, ├Ân├╝nde bilmedi─či ├žok ┼čeyin bulundu─čunu sezmeye muhta├žt─▒r. Bu ise, m├╝te┼čabihat kar┼č─▒s─▒nda bulundu─čunu bilmektir. Gerek maziye, gerek istikbale dair hi├žbir be┼čeri bilgi, te┼čab├╝hten kurtulamaz. Kesinlik sadece ├žok k─▒sa bir an olan haz─▒r zamanda olup her tecr├╝be an─▒n─▒n bir ad─▒m gerisi veya bir ad─▒m ilerisi te┼čab├╝hle alakal─▒d─▒r. ÔÇť─░lmin en kuvvetli m├╝eyyidesi olan tecr├╝be bile zaruri (kesin) bir m├╝eyyide de─čildir. Bu babda en sa─člam ve en umumi vesika beka-y─▒ illetten ├ž─▒kan ─▒tt─▒rad-─▒ ├ódidir (bu alanda en sa─člam belge, varl─▒k sebebinin devam etmesinden ileri gelen normal nizamd─▒r) ki bu da irade-i ilahiyyeye istinadd─▒r. Binaenaleyh ilm-i be┼čerin m├╝te┼čabihattan kurtulmas─▒ gayr-i m├╝mkindir.ÔÇŁ

Daha ileride, ÔÇť─░nsanlar─▒n, AllahÔÇÖ─▒n ilmine havale edecekleri hakikatlerin her zaman bulunaca─č─▒n─▒ bildirip 'muhkemattan sonra bile hakaik-i m├╝te┼čabihenin m├╝cerret mevcut oldu─čunu bilmek de ilm-i be┼čer i├žin pek b├╝y├╝k bir kemal ve gaye-i be┼čer i├žin pek m├╝him bir hay─▒rd─▒r' der. Bu pasaj─▒ dikkatle inceleyen bir muhatap, m├╝te┼čabihat─▒n nefis bir felsefesini ve m├╝fessirimizin onu nas─▒l temellendirdi─čini g├Ârerek hayran kalmaktan kendisini alamaz.

6. M├╝te┼čabihler Konusunda Rasih ├élimlerin Rol├╝
M├╝ellifimiz, cumhura uyarak ÔÇťVe ma yaÔÇÖlemu teÔÇÖvileh├╗ illallah veÔÇÖr-r├ósih├╗ne fiÔÇÖl-ilmiÔÇŁ30 ayetinde lafz-─▒ cel├óle ├╝zerinde vakf etmeyi tercih eder. Fakat az sonra a├ž─▒k├ža s├Âylemeksizin, sanki vakf ÔÇťfiÔÇÖl-ilmiÔÇŁde imi┼č gibi tefsire ba┼člar. Rasih ├ólimlerin ├╝zerine d├╝┼čen g├Ârevi vurgular. Bu tefsirin de, ├Ânceki gibi ─░bn Abbas (r.a)ÔÇÖdan nakledildi─čini, m├╝tekellimin ile m├╝teahhir ├ólimlerin bir├žo─čunun bunu tercih ettiklerini belirtir. Daha sonra her iki g├Âr├╝┼č├╝n sentezi halinde ┼č├Âyle der: ÔÇťBu babda teÔÇÖvil ve i├žtihad ba┼čkalar─▒n─▒n de─čil, meratib-i muhkemat ile meratib-i m├╝te┼čabihat─▒ se├žer, teÔÇÖvili caiz olup olmayanlar─▒ temyiz eder, fitneden kendini ve herkesi i─čfal etmekten sak─▒n─▒r, haddini bilir, ilm-i ilahiye tefviz edilmesi laz─▒m gelenleri OÔÇÖna tefviz eyler, iman─▒ kamil, tarik-i ilimde kavi, temiz ve ince ak─▒ll─▒, do─čru d├╝┼č├╝nmesini bilir ve sever, has─▒l─▒ hikmete mazhar ulema-y─▒ rasihinin hakk u selahiyyetidirÔÇŁ31
Bir ba┼čka yaz─▒da m├╝te┼čabihler konusunda Bedi├╝zzaman Said NursiÔÇÖnin izahlar─▒n─▒ da de─čerlendirip onlar─▒n bu de─čerli m├╝talaalar─▒n─▒n m├╝te┼čabihler konusundaki anlay─▒┼č─▒ yerli yerine oturtman─▒n da ├Âtesinde, KurÔÇÖ├ón tefsir ve anlay─▒┼č─▒na da b├╝y├╝k bir zenginlik katt─▒─č─▒ kanaatimizi payla┼čmay─▒ d├╝┼č├╝n├╝yoruz.

Dipnotlar:
1. Yazır, Elmalılı Hamdi, Hak Dini Kur'ân Dili, 2/1036.
2. Yaz─▒r, a.g.e., 2/1047-1048.
3. Yaz─▒r, a.g.e., 1/159.
4. Yaz─▒r, a.g.e., 2/1037.
5. Bakara s├╗resi, 70.
6. Bakara s├╗resi, 118.
7. Bakara s├╗resi, 25.
8. Hud s├╗resi,1.
9. Z├╝mer s├╗resi, 23.
10. Yaz─▒r, a.g.e., 2/1037.
11. Bakara s├╗resi, 2.
12. Hud s├╗resi, 1.
13. Z├╝mer s├╗resi, 23.
14. Yaz─▒r, a.g.e., 2/1036.
15. Z├╝mer s├╗resi, 23.
16. Al-i ─░mran s├╗resi, 7.
17. Yaz─▒r, a.g.e., 2/1037-1038.
18. Metinde b├Âyledir. Zannedersem burada bir z├╝hul bulunmakta olup siyaka g├Âre: ÔÇťme├žhulattan malumataÔÇŁ olmas─▒ gerekmektedir.
19. Yaz─▒r, a.g.e., 2/1042-1043
20. Yaz─▒r, a.g.e., 2/1038
21. Yaz─▒r, a.g.e., 2/1038-1039
22. Yaz─▒r, a.g.e., 1/159.
23. Yaz─▒r, a.g.e., 2/1038.
24. Yaz─▒r, a.g.e., 2/1039.
25. Bakara s├╗resi, 189.
26. Yaz─▒r, a.g.e., 2/1039-1040.
27. Yaz─▒r, a.g.e., 2/1043.
28. Yaz─▒r, a.g.e., 2/1041.
29. A.g.e.,2,1042.
30. Al-i ─░mran s├╗resi, 7.
31. Yaz─▒r, 2, 1045.

 


Bu Makaleye Ait Ele┼čtiri Makaleleri
# Makaleler Ad─▒
Kullan─▒c─▒ Yorumlar─▒

! Yorum yazabilmeniz i├žin ├╝ye olmal─▒s─▒n─▒z.
├ťyelik i├žin l├╝tfen sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda yer alan"├ťye Giri┼č | ├╝ye ol" linkine t─▒klay─▒n─▒z.

Kay─▒t Ekleyen / Eklenme Tarihi
Nurgül Çepni / 4.07.2009



Eski Eserler


Eski Eserler K├╝t├╝phanesine Ho┼čgeldiniz!

Hesap ─░┼člemleri

├ťye de─čil misiniz? ├ťye olun!

Eski Eserlere ├╝ye olarak, k├╝t├╝phanenimiz ve eserlerimiz hakk─▒nda payla┼č─▒mlardan hesab─▒n─▒z ├╝zerinden faydalabilirsiniz...