f EskiEserler | Eski Eserler | Eskieserler.com
E─čitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   K├╝t├╝phanelerde   ( 151 )   ┼×ehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 894 )  
Hit
9129104
├ťye 1490
Online ├ťye 0

Kuran─▒ Kerimin M├╝te┼čabihan Mesani ├ľzelli─či

 Kitap Detay─▒ Kitap No : K-  
Yazar Ad─▒ ─░lim Dal─▒ Konusu Dili
Suat Y─▒ld─▒r─▒m Tefsir T├╝rk├že
├ľzelli─či Terc├╝me Eden
 
       
Makale No: 239 Hit : 4982 Hata Bildirimi Tavsiye Et
   Makale Yazar─▒na ait Kitaplar E-Kitaplar Makaleler Hakk─▒ndaki Makaleler    

Yazara ait kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait e-kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait makaleler
# Makaleler Ad─▒
1 TDK nun T├╝rk├že S├Âzl├╝k├╝ Hakk─▒nda Baz─▒ M├╝lahazalar
2 ┼×eytani Ayetler Safsatas─▒ (Garanik K─▒ssas─▒n─▒n Tenkidi )
3 Risalei Nurda M├╝te┼čabih Ayetleri Anlamada ├ľnemli Esaslar I
4 ├ľmer Nasuhi Bilmenin B├╝y├╝k Tefsir Tarihi Hakk─▒nda Bir De─čerlendirme
5 M├╝te┼čabih Ayetler Hakk─▒nda ├ľnemli Bir Hat─▒rlatma
6 Muhammed Esedin Kuran Mesaj─▒ Adl─▒ Tefsiri Hakk─▒nda
7 Muas─▒r H─▒ristiyanl─▒─č─▒n ─░slama Bak─▒┼č─▒ III
8 Muas─▒r H─▒ristiyanl─▒─č─▒n ─░slama Bak─▒┼č─▒ II
9 Muas─▒r H─▒ristiyanl─▒─č─▒n ─░slama Bak─▒┼č─▒
10 Misyonerlerin T├╝rkiyeyi De─čerlendirmeleri
11 Mirac Hakikatlerinden
12 Mehmed Akifin Kurana Bak─▒┼č─▒
13 Mehmed Akifin Kuran Anlay─▒┼č─▒
14 Medine Ara┼čt─▒rmalar─▒ Merkezi / ┘ůě▒┘âě▓ ěĘěş┘łěź ┘ł ě»ě▒ěžě│ěžě¬ ěž┘ä┘ůě»┘Ő┘ćěę ěž┘ä┘ů┘ć┘łě▒ěę
15 Mealimiz M├╝nasebetiyle
16 Mealim Hakk─▒nda Hezeyanlar
17 Makbul Tefsirin ┼×artlar─▒
18 Kuveyt Bilimsel ─░caz Sempozyumu
19 Kuran─▒n Tenciminin E─čitici ├ľzelli─či
20 Kuran─▒n Allah Kelam─▒ Oldu─čunu ─░spatta Bedi├╝zzaman Said Nursinin Orijinal Bir Usul├╝
21 Kuran─▒ Kerimin M├╝te┼čabihan Mesani ├ľzelli─či
22 Kuran─▒ Kerime G├Âre Ehli Kitapla Diyalog
23 Kuran─▒ Kerimde K─▒ssalar
24 Kuran─▒ Kerimde Hz. ─░san─▒n H├╝viyeti
25 Kuran ve Alevi (Nazmi N. Sakall─▒o─člunun Kuran ─░simli Derleme ├çevirisinin Ele┼čtirisi)
26 Ki┼činin Kuran─▒ Hakimi ─░le ├ľzel ─░leti┼čimi
27 Kiliseyi ─░slam ─░le Diyalog ─░steme─če Sevk Eden Sebepler II
28 Kiliseyi ─░slam ─░le Diyalog ─░steme─če Sevk Eden Sebepler
29 ─░slam─▒n Tan─▒tt─▒─č─▒ Allah
30 ─░slam─▒n H─▒ristiyanlara Uygulad─▒─č─▒ Ho┼čg├Âr├╝
31 ─░cazul Kuran ─░lmi
32 Hz. Peygamberin Kuran─▒ Tefsiri
33 Hristiyan Teslisi ve Hz. Meryem
34 Gazalinin Bilimsel Metodu
35 Evrensel Alim Muhammed Hamidullah
36 En M├╝kemmel Ahlak Ba┼čta Gelen Mucizelerdendir
37 Elmal─▒l─▒n─▒n Meali veya Sahipsizli─čin Meali
38 Elmal─▒l─▒ M. Hamdi Yaz─▒r─▒n M├╝te┼čabih Ayetleri Anlamaya Katk─▒s─▒
39 Elmal─▒l─▒ Hamdi Yaz─▒r ve Tefsiri
40 Diyalogda Anahtar ─░sim L. Massignon ve ─░slam
41 Ceza H├╝k├╝mleri A├ž─▒s─▒ndan Tevrat ve Kuran Adl─▒ Kitab─▒n Kriti─či
42 Canan ki Bir Melekti U├žtu
43 Ayetlerin Tertibinde Oryantalist ┼×├╝phesi
44 Ayetlerin Kronolojik S─▒ralanmas─▒
45 Allah─▒n Biz Zamirini Kullanmas─▒

Yazar Hakk─▒ndaki Tan─▒t─▒m Makaleleri
# Makaleler Ad─▒

├ľzeti
"Bu Kitab─▒ sana indiren OÔÇÖdur. Onun ayetlerinin bir k─▒sm─▒ muhkem olup bunlar kitab─▒n esas─▒d─▒r. Ayetlerin bir k─▒sm─▒ ise m├╝te┼čabihtir. Kalplerinde e─črilik olanlar s─▒rf fitne ├ž─▒karmak, insanlar─▒ sapt─▒rmak ve kendi arzular─▒na g├Âre yorumlamak i├žin m├╝te┼čabih k─▒sm─▒na tutunup onlarla u─čra┼č─▒r dururlar. Halbuki onlar─▒n hakikatini, ger├žek yorumunu AllahÔÇÖtan ba┼čkas─▒ bilemez (ÔÇŽ)" ayetidir. (Al-i ─░mran 7) ─░ki ┼čeyin birbirine benzemesine te┼čab├╝h, birbirine benzeyen iki ┼čeyden her birine de m├╝te┼čabih denir. Birden fazla manaya muhtemel oldu─čundan, anla┼č─▒lmas─▒ i├žin ba┼čka bir delile ihtiya├ž hissettiren, manas─▒ hakk─▒nda kesin h├╝k├╝m verilemeyen ayet hakk─▒nda bu terim kullan─▒l─▒r.
open go how many guys cheat
married men affairs i cheated on husband my boyfriend cheated on me with a guy
bystolic generic name what is the generic for bystolic

Yay─▒n Bilgileri
Yay─▒nland─▒─č─▒ Kaynaklar
Yay─▒nland─▒─č─▒ Tarih
Yay─▒nland─▒─č─▒ Dergi
Sanal Dergi
Makalenin Linki

Makale Metni   [Yazd─▒r/Print]

Kur'an-─▒ Kerim'in M├╝te┼čabihan Mesani ├ľzelli─či

 

KurÔÇÖan-─▒ Kerim m├╝te┼čabih ayetlerden iki yerde bahs eder.

Bunlardan birincisi:
"Bu Kitab─▒ sana indiren OÔÇÖdur. Onun ayetlerinin bir k─▒sm─▒ muhkem olup bunlar kitab─▒n esas─▒d─▒r. Ayetlerin bir k─▒sm─▒ ise m├╝te┼čabihtir. Kalplerinde e─črilik olanlar s─▒rf fitne ├ž─▒karmak, insanlar─▒ sapt─▒rmak ve kendi arzular─▒na g├Âre yorumlamak i├žin m├╝te┼čabih k─▒sm─▒na tutunup onlarla u─čra┼č─▒r dururlar. Halbuki onlar─▒n hakikatini, ger├žek yorumunu AllahÔÇÖtan ba┼čkas─▒ bilemez (ÔÇŽ)" ayetidir. (Al-i ─░mran 7) ─░ki ┼čeyin birbirine benzemesine te┼čab├╝h, birbirine benzeyen iki ┼čeyden her birine de m├╝te┼čabih denir. Birden fazla manaya muhtemel oldu─čundan, anla┼č─▒lmas─▒ i├žin ba┼čka bir delile ihtiya├ž hissettiren, manas─▒ hakk─▒nda kesin h├╝k├╝m verilemeyen ayet hakk─▒nda bu terim kullan─▒l─▒r.

M├╝te┼čabih teriminin varid oldu─ču ikinci ayet ise ┼čudur:
"Allah s├Âzlerin en g├╝zelini m├╝te┼čabih ve mesani ├Âzelli─čine sahip bir kitap olarak indirdi. RabÔÇÖlerini tazim edenlerin onun etkisiyle t├╝yleri ├╝rperir. Sonra derileri ve kalpleri AllahÔÇÖ─▒n zikriyle yumu┼čar. (Z├╝mer 23) Bu ayet Z├╝mer suresindedir. Z├╝mer suresinde pek dikkat ├žeken bir husus vard─▒r. O da surenin ilk ayetinden itibaren ara ara KurÔÇÖan─▒n ├╝st├╝n ├Âzelliklerinin vurgulanmas─▒d─▒r. (Z├╝mer 1: "Bu kitab─▒n vahyolunup par├ža par├ža indirilmesi. Aziz ve hakim Allah taraf─▒ndand─▒r."

Z├╝mer 23 (meali az ├Ânce ge├žti) Z├╝mer 27: "Ger├žekten Biz, insanlar d├╝┼č├╝n├╝p ak─▒llar─▒n─▒ ba┼člar─▒na als─▒nlar diye bu KurÔÇÖanda her t├╝rl├╝s├╝nden temsiller getirdik". Z├╝mer 41: "Biz bu kitab─▒, insanlar─▒n faydas─▒ i├žin sana hak ve ger├žek olarak indirdik (...).

Z├╝mer 55: " (...) Rabbiniz taraf─▒ndan size indirilen en g├╝zel (kitaba) tabi olun!"

Z├╝mer 59: "Hay─▒r! Ayetlerim sana geldi de sen onlar─▒ yalan sayd─▒n, onlar─▒ kabul etmeyi kibrine yediremedin, b├╝y├╝kl├╝k taslad─▒n ve kafirler aras─▒na girdin!") KurÔÇÖanÔÇÖ─▒n dikkat ├žeken bu ├Âzelliklerinin bu surede s─▒k s─▒k hat─▒rlat─▒lmak suretiyle muhatab─▒n bu konuda uyan─▒k tutulmas─▒ sa─članmakta, sure i├žerisinde KurÔÇÖan hakk─▒nda ├Ânemli ger├žeklerin hat─▒rlat─▒ld─▒─č─▒ b├Âylece ├žarp─▒c─▒ olarak g├Âsterilmektedir.

Makalemizde i┼čte KurÔÇÖanÔÇÖ─▒n ba┼čl─▒ca s─▒fatlar─▒na vurgu yapan ve KurÔÇÖanÔÇÖ─▒n sadece bu pasaj─▒nda yer alan bir hususiyet ├╝zerinde durmak istiyorum. Bu konudaki ayetleri geni┼č bir tarzda tefsir eden nadir m├╝fessirlerden M. Hamdi Yaz─▒r ile M. Tahir ─░bn A┼čurÔÇÖa dayanarak bu ├Âzellikler hakk─▒nda bilgi sunaca─č─▒m. ├ľnce Z├╝mer Suresindeki ayeti tahlil edelim:
"Allahu nezzele ahseneÔÇÖl-hadisÔÇŁ c├╝mlesinin lafz-─▒ celal ile ba┼člamas─▒, OÔÇÖnun indirdi─či en g├╝zel s├Âz├╝n ┼čan─▒n─▒ y├╝celtmeyi ve onu indirenin y├╝celer y├╝cesi oldu─čunu ifade eder. Ayr─▒ca hasr ve ihtisasa delalet edip: ÔÇťBu kitab─▒ indirmek sadece AllahÔÇÖa mahsustur, bu ba┼čkas─▒n─▒n yapabilece─či i┼č de─čildir!ÔÇŁ manas─▒n─▒ vurgular. (M. Tahir ─░bn A┼čur, TefsiruÔÇÖt-Tahrir veÔÇÖt-Tenvir, c.23, s. 384) Bu ayet-i kerime KurÔÇÖan─▒ ba┼čl─▒ca yedi vas─▒fla nitelendirir: 1- AhseneÔÇÖl-hadis (en g├╝zel s├Âz) 2- Kitaben 3- M├╝te┼čabihen 4- Mesani 5- Muhataplar─▒n─▒n t├╝ylerini ├╝rpertir 6- Sonra hem derileri, hem de kalpleri yumu┼čat─▒r 6- Zikrillah.

Birinci vas─▒f: AhseneÔÇÖl-hadis olup di─čer vas─▒flar, KurÔÇÖan─▒ en g├╝zel k─▒lma gayesini ger├žekle┼čtirme i┼člevini yerine getirirler. Onu Allah Tealan─▒n indirdi─čini a├ž─▒k├ža belirtmek, olaylar─▒ en g├╝zel ┼čekilde bilip ifade edenin Allah oldu─čunu vurgulamak i├žindir.


─░kinci vas─▒f: ÔÇťKitabÔÇŁ d─▒r. Kitap vasf─▒: okunmas─▒, tilavet edilmesi, kendisinden istifade edilen s├Âzleri toplayan bir ├Âzelli─če sahip olmas─▒n─▒ g├Âsterir. Keza bu vas─▒f, onun ayn─▒ zamanda yaz─▒lmas─▒ ve tam bir ihtimamla elden gelen b├╝t├╝n gayretlerle korunmas─▒ gerekti─čini g├Âsterir.

├ť├ž├╝nc├╝s├╝: M├╝te┼čabihen, burada ÔÇťonun c├╝zleri , laf─▒zlar─▒n─▒n fesahatinde ve manalar─▒n─▒n ├╝st├╝nl├╝─č├╝nda birbirine benzerÔÇŁ demektir. Demek ki KurÔÇÖan─▒n b├╝t├╝n laf─▒zlar─▒ ┼čerefte, g├╝zellikte birbirine denk olup tam bir ahenk i├žindedir, anlam─▒ndad─▒r. Yani ÔÇťKurÔÇÖan─▒n manalar─▒ do─črulukta, h├╝k├╝mlerinde, s─▒dka ve hakka bina edilmesinde, delil olarak tam yerlerini bulmas─▒nda, muhaliflerini susturmada, insanlara faydal─▒ ve onlara rehber olu┼čunda hep birbirine benzer, birbirine denktir. Laf─▒zlar─▒ da ┼čerefte, fesahatte, hedefledikleri manalara isabet etmede hep ayn─▒ d├╝zeydedirÔÇŁ.

M├╝te┼čabihen vasf─▒nda, KurÔÇÖan─▒n b├╝t├╝n ayetlerinin, her bir ayetin iktiza etti─či duruma g├Âre belagatta m├╝savi olduklar─▒na i┼čaret vard─▒r. Birtak─▒m ├Âzel durumlarda, ayetlerin birbirlerinden farkl─▒ olmas─▒, makamlar─▒n farkl─▒l─▒─č─▒na ve muktezalar─▒n de─či┼čikli─čine tabidir. ├ç├╝nk├╝ kelam─▒n belagati, muktezay-─▒ hale mutab─▒k olmas─▒ndad─▒r. Belagat─▒n en ileri derecesi kelam─▒n, halin gerektirdi─či b├╝t├╝n durumlara mutab─▒k olmas─▒ndad─▒r. ┼×u halde KurÔÇÖan ayetleri, edebi zevk uzmanlar─▒ nezdinde g├╝zellikte birbirine m├╝savidir. Oysa di─čer kelamlarda, bu ├žapta bir mutabakat bulunmaz. Mahir bir edibin s├Âz├╝ bile zaÔÇÖf noktalar─▒ndan hali olmaz. Ediplerden herhangi birinin b├╝t├╝n s├Âzleri ayn─▒ seviyede de─čildir. Aksine, g├╝zellikte, belagatta ve manan─▒n d├╝zg├╝nl├╝─č├╝nde farkl─▒ derecelerde pasajlar bulunur. ─░┼čte yapt─▒─č─▒m─▒z bu izahlardan anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere, bu ayette ÔÇťm├╝te┼čabihÔÇŁin manas─▒, az ├Ânce mealini verdi─čimiz Al-i ─░mran 7 ayetindeki manadan ba┼čka bir manad─▒r. (─░bn A┼čur, TefsiruÔÇÖt-Tahrir, 23, 386)

D├Ârd├╝nc├╝ s─▒fat: ÔÇťMesaniÔÇŁ olmas─▒d─▒r. Bu kelime ÔÇťtekrarlananÔÇŁ anlam─▒na m├╝sennaÔÇÖn─▒n veya ÔÇťiki┼čerliÔÇŁ anlam─▒na mesnaÔÇÖn─▒n ├žo─čuludur. Esasen dikkat edilirse, tekrar manas─▒n─▒n men┼čei de ÔÇťikilemeÔÇŁdir. ─░kilemeden ba┼članarak mutlak surette tekrar yap─▒l─▒r. Bu vas─▒f, KurÔÇÖan─▒n ├žifte y├Ân├╝ olan, maksatlar─▒ tekrarlanan, ├žok okunan bir metin oldu─čunu ifade eder. Mesani s─▒fat─▒ kitabullah─▒n maksatlar─▒n─▒n vicdanlarda iyice yerle┼čmesi veya daha ├Ânce onu i┼čitmeyenlerin dinleme f─▒rsat─▒ bulmas─▒ y├Ân├╝nden Allah Tealan─▒n nimetini hat─▒rlatmaktad─▒r. Di─čer taraftan bunun, KurÔÇÖan─▒n mucizev├« ├Âzelli─čine i┼čaret etmesi anlam─▒na geldi─či de tefsirlerde yer alm─▒┼čt─▒r. ├ç├╝nk├╝ bu kadar ├žok tekrarlanmas─▒na ra─čmen insanlar ondan usanmamakta, maksatlar─▒ndan hangisi tekrarlan─▒rsa muhataplar nezdinde hep kabul g├Ârmektedir. Nitekim Hz. Peygamber (s.a.s.) KurÔÇÖan─▒ tavsif eden bir hadisinde ÔÇťVe la yahlukuhu kesretuÔÇÖt-terdadÔÇŁ (├žok tekrar edilmekle a┼č─▒nmaz) buyurarak bu vasf─▒n─▒ belirtmi┼čtir. B├Âylece bu ayetteki mesani kavram─▒n─▒n, ayetindeki manas─▒ndan farkl─▒ bir anlamda kullan─▒ld─▒─č─▒ anla┼č─▒lmaktad─▒r. Tekil olan kitaben kelimesinin s─▒fat─▒ oldu─ču halde bu kelimenin ├žo─čul kal─▒b─▒ndan gelmesi, Kitab─▒n surelerinin, c├╝zlerinin veya ayetlerinin kasd edilmesi itibariyle olabilir. Zira KurÔÇÖan─▒n her bir maksad─▒ tekrarlanmakla ├žo─čul vasf─▒ kazan─▒rlar.


Be┼činci s─▒fat: ÔÇťRabÔÇÖlerinden korkanlar─▒n t├╝ylerini ├╝rpertenÔÇŁ ├Âzelli─čidir. Bu, ├Ânceki s─▒fata yani KurÔÇÖan─▒n mesani olmas─▒na bina edilmektedir. Bu da onun, ikilenen, tekrarlanan olmas─▒n─▒ ifade eder. Bundan maksat onu i┼čitip anlamaktan ├Ât├╝r├╝ ├╝rperti duymakt─▒r. Zira KurÔÇÖan─▒n ilk nazil oldu─ču zaman ya┼čayan muhataplar─▒ Arap lisan─▒na iyi vak─▒f olduklar─▒ndan, i┼čitme ile anlama birlikte cereyan ederdi. Derinin yani t├╝ylerin ├╝rpermesi, kalplerin korkmas─▒ndan kinayedir.

Alt─▒nc─▒ s─▒fat: ├ťrpermeden sonra m├╝minlerin kalplerinin yumu┼čamas─▒d─▒r. ÔÇťYumu┼čamaÔÇŁ kabul ve sevincin ifadesidir. Terhib (korkutma) ifadelerinin arkas─▒ndan rahmet ve ├╝mit bildiren ayetlerin gelmesi bu s├╝rura vesile olmaktad─▒r. Bu ayet sadece ├╝rperti ve yumu┼čama olgusuna de─čil, -s├╝mme telinu c├╝luduhum ve kulubuhum ila zikrillah c├╝mlesinde beraber zikr etmenin delaletiyle- ayr─▒ca ├╝├ž├╝nc├╝ bir durum olarak o iki halin neticesini de bildirmektedir. Bu ├╝├ž├╝nc├╝ hal, iki z─▒t etkinin, yani ter─čib ve terhib tesirlerinin sentezinden has─▒l olan ahenktir. Bu z─▒tlar─▒n ahengi sayesinde m├╝minler RabÔÇÖleriyle olan muamelelerinde yerine g├Âre OÔÇÖnun celal ve azametinin, yerine g├Âre cemal ve rahmetinin gereklerine g├Âre hareket ederler. Bu ├╝├ž├╝nc├╝ hal, tasrih edilen ├╝rperme ile yumu┼čama cihetlerini birle┼čtirmenin semeresidir. Zira bu iki durumla nitelendirilenler ayn─▒ gruptur. ┼×u halde maksat, terhib ayetlerinden sonra ter─čib ayetleri geldi─činde onlar─▒, ├╝rperme ve yumu┼čamay─▒ ayn─▒ anda ya┼čamakla nitelendirmektir.

Fahreddin Razi der ki: ÔÇťTahkik ehli ┼č├Âyle demi┼člerdir: AllahÔÇÖa vas─▒l olma yolculu─čunda ilerleyenler, celal alemine nazar ettiklerinde deh┼čete d├╝┼čer, adeta kendilerini kaybederler, onlara cemal aleminden tecelliler gelince de hayata d├ÂnerlerÔÇŁ.

Burada ┼čuna dikkat etmek gerekir: Ayet-i kerime onlar─▒n bu iki durumunun, mesani s─▒fat─▒ndan ileri geldi─čini vurgulamakta─▒d─▒r. Yoksa ÔÇť....Ger├žek m├╝minler ancak o kimselerdir ki yanlar─▒nda Allah zikr edilince kalpleri ├╝rperir (...)ÔÇŁ (Enfal 2) ayetinde oldu─ču gibi sadece ÔÇť├╝rpermeÔÇŁden bahs ederdi. Buradaki (yani Z├╝mer suresindeki) makam, m├╝minlerin KurÔÇÖandan duyduklar─▒ etkilenmeyi anlatma makam─▒d─▒r. Orada (yani Enfal S├╗resindeki;
    .....ayetindeki makam ise Kur'an k─▒raati d─▒┼č─▒nda Allah'a sayg─▒ dolu bir korku duyan m├╝minleri nitelendiren bir makamd─▒r. (─░bn A┼čur, Tefsiru't-Tahrir, 23, 390)

ayetindeki makam ise KurÔÇÖan k─▒raati d─▒┼č─▒nda AllahÔÇÖa sayg─▒ dolu bir korku duyan m├╝minleri nitelendiren bir makamd─▒r. (─░bn A┼čur, TefsiruÔÇÖt-Tahrir, 23, 390)

ÔÇťS├╝mme telinu c├╝luduhum ve kulubuhum ila zikrillahÔÇŁ c├╝mlesinde, i┼čin bir taraf─▒ ile yetinilmeyip hem derilerin hem de kalplerin zikredilmelerinde bir incelik vard─▒r. Oysa az ├Ânce ge├žen tek┼čaÔÇÖirru minhu c├╝ludullezine yeh┼čevne rabbehum c├╝mlesinde sadece cilt ├╝rpermesinden bahs etmekle yetinilmi┼čti. Zira ciltlerin (t├╝ylerin) ├╝rpermesi ancak kalbin korkmas─▒ndan has─▒l olan ├ór─▒zi bir durumdur. Dolay─▒s─▒yla o korkuya ÔÇť├╝rpermeÔÇŁ kavram─▒ ile kinaye edilmi┼čtir. Ama ├╝rpertinin pe┼činden derinin yumu┼čamas─▒, onun ├╝rpermeden ├Ânceki eski haline d├Ânmesidir. Bu da unutma veya korkudan sonra bir ba┼čka i┼čin araya girmesi gibi bir sebeple olabilir. Binaenaleyh derilerin yumu┼čamas─▒na kalplerin yumu┼čamas─▒ da atf edilmi┼čtir ki bunun kalplerin zikrullah ile itminan bulmas─▒ndan has─▒l olan hususi bir yumu┼čama oldu─ču bilinsin. Yoksa vaziyet sadece derinin, ├╝rperme pe┼činden eski haline d├Ânmesinden ibaret de─čildir. Bunun aksine sadece ÔÇťkalplerin yumu┼čamas─▒ÔÇŁn─▒ zikretmekle yetinmeyip ayr─▒ca derilerin yumu┼čamas─▒n─▒ da zikretti. Zira maksat ┼čunu anlatmakt─▒r: ÔÇťYumu┼čama kalpleri ├Âylesine kaplad─▒ ki onun eseri derilerin d─▒┼č─▒nda bile kendisini g├ÂsterdiÔÇŁ.

Yedinci s─▒fat: Zikrullah olup bundan maksat ayetin ba┼č─▒nda ge├žen ahseneÔÇÖl-hadisÔÇÖtir. Yani s├Âzlerin en g├╝zeli olan KurÔÇÖand─▒r. S├Âz uzay─▒p isim biraz geride kald─▒─č─▒ i├žin ona zamir ile ileyhi (ona) diye i┼čaret etmektense a├ž─▒k ismini kullanarak i┼čaret etmek daha m├╝nasip olmu┼čtur. Fakat bunu yaparken ahseneÔÇÖl-hadis ismini tekrar kullanma yerine zikrillah ismi kullan─▒larak KurÔÇÖan─▒n bir ba┼čka g├╝zel vasf─▒ g├Âsterilmi┼čtir. ZikrillahÔÇÖdan maksat, KurÔÇÖan─▒n ayetlerindeki rahmet ve m├╝jdelerdir. Zira KurÔÇÖan anlatt─▒─č─▒ her ibretli hadisede, terhibden sonra mutlaka bir ter─čibe, bir m├╝jdeye yer verir. Ayetteki ÔÇťtelinuÔÇŁ burada ÔÇťtatmainnuÔÇŁ veya ÔÇťteskunuÔÇŁ (─▒s─▒nma, ├╝nsiyet bulma) manas─▒n─▒ ihtiva etti─či i├žin, bu manaya uygun olan ÔÇťilaÔÇŁ edat─▒ kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.

─░bn Kesir de bu ayeti tefsir ederken ┼č├Âyle der: Bir k─▒s─▒m alimler S├╝fyan ─░bn UyeyneÔÇÖden nakl edilen ┼ču tefsiri benimsemi┼člerdir: M├╝te┼čabihen mesaniÔÇÖnin manas─▒ ┼čudur: KurÔÇÖan─▒n siyaklar─▒ bazen bir manaya y├Ânelik olur, m├╝te┼čabihen budur. Bazen ise bir ┼čeyi z─▒dd─▒ ile birlikte zikr etmekle olur:m├╝minlerden sonra kafirlerden, cennetin pe┼činden cehennemden ve benzer durumlardan bahs etmek gibi. Mesani de budur. Mesela ─░nfitar suresi 13-14. ayetlerde ebrarÔÇÖ─▒n pe┼činden f├╝ccarÔÇÖ─▒, yahut Mutaffifin suresi 7-18 k─▒sm─▒nda kitabeÔÇÖl-f├╝ccarÔÇÖ─▒n pe┼činden kitabeÔÇÖl-ebrarÔÇÖ─▒, yahut Sad suresi 49-56 k─▒sm─▒nda m├╝ttakilerden sonra ta─čin (azg─▒nlar─▒n) ak─▒betlerinden bahs etmesi gibi. ─░┼čte bunlar ve benzeri siyaklar─▒n tamam─▒ ise mesaniÔÇÖdir. Yani ÔÇťiki manas─▒, iki y├Ân├╝ olanÔÇŁ demektir. Siyak─▒n hepsi ayn─▒ manaya y├Ânelik olursa bunlar m├╝te┼čabihen grubuna dahil olurlar. Buradaki m├╝te┼čabih, Al-i ─░mran 7. ayetindeki m├╝te┼čabih de─čildir. Zira orada ba┼čka bir mana s├Âz konusudur.

─░bn Kesir (Hicr 87);  ....
ayetinde ge├žen seb'an mine'l-mesani hakk─▒nda ├Ânce es-seb'ut-tuvel, sonra Fatiha suresi ┼čeklindeki iki tefsiri nakl ettikten sonra ┼č├Âyle der: Bu hadis-i ┼čerif Fatiha'n─▒n Seb'ul-mesani ve Kur'an-─▒ azim oldu─ču konusunda nasd─▒r. Fakat ayr─▒ca es-seb'ut-tuvelÔÇÖin (Z├╝mer 23 tefsirinde) bu s─▒fatla nitelendirilmesine mani de─čildir. ├ç├╝nk├╝ o surelerde de mesanilik vasf─▒ vard─▒r.Hatta Kur'an-─▒ Kerim'in tamam─▒n─▒ b├Âyle nitelendirmeye mani yoktur. Nitekim Cenab-─▒ Allah ÔÇťAllahu nezzele ahsene'l-hadisi kitaben m├╝te┼čabihen mesani (ÔÇŽ)ÔÇŁ (Z├╝mer 23) buyurmu┼čtur. ┼×u halde Kur'an bir vecihten mesani, bir vecihten m├╝te┼čabih, bir vecihten Kur'an-─▒ azimdir. Nitekim Hz Peygamber salla'llahu aleyhi ve sellem, "takva temeli ├╝zerine bina edilen mescit hangisidir?" (Tevbe 108) diye soruldu─čunda, Medinedeki Mescid-i nebevisi oldu─čunu s├Âylemi┼čtir. Halbuki bu ayet Kuba mescidi hakk─▒nda nazil olmu┼čtu. Ama bunda bir m├╝nafat (birbirine ayk─▒r─▒l─▒k) yoktur. ├ç├╝nk├╝ herhangi bir s─▒fatta m├╝┼čtereklik varsa, o s─▒fat─▒ bir ┼čeye vermek, ayn─▒ s─▒fat─▒ haiz olan bir ba┼čka ┼čeye vermeye mani olmaz. (─░bn Kesir, Tefsiru'l-Kur'ani'l-Azim, Tevbe 108 tefsirinde) ayetinde ge├žen sebÔÇÖan mineÔÇÖl-mesani hakk─▒nda ├Ânce es-sebÔÇÖut-tuvel, sonra Fatiha suresi ┼čeklindeki iki tefsiri nakl ettikten sonra ┼č├Âyle der: Bu hadis-i ┼čerif FatihaÔÇÖn─▒n SebÔÇÖul-mesani ve KurÔÇÖan-─▒ azim oldu─ču konusunda nasd─▒r. Fakat ayr─▒ca es-sebÔÇÖut-tuvelÔÇÖin (Z├╝mer 23 tefsirinde) bu s─▒fatla nitelendirilmesine mani de─čildir. ├ç├╝nk├╝ o surelerde de mesanilik vasf─▒ vard─▒r.Hatta KurÔÇÖan-─▒ KerimÔÇÖin tamam─▒n─▒ b├Âyle nitelendirmeye mani yoktur. Nitekim Cenab-─▒ Allah ÔÇťAllahu nezzele ahseneÔÇÖl-hadisi kitaben m├╝te┼čabihen mesani (...)ÔÇŁ (Z├╝mer 23) buyurmu┼čtur. ┼×u halde KurÔÇÖan bir vecihten mesani, bir vecihten m├╝te┼čabih, bir vecihten KurÔÇÖan-─▒ azimdir. Nitekim Hz Peygamber sallaÔÇÖllahu aleyhi ve sellem, ÔÇťtakva temeli ├╝zerine bina edilen mescit hangisidir?ÔÇŁ (Tevbe 108) diye soruldu─čunda, Medinedeki Mescid-i nebevisi oldu─čunu s├Âylemi┼čtir. Halbuki bu ayet Kuba mescidi hakk─▒nda nazil olmu┼čtu. Ama bunda bir m├╝nafat (birbirine ayk─▒r─▒l─▒k) yoktur. ├ç├╝nk├╝ herhangi bir s─▒fatta m├╝┼čtereklik varsa, o s─▒fat─▒ bir ┼čeye vermek, ayn─▒ s─▒fat─▒ haiz olan bir ba┼čka ┼čeye vermeye mani olmaz. (─░bn Kesir, TefsiruÔÇÖl-KurÔÇÖaniÔÇÖl-Azim, Tevbe 108 tefsirinde)

Buraya kadar yap─▒lan tefsirlerden ┼ču iki husus kesin olarak anla┼č─▒lm─▒┼č oluyor: 1- Bir itibarla KurÔÇÖan─▒n tamam─▒ m├╝te┼čabihtir. Bu ┼ču anlamdad─▒r: KurÔÇÖan─▒n ayetlerinin tamam─▒ ayn─▒ durumdad─▒r. Buradaki m├╝te┼čabih, Al-i ─░mran 7 ayetindeki m├╝te┼čabih manas─▒na olmay─▒p, az ├Ânce anlat─▒lan manadad─▒r. 2- KurÔÇÖan mesanidir. Mesani ikilenen, iki┼čerli, iki cihetli, simetrik, tekrarlanan manalar─▒na gelir. MesaniÔÇÖnin buradaki manas─▒ da Hicr 87 ayetindeki manas─▒ndan farkl─▒d─▒r. Bundan sonra Mesani hakk─▒nda pek mufassal ve nefis bir tefsir yapm─▒┼č olan Elmal─▒l─▒ M. Hamdi Yaz─▒rÔÇÖ─▒n yazd─▒klar─▒na bakal─▒m. Onun a├ž─▒klamalar─▒ bu kavram─▒n kapsam─▒ gibi T├╝rk├ženin de imkanlar─▒n─▒n ve merhum m├╝fessirimizin bunlara vukufunun ne derece geni┼č oldu─čuna pek g├╝zel bir n├╝mune te┼čkil etmektedir:

ÔÇťMesnaÔÇÖn─▒n veya mesnatÔÇÖ─▒n ├žo─čulu olan mesani kelimesi ├žok anlaml─▒, ├žok kapsaml─▒ bir kelimedir. Ki tesniye ve istisna maddesi olan senyÔÇÖden de, senaÔÇÖdan da t├╝remi┼č olabilir. Bu ├Ârneklerden b├╝k├╝lmek, k─▒vr─▒lmak veya katlanmak veya tekrar edilmek suretiyle ikilenen veya di─čer bir ┼čeyin eklenmesiyle takviye veya ├že┼čitlendirilen herhangi bir ┼čeye mesna denilir ki iki┼čer, ikili, tekrarlanan, b├╝k├╝l├╝, peki┼čtirilmi┼č, muhkem, ├žifteli, b├╝kl├╝m, b├╝kl├╝ml├╝, b├╝kl├╝m yeri, kat, katl─▒, k─▒vr─▒m, k─▒vr─▒ml─▒, k─▒vrak, cilveli manalar─▒na gelir. Bu suretle herhangi bir ┼čeyin kuvvelerine, katlar─▒na, k─▒vr─▒mlar─▒na mesani denildi─či gibi hayvan─▒n dizlerine ve dirseklerine mesaniÔÇÖd-dabbe ve bir vadinin b├╝k├╝nt├╝lerine, d├Âneme├žlerine mesaniÔÇÖl-vadi, ayn─▒ ┼čekilde musikide ikinci tele veya ├žifte tellilere mesani denir. MesnaÔÇÖl-eyadi ba─č─▒┼č ve iyili─či tekrar etmek demektir. ─░bnu CerirÔÇÖin ─░bnu AbbasÔÇÖdan yapt─▒─č─▒ bir nakle g├Âre mesaniÔÇÖde ÔÇťistisna edilenÔÇŁ manas─▒ da vard─▒r. ├ç├╝nk├╝ istisna da senyÔÇÖden t├╝remi┼čtir. B├╝k├╝lm├╝┼č ipe veya ipli─če mim harfinin ├╝st├╝n├╝ veya esresi ile mesnat veya misnat denildi─či gibi tekrarlama veya yineleme manas─▒ itibariyle co┼čku ve terenn├╝me veya iki┼čerli manas─▒ ile mesnevi dedi─čimiz nazma da mesnat denilir. Bir de esnaÔÇÖdan mimin ├Âtresi ile m├╝snaÔÇÖn─▒n ├žo─čulu olabilir ki ÔÇť├Âvg├╝n├╝n karar buldu─ču yerÔÇŁ demek olur. Sonra Allahu nezzele ahseneÔÇÖl-hadisi kitaben m├╝te┼čabihen mesani (...) buyuruldu─ču ├╝zere KurÔÇÖana da mesani denilmi┼čtirÔÇŁ. (─░bn Kesir, TefsiruÔÇÖl-KurÔÇÖaniÔÇÖl-Azim, Tevbe 108 tefsirinde. M. Hamdi Yaz─▒r, Hak Dini KurÔÇÖan Dili, Hicr 87 tefsirinde (sadele┼čtirme ile)

M├╝fessirimiz m├╝teakiben bu ayette sebÔÇÖan mineÔÇÖl-mesaniÔÇÖnin ÔÇťilk yedi uzun sureÔÇŁ veya Fatiha suresi olarak tefsir edildi─čini ayr─▒nt─▒l─▒ olarak bildirdikten sonra ┼č├Âyle devam eder: ÔÇťBinaenaleyh sebÔÇÖan mineÔÇÖl-mesaniÔÇÖden maksad─▒n ├ťmm├╝ÔÇÖl-KurÔÇÖan olan Fatiha suresinin oldu─ču ve bundan dolay─▒ FatihaÔÇÖn─▒n es-sebÔÇÖul-mesani ismini ald─▒─č─▒ ve KurÔÇÖan-─▒ AzimÔÇÖin bunun bir tefsiri oldu─ču bu hadislerle anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Demek ki sebÔÇÖan mineÔÇÖl-mesaniÔÇÖde min yaln─▒z tebÔÇÖiziyye (bir k─▒sm─▒) manas─▒na de─čil, ayn─▒ zamanda beyaniyye (a├ž─▒klama) manas─▒nad─▒r. (Bilindi─či gibi minÔÇÖin beyaniyye manas─▒na olmas─▒n─▒n tebÔÇÖiziyye manas─▒na olmas─▒n─▒ d├╝┼č├╝rmesi gerekmez. M.H.Yaz─▒rÔÇÖ─▒n ha┼čiyesi) ÔÇťMesaniden yedi mesaniÔÇŁ demektir. Yani FatihaÔÇÖy─▒ olu┼čturan yedi ayet, mesaniden, KurÔÇÖandan oldu─ču gibi ba┼čl─▒ ba┼č─▒na yedi mesanidir. Ve bundan dolay─▒ b├╝t├╝n KurÔÇÖan─▒n bir niteli─či olan mesani manas─▒ bunda m├╝stesna bir ┼čekilde katlanm─▒┼čt─▒r.

Her namaz─▒n her rekÔÇÖatinde okunan, zamm-─▒ sure ile katlanan, KurÔÇÖan─▒n her hatminde, dualar─▒n ba┼č─▒nda ve sonunda tekrar edilen, nun, mim fas─▒lalar─▒ ile iki na─čme (ahenk) ├╝zerine akan, her ayeti ├žifte bir anlam─▒ kapsayan ve genel yap─▒s─▒ ile iki cihanda kullar─▒ en b├╝y├╝k maksatlar─▒na iletmekle Allah Tealaya hamd ve sena hakikatinde toplanan ├ťmm├╝ÔÇÖl-KurÔÇÖan, ger├žekten her senaya lay─▒k, ├Âyle mesna ve m├╝stesna edilen bir nimet-i uzmad─▒r (en b├╝y├╝k nimettir) ki ancak Hakikat-i Muhammediyyenin mazhariyet-i m├╝mtaziyesinden (se├žkin ├Âzelliklerdendir)ÔÇŁ. (A.g.e. 5/221)

Kanaatimizce mesani kelimesi, kelimenin asli anlamlar─▒ndan olan ÔÇťiki┼čer, ikili, ├žifteliÔÇŁ anlamlar─▒yla ÔÇťsimetrikÔÇŁ manas─▒n─▒ da kapsamaktad─▒r. Osmanl─▒ T├╝rk├žesiÔÇÖnde m├╝tenaz─▒r denilen, fakat ┼čimdi unutulmas─▒yla, kar┼č─▒l─▒─č─▒ bulunmaks─▒z─▒n kullanmaya mahkum oldu─čumuz bu yabanc─▒ simetri terimi ┼ču demektir: ÔÇť─░ki ┼čey aras─▒nda konum, bi├žim ve belirli bir eksene g├Âre ├Âl├ž├╝ uygunlu─čuÔÇŁ. Aralar─▒nda bu durum, yani simetri olan ┼čeylere de ÔÇťsimetrik (symetrique)ÔÇŁ denir. T├╝rk├žede bak─▒┼č─▒m ve bak─▒┼č─▒ml─▒ kelimeleri kar┼č─▒l─▒k olarak kullan─▒labilir. ├ľyle zannediyorum ki ├ža─čda┼č muhataplara mesani ├Âzelli─čini en iyi anlatan kavramlar─▒n ba┼č─▒nda simetri kavram─▒ gelmektedir ve konular, durumlar, kavramlar aras─▒nda bu simetri, bu bak─▒┼č─▒m KurÔÇÖan-─▒ KerimÔÇÖin dikkat ├žeken ├Âzelliklerinden biridir.

 

Buraya Kadar Yazd─▒klar─▒m─▒zdan ┼×u Sonu├žlar Ortaya ├ç─▒kmaktad─▒r:

1- M├╝te┼čabih ile mesani kavramlar─▒ (Z├╝mer 23) ayetinde ├Âzel bir anlamda kullan─▒lm─▒┼člard─▒r. Al-i ─░mran 7 ve Hicr 87 ayetlerindekinden farkl─▒ anlamlar s├Âz konusudur.

2- Mesani kavram─▒n─▒n yani KurÔÇÖan─▒n ba┼čl─▒ca ├Âzelliklerinden bu ├žok kapsaml─▒ kavram─▒n en bariz taraf─▒ olan ikilenme, iki┼čerli ├Âzellik KurÔÇÖan─▒n tamam─▒nda kendisini g├Âsteren bir vas─▒ft─▒r.

3- Mesani, m├╝te┼čabihen kavram─▒na iktiran etmekle tek tek her birinde bulunan manaya ilaveten ek bir anlam kazanmakta, benzerliklerin ve tekrarlar─▒n s─▒rf tekrardan ibaret kalmay─▒p n├╝anslar ihtiva eden, k─▒vr─▒ml─▒, katmanlar─▒ olan, k─▒vrak, cilveli, peki┼čtirilmi┼č, muhkem, simetrik, bazen z─▒tlar─▒n ahengiyle dengelenmi┼č bir ├Âzellik ta┼č─▒d─▒─č─▒n─▒ ifade etmektedir.

Bu k─▒sa ve belli sonu├žlar i├žin bu kadar uzun s├Âze ihtiya├ž duymam─▒z─▒ yad─▒rgayanlar olabilir. Bunlar a├ž─▒k ger├žek ise zaten meseleyi uzatmaya hacet yoktur. Fakat bazen bilinen prensipler ya yeterince uygulanmamakta veya uygulanmas─▒nda de─či┼čik g├Âr├╝┼čler ortaya ├ž─▒kabilmektedir. Kanaatimizce mesani vasf─▒ b├Âyle ├Âzelliklerdendir. ┼×imdiye kadar yaz─▒lan tefsir ve ulumuÔÇÖl-KurÔÇÖan kitaplar─▒n─▒n az bir k─▒sm─▒nda m├╝cmel tarzda yer verilmekle beraber bol ├Ârnekleriyle, de─či┼čik nevileriyle, ayr─▒nt─▒l─▒ olarak bu iÔÇÖcaz vechinin inceleme konusu yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Ârebilmi┼č de─čilim. G├Ârenler varsa ve bize bildirirlerse do─črusu ├žok memnun olurum. ─░┼čte bu bakir alana dal─▒p, kelimenin tam manas─▒yla orijinal olan bir ├žal─▒┼čma ger├žekle┼čtiren bir kitaptan* (KurÔÇÖanÔÇÖ─▒n M├╝te┼čabihen Mesani ├ľzelli─či, ─░stanbul G├╝zel Sanatlar Matbaas─▒, 2005) s├Âz etmek istiyorum.

Erzurum Atat├╝rk ve Samsun OM├ť ─░lahiyat Fak├╝ltelerinde g├Ârev yapt─▒ktan sonra emekli olan ├Â─čretim ├╝yesi Dr. Muzaffer Ecevit, KurÔÇÖan-─▒ Kerimin bu ├Âzelli─či ├╝zerinde yo─čunla┼čm─▒┼č.

Onun mucizeli─činin di─čer y├Ânlerine birer kelime ile i┼čaret ettikten sonra, KurÔÇÖanÔÇÖ─▒n sureleriyle, surelerdeki b├Âl├╝mleriyle, ayetleriyle, hatta kelimeleriyle ak─▒llara durgunluk veren harika bir ikili sisteme sahip oldu─čunu s├Âyl├╝yor. ÔÇťBu harika sistem, KurÔÇÖan okuyanlara her zaman kendisini hissettirse de b├╝y├╝k bir dikkatle uzun s├╝re sistem aray─▒┼č─▒na odaklanmay─▒nca kendisini b├╝t├╝n├╝yle ele vermiyor. Tabiat ve k├óinat da ├Âyle de─čil midir? ─░├ž i├že say─▒s─▒z denge ve d├╝zenlere sahip olan k├óinat, tabiat hatta insan v├╝cudu b├╝t├╝n intizam─▒n─▒, d├╝zenlerini ve kanunlar─▒n─▒ ilk bak─▒┼čta herkese a├žar m─▒?ÔÇŁ diyor. Sonra k├óinat─▒n ikili-simetrik yap─▒s─▒n─▒ a├ž─▒klamaya ba┼čl─▒yor. Mesela bedenimizin simetrik bir yap─▒s─▒ var. Ba┼č ve g├Âvde ortada olmak ├╝zere iki yanda iki kolumuz, iki aya─č─▒m─▒z, ba┼č─▒m─▒zda iki g├Âz├╝m├╝z, iki kula─č─▒m─▒z var. B├╝t├╝n hayvanlar─▒n v├╝cut yap─▒lar─▒nda da ikili, simetrik bir yap─▒n─▒n esas al─▒nd─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝yoruz. Hem yine v├╝cudumuzda kalbimiz tek olsa da kalbin iki kar─▒nc─▒─č─▒, iki de kulak├ž─▒─č─▒ var. Damarlar─▒m─▒z da atar ve toplar damarlar ┼čeklinde g├Ârev yap─▒yorlar. ─░ki par├žal─▒ akci─čerimiz ve iki b├Âbre─čimiz var. Beynimiz bile sa─č ve sol lop olmak ├╝zere iki par├žal─▒. Ayr─▒ca b├╝t├╝n canl─▒lar─▒n erkek ve di┼čiler olmak ├╝zere ├žift yarat─▒lm─▒┼č olmalar─▒ da b├╝y├╝k bir ger├žektir. ─░┼čte Y├╝ce AllahÔÇÖ─▒n b├╝y├╝k k├óinat kitab─▒nda kurdu─ču bu simetrik sistemin, Y├╝ce kitab─▒nda da bulunmas─▒ OÔÇÖnun hikmetine uygundur.

Hayatta pek ├žok ger├že─čin de iki y├Ân├╝ bulunur: Mesela insan─▒n i├ž d├╝nyas─▒ ve d─▒┼č d├╝nyas─▒ var; madesi var manas─▒ var. ─░yi-k├Ât├╝, so─čuk-s─▒cak, karanl─▒k-ayd─▒nl─▒k, k├ór-zarar, hastal─▒k-sa─čl─▒k, gece-g├╝nd├╝z, ├ólem-i ┼čehadet-├ólem-i ─čayb, celal-cemal, d├╝nya-ahiret, hayat-├Âl├╝m, ├žekme-itme ve say─▒lamayacak kadar z─▒t ve birbirini tamamlayan ikili sistem tezah├╝rleri vard─▒r. KurÔÇÖan, Allah TealaÔÇÖn─▒n icraat─▒nda ve esmay-─▒ h├╝snas─▒nda bile bu iki ayr─▒ taraf─▒n bulundu─čunu bildirir: el-Evvel - el-├éhir, ez-Z├óhir - el-B├ót─▒n, Al├«m-Kadir, Gafur-Halim, Aziz-Hak├«m, ├élimuÔÇÖl-─čayb veÔÇÖ┼č-┼čehade bu nevÔÇÖin baz─▒ ├Ârnekleridir.

KurÔÇÖan-─▒ Kerimde ana manay─▒, g├Âvdeyi temsil eden tek ayetler ile ona ba─članan, ondan ├ž─▒kan dallar─▒ olu┼čturan ikilenen ayetler bulunur. T─▒pk─▒ bir a─čac─▒n g├Âvdesinden ├ž─▒kan dallar veya ana caddelerden ayr─▒lan sa─čl─▒ sollu sokaklar gibi. ÔÇťHer bir surenin i├žine giriniz: Surenin ayetlerinin simetrik gruplar halinde mesela be┼č-on ayetli simetrik fas─▒llar─▒, b├Âl├╝mlere ayr─▒lm─▒┼č olarak bulacaks─▒n─▒z. Sure i├žindeki bu manidar ├žift gruplar─▒n aras─▒nda bir yerde, surenin ana ayeti G├╝ne┼č gibi parl─▒yor, b├╝t├╝n gruplar ondan mana ─▒┼č─▒klar─▒ al─▒yorlar, mana ipleri ile ona ba─član─▒yorlar. ┼×imdi de surenin simetrik gruplar─▒n─▒n i├žine giriniz. ─░ki iki duran, el ele tutu┼čan simetrik ayetler bulacaks─▒n─▒z. Bu bak─▒┼č─▒ml─▒ ayetler aras─▒nda G├╝ne┼č gibi parlayan o b├Âl├╝m├╝n ana ayetiyle kar┼č─▒la┼čacaks─▒n─▒z. Di─čer ayetler onu a├ž─▒klamakta, ├ódeta onun ├ževresinde iki┼čer gezegen gibi d├Ânmektedirler. ┼×imdi de ayetin i├žine giriniz: Baz─▒ uzun ayetlerin i├žinde KurÔÇÖan─▒n b├╝t├╝n├╝nde g├Ârd├╝─č├╝m├╝z sistemin ayn─▒s─▒n─▒ buluyoruz. Bu ayetin i├žinde bile c├╝mleler bak─▒┼č─▒ml─▒ gruplar olu┼čturuyorlar. O simetrik c├╝mle veya c├╝mleciklerin ba─čl─▒ oldu─ču tek c├╝mle, ana c├╝mledir .

De─čerli Muzaffer Ecevit bey, bu konuda
(Hud suresi 1) ayeti ile istidlal etmektedir. O bu ayete ┼č├Âyle meal veriyor: ÔÇťElif -lam-ra, Bu ├Âyle bir kitapt─▒r ki ├Ânce kitab─▒n muhkem (ana) ayetleri vaz ve tesbit edilmi┼č, sonra da hak├«m ve habir olan Allah taraf─▒ndan (simetrik ayetlerle ve simetrik fas─▒llarla) tafsil edilmi┼č ve a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒rÔÇŁ. Bu ayette varid olan ihk├óm ve tafsil geni┼č tefsirlere imk├ón veren iki kavramd─▒r. YazarÔÇÖ─▒n buldu─ču manalar─▒ da kapsad─▒klar─▒nda ┼č├╝phe yoktur. Nitekim M. H.Yaz─▒r uhkimet hakk─▒nda ÔÇťmuhkem k─▒l─▒nm─▒┼č, gayet sa─člam ve muntazam, y├╝ce hikmetler i├žeren, hikmet nizam─▒ ile d├╝zenlenmi┼čÔÇŁ anlamlar─▒n─▒ verdikten sonra fussilet (tafsil) hakk─▒nda da ┼čunlar─▒ yazmaktad─▒r: ÔÇťAsl─▒nda bir ┼čeyi fas─▒l fas─▒l b├Âlmek, belli ve farkl─▒ b├Âl├╝mlere ay─▒rmak, demektir.ÔÇŁ Daha sonra tafsilÔÇÖin ├Âteki muhtemel anlamlar─▒n─▒ da verdikten sonra: ÔÇťKurÔÇÖan kelimeleri (...), fas─▒l fas─▒l, b├Âl├╝m b├Âl├╝m k─▒l─▒nm─▒┼č, ince ili┼čkiler ve ho┼č ge├ži┼čler ile konudan konuya, k─▒ssadan k─▒ssaya ge├žen sanatl─▒ bir ├╝slup ├╝zerine kurulmu┼č (...) B├Âylesine ayr─▒nt─▒l─▒ ve geni┼č serpi┼čtirmelere ra─čmen gerek ayr─▒nt─▒lar, gerek ana konu sapasa─člam ve muhkem olarak kalm─▒┼čt─▒r. Onun muhkemli─čine ve metanetine asla halel gelmemi┼čtir ki bu anlamda tafsil, inci dizisine fas─▒la ge├žirmek anlam─▒ndan al─▒nm─▒┼čt─▒r.ÔÇŁ (M. Hamdi Yaz─▒r, Hak Dini KurÔÇÖan Dili, Ankara, Diyanet ─░┼čleri Reisli─či Ne┼čriyat─▒, 1936, Hud 1 tefsirinde, 3/513-514 - sadele┼čtirilmi┼č olarak)

Cenab-─▒ Hak KurÔÇÖan-─▒ Kerimi do─čru ve kolay anlamam─▒z i├žin kolayla┼čt─▒rm─▒┼č, lutf edip hem surelerin, hem de sure i├žinde b├Âl├╝mlerin ana manalar─▒n─▒ ÔÇťmuhkem (ana) ayetlerle bize bildirmi┼čtir. Yazar─▒m─▒z bu durumu ┼č├Âyle bir benzetme ile a├ž─▒kl─▒yor: ÔÇťBu durum, helikoptere binip bir ┼čehri tepeden ku┼čbak─▒┼č─▒ seyr etmek veya hi├ž de─čilse ┼čehrin krokisine, haritas─▒na bakarak ┼čehrin yerle┼čimi hakk─▒nda genel bilgi edinmek gibidir. Tan─▒mad─▒─č─▒m─▒z bir ┼čehri b├Âyle ana hatlar─▒yla g├Ârd├╝kten, tan─▒d─▒ktan sonra o b├╝t├╝nl├╝─č├╝ s├╝rekli g├Âz ├Ân├╝nde tutarak art─▒k daha ┼čuurlu olarak ┼čehrin mahallelerinde, sokaklar─▒nda kaybolmadan dola┼čabilirsiniz. Y├╝r├╝d├╝─č├╝n├╝z sokak hangi caddeye ba─čl─▒ ve o cadde hangi mahallededir, o mahalle hangi semtin neresindedir bunu bilirsiniz. ─░┼čte KurÔÇÖandaki simetrik ├Âzellik KurÔÇÖan ┼čehrinin haritas─▒n─▒ veriyorÔÇŁ.

Mufassal ayetler, Muhkem ayetleri dinleyen insanlar─▒n adeta: ÔÇťRabbim, lutfen bu konuyu biraz a├žar m─▒s─▒n? Daha iyi anlayal─▒mÔÇŁ ┼čeklindeki mukadder sual ve duas─▒na cevap olarak gelen ve iki┼čer iki┼čer a├ž─▒lan ayetlerdir. M├╝ellifimiz bazen ÔÇťikiz ayetÔÇŁ veya ÔÇť├žift ayetlerÔÇŁ ad─▒n─▒ verdi─či bu kavram─▒ bir de ┼č├Âyle a├ž─▒kl─▒yor: ÔÇť─░kiz ayet: Anlamca birbiriyle uyumlu, hem anlam hem de ┼čekilce birbirine benzeyen, birbirinin anlam─▒n─▒ s├╝rd├╝ren, ayn─▒ konunun iki ayr─▒ yan─▒n─▒ ele alan ve birbirinin anlam─▒n─▒ tamamlayan iki ayet demektir. ┼×ekilce, ├╝slup├ža hatta uzunluk ve k─▒sal─▒kta birbirine benzeyen b├Âyle ayetlere ÔÇťBenze┼čen ikizlerÔÇŁ demek daha do─čru olur. Zaten KurÔÇÖan da onlara ÔÇťm├╝te┼čabihen mesaniÔÇŁ ismini veriyor. ├çift ayetler, muhkem (tek) ayetlerin bildirdikleri hakikatleri ├Ârneklerle desteklerler. Muhkem ayetlerin d├óva etti─či ┼čeyi ispat ederler. Muhkem ayetlerin bahs etti─či ┼čeylerin gerek├žesini beyan ederler. Olaylar─▒n olu┼č bi├žimlerini anlat─▒rlar.

Yazar─▒m─▒z KurÔÇÖan surelerinin tamam─▒na yak─▒n─▒n─▒ mesani a├ž─▒s─▒ndan tahlil edip incelemi┼č ve ┼čematik olarak g├Âstermi┼čtir.. Biz bu makalede bunlardan sadece birine yer verebilece─čiz:

Mesela AyeteÔÇÖl-K├╝rsiÔÇÖyi inceleyelim. Ayet-i kerime sekiz c├╝mleden olu┼čmaktad─▒r. Bu c├╝mleler rast gele olmay─▒p, bir m├╝sbet, pe┼činden bir menfi c├╝mle olarak simetrik tarzda s─▒ralanm─▒┼čt─▒r. (M├╝sbet ve menfi terimlerini Nahiv ─▒st─▒lah─▒ olarak kullan─▒yorum.) ─░ki s├╝tun halinde yazmakla bu c├╝mleler daha fazla dikkat ├žekmektedirler.


A-Mesani ├Âzelli─činin birincisi:

As─▒lda sa─čdaki s├╝tunda bulunan 1,3,5 ve 7. c├╝mleler m├╝sbet, simetrikleri olan 2,4,6 ve 8. c├╝mlele ise menfidir. (T├╝rk├že mealde s├╝tunlar yer de─či┼čtirdi─činden sol tarafta m├╝sbet, sa─čda menfi c├╝mleler yer almaktad─▒r). S─▒ras─▒yla her m├╝sbet c├╝mle do─čruyu s├Âyl├╝yor, her menfi c├╝mle ise yanl─▒┼č─▒ d├╝zeltiyor.

B-Mesani ├Âzelli─činin ikincisi:

L├╝tfen ├Ânce s─▒rayla soldan sa─ča A1 ve A2 yi okuyunuz, sonra bir de s─▒rayla yukar─▒dan a┼ča─č─▒ya do─čru A1 ve D1 karelerini okuyarak anlam b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ g├Âr├╝n├╝z.

A ve D muhkem b├Âl├╝mlerininin (uhkimet) tafsilat─▒ (fussilet) durumunda, B ve C b├Âl├╝mleri vard─▒r. Bu c├╝mleler, ana manay─▒ veren c├╝mlelerin aras─▒nda parantez i├ži c├╝mlelerdir. Fakat tam orada s├Âylenmesi gereken iki ├Ânemli hakikati ifade etmek ├╝zere tam yerlerini bulmu┼člard─▒r.

B-1 ÔÇťO ├Âyle bir H├╝k├╝mdard─▒r ki g├Âklerde ve yerde ne varsa OÔÇÖnundurÔÇŁ B-2 ÔÇťO her ┼čeyin sahibi iken izni olmadan kim OÔÇÖnun huzurunda ┼čefaat├ži olabilir ki?ÔÇŁ Bu tafsil b├Âl├╝m├╝nde Ehl-i Kitab─▒n bat─▒l inan├žlar─▒ ima edilerek d├╝zeltiliyor.

C-1 ÔÇťYaln─▒zca Allah, onlar─▒n ge├žmi┼člerini de geleceklerini de bilirÔÇŁ. C-2 ÔÇť(B├╝y├╝c├╝ler, falc─▒lar, kahinler, bat─▒l inan├ž sahipleri) Allah dilemedik├že OÔÇÖnun sonsuz ilminden hi├žbir ┼čey alamazlar. Bu tafsil b├Âl├╝m├╝nde ise daha ├žok (kahinlere ve b├╝y├╝c├╝lere) inanan Cahiliye m├╝┼črikleri gibi ┼čirk gruplar─▒n─▒n bat─▒l inan├žlar─▒ d├╝zeltiliyor.

B├Âylece g├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere AyeteÔÇÖl-K├╝rsiÔÇÖde:
1- ─░ki ayr─▒ m├╝sbet ve menfi s├╝tunlar aras─▒nda
2- Pe┼čpe┼če m├╝sbet-menfi c├╝mle s─▒ralan─▒┼č─▒nda
3- Dikey olarak ana c├╝mle (muhkem) c├╝mleler ile parantez i├ži (tafsil c├╝mleleri) aras─▒nda ├že┼čitli simetriler bulunmaktad─▒r.

Kitapta bunlar ayr─▒ ayr─▒ renklerle, ┼čematik ┼čekilde bas─▒lm─▒┼č oldu─čundan bu simetrileri somut olarak g├Ârmek m├╝mk├╝n olmakta, g├Âz zevkinin yan─▒s─▒ra, meseleler ayr─▒ca daha iyi ve kolay anla┼č─▒lmaktad─▒r.

Makalemizin ├žer├ževesi s─▒n─▒rl─▒ oldu─čundan sadece bu ├Ârnekle yetinmek zorunday─▒z. Az ├Ânce i┼čaret etti─čimiz gibi yazar─▒m─▒z bu simetrik d├╝zeni KurÔÇÖan-─▒ Hakimin s├╗relerinin tamam─▒na yak─▒n bir k─▒sm─▒na uygulamaktad─▒r.

Son olarak ┼ču hususu hat─▒rlamam─▒zda fayda vard─▒r: ÔÇťKurÔÇÖan ilimleriÔÇŁ olarak adland─▒r─▒lan bilimsel disiplinler netice itibariyle ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n KurÔÇÖan-─▒ Hakimdeki bir tak─▒m vak─▒alar─▒ a├ž─▒klama ├žal─▒┼čmalar─▒d─▒r. Bunlar bir k─▒s─▒m ilim adamlar─▒n─▒n ─▒st─▒lahlar─▒ndan, kabullenmelerinden ibarettir. M├╝mk├╝n olan tek izah de─čildirler, ba┼čka ihtimaller de bulunabilir. Di─čer taraftan, bu disiplinlerdeki genel tespitlerin her zaman istisnalar─▒ bulunmaktad─▒r. Nasih-mensuh, tenas├╝buÔÇÖl-ayat, huruf-i mukattaÔÇÖa, muhkem-m├╝te┼čabih, hakikat-mecaz, m├╝┼čkiluÔÇÖl-KurÔÇÖan, aksamuÔÇÖl-KurÔÇÖan, hatta emsaluÔÇÖl-Kuran, esbabuÔÇÖn-n├╝zul disiplinlerinde genel h├╝k├╝mlerin yan─▒nda nice farkl─▒ izahlar, de─či┼čik bak─▒┼č a├ž─▒lar─▒, istisnalar bulunmaktad─▒r. Ama bunlar, o alanlar─▒n birer bilimsel disiplin say─▒lmas─▒na mani say─▒lmam─▒┼čt─▒r.

Bunlardan biri olmas─▒ itibariyle, Mesani alan─▒nda da bu kabil durumlar olabilir. Ama ┼čunu s├Âyleyebilirim ki, Mesani alan─▒ bir disiplin say─▒lma konusunda ├Âtekilerden daha geri planda de─čildir, hatta baz─▒lar─▒ndan daha ├Ânde say─▒labilir. Fakat gerekti─či kadar ├╝zerinde durulmam─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca bu simetri ├Âzelli─činin, bu kitapta de─činilmeyen daha ba┼čka taraflar─▒n─▒n bulunabilece─či de g├Âzden uzak tutulmamal─▒d─▒r. Bu ├žal─▒┼čman─▒n, bilhassa KurÔÇÖan tefsiri ve KurÔÇÖan ilimleri uzmanlar─▒n─▒n m├╝dakkik nazarla incelemeleri, de─čerlendirmeleri ve katk─▒lar─▒yla zenginle┼čece─čini ├╝mid ediyorum.

 

Tevfik AllahÔÇÖtand─▒r.

 


Bu Makaleye Ait Ele┼čtiri Makaleleri
# Makaleler Ad─▒
Kullan─▒c─▒ Yorumlar─▒

! Yorum yazabilmeniz i├žin ├╝ye olmal─▒s─▒n─▒z.
├ťyelik i├žin l├╝tfen sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda yer alan"├ťye Giri┼č | ├╝ye ol" linkine t─▒klay─▒n─▒z.

Kay─▒t Ekleyen / Eklenme Tarihi
Nurgül Çepni / 4.07.2009



Eski Eserler


Eski Eserler K├╝t├╝phanesine Ho┼čgeldiniz!

Hesap ─░┼člemleri

├ťye de─čil misiniz? ├ťye olun!

Eski Eserlere ├╝ye olarak, k├╝t├╝phanenimiz ve eserlerimiz hakk─▒nda payla┼č─▒mlardan hesab─▒n─▒z ├╝zerinden faydalabilirsiniz...