f EskiEserler | Eski Eserler | Eskieserler.com
E─čitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   K├╝t├╝phanelerde   ( 151 )   ┼×ehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 894 )  
Hit
9129104
├ťye 1490
Online ├ťye 0

TDK nun T├╝rk├že S├Âzl├╝k├╝ Hakk─▒nda Baz─▒ M├╝lahazalar

 Kitap Detay─▒ Kitap No : K-  
Yazar Ad─▒ ─░lim Dal─▒ Konusu Dili
Suat Y─▒ld─▒r─▒m S├Âzl├╝k T├╝rk├že
├ľzelli─či Terc├╝me Eden
 
       
Makale No: 225 Hit : 7705 Hata Bildirimi Tavsiye Et
   Makale Yazar─▒na ait Kitaplar E-Kitaplar Makaleler Hakk─▒ndaki Makaleler    

Yazara ait kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait e-kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait makaleler
# Makaleler Ad─▒
1 TDK nun T├╝rk├že S├Âzl├╝k├╝ Hakk─▒nda Baz─▒ M├╝lahazalar
2 ┼×eytani Ayetler Safsatas─▒ (Garanik K─▒ssas─▒n─▒n Tenkidi )
3 Risalei Nurda M├╝te┼čabih Ayetleri Anlamada ├ľnemli Esaslar I
4 ├ľmer Nasuhi Bilmenin B├╝y├╝k Tefsir Tarihi Hakk─▒nda Bir De─čerlendirme
5 M├╝te┼čabih Ayetler Hakk─▒nda ├ľnemli Bir Hat─▒rlatma
6 Muhammed Esedin Kuran Mesaj─▒ Adl─▒ Tefsiri Hakk─▒nda
7 Muas─▒r H─▒ristiyanl─▒─č─▒n ─░slama Bak─▒┼č─▒ III
8 Muas─▒r H─▒ristiyanl─▒─č─▒n ─░slama Bak─▒┼č─▒ II
9 Muas─▒r H─▒ristiyanl─▒─č─▒n ─░slama Bak─▒┼č─▒
10 Misyonerlerin T├╝rkiyeyi De─čerlendirmeleri
11 Mirac Hakikatlerinden
12 Mehmed Akifin Kurana Bak─▒┼č─▒
13 Mehmed Akifin Kuran Anlay─▒┼č─▒
14 Medine Ara┼čt─▒rmalar─▒ Merkezi / ┘ůě▒┘âě▓ ěĘěş┘łěź ┘ł ě»ě▒ěžě│ěžě¬ ěž┘ä┘ůě»┘Ő┘ćěę ěž┘ä┘ů┘ć┘łě▒ěę
15 Mealimiz M├╝nasebetiyle
16 Mealim Hakk─▒nda Hezeyanlar
17 Makbul Tefsirin ┼×artlar─▒
18 Kuveyt Bilimsel ─░caz Sempozyumu
19 Kuran─▒n Tenciminin E─čitici ├ľzelli─či
20 Kuran─▒n Allah Kelam─▒ Oldu─čunu ─░spatta Bedi├╝zzaman Said Nursinin Orijinal Bir Usul├╝
21 Kuran─▒ Kerimin M├╝te┼čabihan Mesani ├ľzelli─či
22 Kuran─▒ Kerime G├Âre Ehli Kitapla Diyalog
23 Kuran─▒ Kerimde K─▒ssalar
24 Kuran─▒ Kerimde Hz. ─░san─▒n H├╝viyeti
25 Kuran ve Alevi (Nazmi N. Sakall─▒o─člunun Kuran ─░simli Derleme ├çevirisinin Ele┼čtirisi)
26 Ki┼činin Kuran─▒ Hakimi ─░le ├ľzel ─░leti┼čimi
27 Kiliseyi ─░slam ─░le Diyalog ─░steme─če Sevk Eden Sebepler II
28 Kiliseyi ─░slam ─░le Diyalog ─░steme─če Sevk Eden Sebepler
29 ─░slam─▒n Tan─▒tt─▒─č─▒ Allah
30 ─░slam─▒n H─▒ristiyanlara Uygulad─▒─č─▒ Ho┼čg├Âr├╝
31 ─░cazul Kuran ─░lmi
32 Hz. Peygamberin Kuran─▒ Tefsiri
33 Hristiyan Teslisi ve Hz. Meryem
34 Gazalinin Bilimsel Metodu
35 Evrensel Alim Muhammed Hamidullah
36 En M├╝kemmel Ahlak Ba┼čta Gelen Mucizelerdendir
37 Elmal─▒l─▒n─▒n Meali veya Sahipsizli─čin Meali
38 Elmal─▒l─▒ M. Hamdi Yaz─▒r─▒n M├╝te┼čabih Ayetleri Anlamaya Katk─▒s─▒
39 Elmal─▒l─▒ Hamdi Yaz─▒r ve Tefsiri
40 Diyalogda Anahtar ─░sim L. Massignon ve ─░slam
41 Ceza H├╝k├╝mleri A├ž─▒s─▒ndan Tevrat ve Kuran Adl─▒ Kitab─▒n Kriti─či
42 Canan ki Bir Melekti U├žtu
43 Ayetlerin Tertibinde Oryantalist ┼×├╝phesi
44 Ayetlerin Kronolojik S─▒ralanmas─▒
45 Allah─▒n Biz Zamirini Kullanmas─▒

Yazar Hakk─▒ndaki Tan─▒t─▒m Makaleleri
# Makaleler Ad─▒

├ľzeti
S├Âzl├╝─č├╝ inceledi─čimizde dilimizde yer alan bir├žok kelime ve deyimin eserde bulunmad─▒─č─▒n─▒, m├╝elliflerin taahh├╝tlerini yerine getirmediklerini g├Âr├╝yoruz. S├Âzl├╝kte bulunmayan kelimeler, Eski T├╝rk├žede kullan─▒ld─▒─č─▒ halde bug├╝n hi├ž kullan─▒lmayan mehc├╗r kelimeler de─čildir. ─░htisas ehlinin kendi aralar─▒nda kulland─▒klar─▒ ├Âzel terimler de de─čildir. S├Âzl├╝kte yer almayan kelimeleri b├╝y├╝k bir yek├╗n te┼čkil eden k─▒sm─▒, geni┼č halk kesimine m├ól olmu┼č, ge├žmi┼čte oldu─ču gibi, ┼čimdi de kullan─▒lan kelimelerdir.

Dikkat ├žeken bir durum, s├Âzl├╝─če al─▒nmayan kelimelerin b├╝y├╝k ├žo─čunlu─čunun, ─░slam├« muhteval─▒ olmas─▒d─▒r.
women cheat on their husbands married men having affairs unfaithful wife
link reasons why women cheat why do wifes cheat
treatment of aids hiv treatments aids pictures
metformin metformin metformin

Yay─▒n Bilgileri
Yay─▒nland─▒─č─▒ Kaynaklar
Yay─▒nland─▒─č─▒ Tarih
Yay─▒nland─▒─č─▒ Dergi
Sanal Dergi
Makalenin Linki

Makale Metni   [Yazd─▒r/Print]

TDKÔÇÖnunÔÇťT├╝rk├že S├Âzl├╝kÔÇŁ├╝ Hakk─▒nda Baz─▒ M├╝lahazalar

S├ľZL├ťK, bir dilde kullan─▒lan b├╝t├╝n kelime ve deyimlerin alfabe s─▒ras─▒na g├Âre tan─▒mlar─▒n─▒ yapan, a├ž─▒klayan eser demektir. Herhangi bir s├Âzl├╝kten beklenen bu ┼čart, o dili konu┼čan milletin diline hizmet eden ve onu korumay─▒ ├╝stlenen bir Dil Kurumu taraf─▒ndan haz─▒rlanmas─▒ halinde, en m├╝kemmel ┼čekliyle ger├žekle┼čtirilmelidir. Bu makalemizde, T├╝rk Dil Kurumu taraf─▒ndan haz─▒rlat─▒lan ve halen T├╝rk├ženin en kapsaml─▒ s├Âzl├╝─č├╝ olarak bilinen eserin muhtevas─▒ ile ilgili baz─▒ konulara temas edece─čiz.

Ben T├╝rk Dili uzman─▒ de─čilim, eseri sadece baz─▒ kelimeleri a├ž─▒klamas─▒, bir├žok kelimeye ve kavrama yer vermemesi y├Ân├╝nden ele alaca─č─▒m. Anadilini konu┼čan ve bu dille yay─▒nlar yapan bir fert olarak bunu hem bir hak, hem de bir g├Ârev say─▒yorum.

S├Âzl├╝─č├╝n ├ľns├Âz├╝nde bu eserin, edebiyat─▒m─▒z─▒n ba┼čl─▒ca eserlerinin taranmas─▒, ayr─▒ca halk a─č─▒zlar─▒nda kullan─▒lan kelime ve deyimlerin, hatta baz─▒ tart─▒┼čmal─▒ terimlerin derlenmesi neticesinde ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ belirtilmektedir.

Bu eserin yazarlar─▒, eski ve yeni yay─▒nlarda kullan─▒lan kelimeleri s├Âzl├╝─če ge├žirmekle yetinmi┼čler, eski ile yeni aras─▒nda bir se├žim yapma sorumlulu─čunu ├╝zerlerine almamaya ├Âzen g├Âstermi┼člerdir. Bu ge├ži┼č d├Âneminde eski ile yeninin bir s├╝re daha yan yana ya┼čayaca─č─▒ do─čald─▒r (├ľns├Âz, XXIX).

Fakat s├Âzl├╝─č├╝ inceledi─čimizde dilimizde yer alan bir├žok kelime ve deyimin eserde bulunmad─▒─č─▒n─▒, m├╝elliflerin taahh├╝tlerini yerine getirmediklerini g├Âr├╝yoruz. S├Âzl├╝kte bulunmayan kelimeler, Eski T├╝rk├žede kullan─▒ld─▒─č─▒ halde bug├╝n hi├ž kullan─▒lmayan mehc├╗r kelimeler de─čildir. ─░htisas ehlinin kendi aralar─▒nda kulland─▒klar─▒ ├Âzel terimler de de─čildir. S├Âzl├╝kte yer almayan kelimeleri b├╝y├╝k bir yek├╗n te┼čkil eden k─▒sm─▒, geni┼č halk kesimine m├ól olmu┼č, ge├žmi┼čte oldu─ču gibi, ┼čimdi de kullan─▒lan kelimelerdir.

Dikkat ├žeken bir durum, s├Âzl├╝─če al─▒nmayan kelimelerin b├╝y├╝k ├žo─čunlu─čunun, ─░slam├« muhteval─▒ olmas─▒d─▒r. Bunlar be┼č-on tane olsayd─▒, m├╝samaha ile kar┼č─▒lanmas─▒ m├╝mk├╝n olurdu (Kald─▒ ki dilimizin bir numara s├Âzl├╝─č├╝nde bu kadar eksiklik bile normal say─▒lamaz.) Fakat y├╝zlerce kelimenin at─▒lmas─▒, tesad├╝fe az da olsa bir yer b─▒rakm─▒yor.

Bu durumda, s├Âzl├╝─č├╝ haz─▒rlayanlar─▒n ve yay─▒mlayan kurumun, mill├« miras─▒m─▒z─▒n en ├Ânemli k─▒sm─▒ olan ─░slam k├╝lt├╝r├╝n├╝ d─▒┼člamak istedi─či sonucu ortaya ├ž─▒kar. Zira haz─▒rlayanlar b├Âyle bir ┼čey s├Âylemeseler bile, bu d├╝┼č├╝nceyi a├ž─▒k├ža ifade eden bir kitap, Dil Kurumu'nun yay─▒nlan aras─▒nda ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Bu kitap, Suat Yakup Baydur'un Dil v K├╝lt├╝r adl─▒ eseridir (Ankara, 1964, 2. bas─▒m). Bu t├╝r yay─▒nlar─▒ ve uygulamalar─▒n─▒n da o y├Ânde olmas─▒, T├╝rk Dil Kurumu'nda etkili olan baz─▒ ki┼čilerin bu zihniyette oldu─čunu g├Âstermektedir. Kurum, ileride bir k─▒sm─▒n─▒ zikredece─čimiz y├╝zlerce kelimeyi s├Âzl├╝─č├╝ne al─▒rsa, bu kanaatimizin isabetli olmad─▒─č─▒n─▒ anlar ve ilan ederiz. Kald─▒ ki herhangi bir fert, mensup oldu─ču milletin hakim k├╝lt├╝r├╝n├╝ benimsemeye mecbur edilemez. Fakat o ki┼či, o milletin dilinin s├Âzl├╝─č├╝n├╝ haz─▒rl─▒yorsa, o benimsemedi─či kavram, kelime ve de─čerlere yer vermek zorundad─▒r. Hele bu s├Âzl├╝─č├╝ ┼čahs─▒ ad─▒na de─čil, o milletin kurdu─ču mill├« bir kurum ad─▒na haz─▒rlam─▒┼čsa, yer vermemesi hi├žbir surette mazur g├Âr├╝lemez.

Kurumun yay─▒nlad─▒─č─▒ i┼čbu Dil ve K├╝lt├╝r adl─▒ kitaba g├Âre Do─ču ─░sl├óm k├╝lt├╝r├╝ iflas etmi┼č ve Osmanl─▒ca y─▒k─▒lm─▒┼čt─▒r (Baydur, s. 48). T├╝rkiye, ─░sl├óm medeniyeti ├ževresinden ayr─▒l─▒p Avrupa medeniyeti ve k├╝lt├╝r├╝ ├ževresine girdi─čine g├Âre T├╝rkler, y├╝kselmek isteyen bir balonun safra atmas─▒ gibi, at─▒lan Arap├ža ve Fars├ža ├ľ─čretimi yerine Latince ve Yunancay─▒ liselerde ├Â─čretmeyi; b├Âylece Bat─▒dan al─▒nan kelimelerin esas yap─▒s─▒n─▒n ve mant─▒─č─▒n─▒n anla┼č─▒lmas─▒n─▒ sa─člamal─▒d─▒rlar. (Baydur, s. 65). Say─▒n Baydur, milletine o derecede yabanc─▒la┼čm─▒┼čt─▒r ki, 1951 y─▒l─▒nda 18 y─▒ll─▒k bir hasretten sonra, ezan─▒n asl├« ┼čekline d├Ând├╝r├╝lmesini, T├╝rk milleti en b├╝y├╝k bir bayram olarak kutlarken o bu i┼če kar┼č─▒ ├ž─▒kar. Camiye ├žok gidip ibadet edermi┼č gibi, sanki her g├╝n be┼č defa tekrarlanan ezanda ge├žen ├╝├ž be┼č kelimenin m├ón├ós─▒n─▒ ├Â─črenmek ├žok zor bir i┼čmi┼č gibi, T├╝rklerin, 'ibadet'e yani Tanr─▒ya kulluk etmeye, aradan y─▒llar ge├žtikten sonra, anlamad─▒klar─▒ bir dille, yani kavm-i nec├«b-i Arab lisan─▒yle ├ža─čr─▒lmaya ba┼članmas─▒ndan yak─▒nmakta ve Arap├ža ezan dinlemenin T├╝rk├že'yi unutturaca─č─▒n─▒ (Baydur, s. 106) iddia etmektedir.

Bu tutumun dilimize verdi─či zarar, son d├Ânemde anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Zira yeni neslin konu┼čtu─ču T├╝rk├že olduk├ža fakirle┼čmi┼č, kavram ve terimleri ifade eden kelimelerin s├╝rekli olarak de─či┼čmesi, kal─▒c─▒ eser vermeyi son derece g├╝├žle┼čtirmi┼čtir. Yap─▒lan baz─▒ ├žal─▒┼čmalar, ├ťniversite gen├žli─činin bile, bin kelimenin alt─▒nda kalan bir vokab├╝ler kulland─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir. T├╝rk Dil Kurumu'nun 1983 y─▒l─▒nda reforma t├óbi tutulmas─▒ndan sonra bu tutumun de─či┼čti─čini zannediyorduk. Fakat kurumun, 1983 y─▒l─▒ndan bu yana ge├žen 13 y─▒ll─▒k zaman zarf─▒nda, m├╝kemmel bir s├Âzl├╝k haz─▒rlayamamas─▒n─▒ anlamakta zorluk ├žekiyoruz.

Ben bu s├Âzl├╝─č├╝ k─▒sa bir s├╝re inceledikten sonra, onunla ilgili m├╝l├óhazalar─▒m─▒ ┼ču d├Ârt grupta toplamak istiyorum

1- ─░sl├óm'da ├Ânemli bir yeri olan baz─▒ kavramlar a├ž─▒klan─▒rken yanl─▒┼č ve eksik bilgi verilmi┼čtir. ├ľrnek olarak ┼čunlar─▒ verelim

a) ┼×efaat ┼č├Âyle a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒r Tanr─▒ ile kul aras─▒nda yap─▒lan arac─▒l─▒k. Bu i┼č, nerede, ne zaman, kim taraf─▒ndan ve nas─▒l yap─▒lacak, bildirilmiyor. Halbuki ┼čefaat ┼ču demektir Ahirette, bir k─▒s─▒m g├╝nahk├ór m├╝'minlerin affedilmeleri, itaatli m├╝'minlerin de y├╝ksek makamlara ermeleri i├žin, Hz. Peygamber (a.s.) veya di─čer makbul zatlar─▒n, y├╝ce Allah'tan niyaz ve istirhamda bulunmalar─▒.

b) ─░tik├óf Kendini bir konuya verme. D├╝nya i┼člerinden vazge├žip bir yere kapanma, ibadet etme. Tarif ve a├ž─▒klama ciddilikten son derece uzakt─▒r. ─░tik├óf nedir ┼×artlan varsa nelerdir Nerede yap─▒l─▒r Bunlara yer verilmiyor. Tabiat─▒yla, bu kabil kavramlar─▒n, ayr─▒nt─▒l─▒ izahlar─▒n─▒n yap─▒lmas─▒n─▒ beklemiyoruz. Ama en az─▒ndan, onun vazge├žilmez unsurlar─▒n─▒ belirtmek gerekir. Aksi halde tan─▒m yanl─▒┼č olur. Bir kere itik├óf, d├╝nyadan vazge├žme de─čildir. Belirli g├╝n, hatta saat ve dakikalar zarf─▒nda yap─▒lan bir ibadet ├že┼čididir. Rastgele bir yere kapanma de─čil, be┼č vakit namaz k─▒l─▒nan bir camide olur. Sonra itikafta, ibadet niyetinin olmas─▒ ├Ânemlidir. ├ľyleyse itik├óf ┼č├Âyle a├ž─▒klanmal─▒yd─▒ Be┼č vakit cemaatle namaz k─▒l─▒nan bir camide, ibadet niyeti ile bir s├╝re ik├ómet etmektir.

c) K─▒raat Kur'├ón'─▒n belli kural ve i┼čaretlere g├Âre okunmas─▒ deniyor. H├ólbuki tan─▒m ┼č├Âyle olmal─▒yd─▒ Kur'├ón-─▒ Kerim'in baz─▒ kelimelerinin, Mushaf-─▒ ┼×erif hatt─▒na uygun olmak ├╝zere, Hz. Peygamber (a.s.)'den nakli kesin olan birtak─▒m telaffuz farkl─▒l─▒klar─▒yla okunu┼člar─▒n─▒ konu edinen bilim dal─▒, ilm├« tarifin vulgarize edilmi┼č, en fazla kolayla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č ┼čekli bu olabilir.

T├╝rk Dil Kurumu'nun s├Âzl├╝─č├╝n├╝n verdi─či m├ón├ó, k─▒raat ilm├«nin tarifinden ├žok, tecvid ilminin tarifine yak─▒nd─▒r.

d,e) Kader ve Kaza Kader hakk─▒nda Al─▒n yaz─▒s─▒, yazg─▒, ka├ž─▒n─▒lmaz k├Ât├╝ talih; Kaza hakk─▒nda ise Al─▒n yaz─▒s─▒ deniyor. Do─črusu ┼č├Âyle olmal─▒d─▒r Kader, y├╝ce Allah'─▒n, k├óinatta olmu┼č ve olacak her ┼čeyi, b├╝t├╝n vas─▒flar─▒yla ezelden bilip takdir edip Levh-i Mahfuz'da yaz-mas─▒d─▒r. Zaman─▒ geldi─činde, ezel├« ilmine uygun olarak, o e┼čyay─▒ veya olaylar─▒ Allah'─▒n yaratmas─▒ ise kazad─▒r. Demek ki kaza, Allah'─▒n ezel├« kader program─▒n─▒ uygulamas─▒d─▒r.

f) M├╝naf─▒k Arabozan, b├Âl├╝c├╝, kar─▒┼čt─▒r─▒c─▒, fesat├ž─▒, m├╝fsit deniyor. Bunlar, m├╝naf─▒klar─▒n s─▒fatlar─▒ndan olabilir. Fakat as─▒l manas─▒ G├Âr├╝n├╝┼čte m├╝'m├«n ve M├╝sl├╝man olup i├žinden k├ófir olan kimse ┼čeklinde olmal─▒d─▒r.

2- Bir k─▒s─▒m kelimelere s├Âzl├╝kte yer verilmi┼č, fakat onlar─▒n T├╝rk├žede yayg─▒n olan anlamlar─▒na ve kullan─▒l─▒┼člar─▒na hi├ž temas edilmemi┼č. ├ľrnekler

─░k├ómet Farz namazlar─▒n ba┼člamas─▒ndan hemen ├Ânce namaz─▒n ba┼člamak ├╝zere oldu─čunu bildiren kad k├ómeti's-sal├óh c├╝mlesi ile ayr─▒ca ezan laf─▒zlar─▒n─▒ ihtiva eden zikir. Kelimenin asl─▒ ik├ómet oldu─čundan, kelimeyi bu ┼čekilde yaz─▒p, kelimenin halk a─čz─▒nda de─či┼čmi┼č ┼čekli olan k├ómet'e at─▒fta bulunulabilirdi. K├ómet'e ise s├Âzl├╝k ┼č├Âyle anlam veriyor Camide namaza kalkmak i├žin okunan ezan. Kamet getirmek M├╝ezzin, ezan─▒n 'namaza kalk─▒n─▒z' anlam─▒ndaki s├Âzlerini okumak. Herkesin bildi─či ├╝zere ezanda namaza kalk─▒n─▒z manas─▒nda s├Âz bulunmaz ve namaza durulurken okunan ┼čeye ezan denilmez.

S├Âzl├╝kte ilim, yak├«n ve hak kelimeleri mevcut. Fakat ilme'l-yak├«n (bir ┼čeyi delillere dayanarak bilmek, varl─▒─č─▒na h├╝kmetmek) yok. Ve yine ayne'l-yak├«n (g├Ârerek, g├Âzleriyle m├╝┼čahede ederek, m├╝┼čahede edercesine bilmek), en ileri derecede de hakka'l-yak├«n bilmek yani onu g├Ârmenin ├Âtesinde, b├╝t├╝n varl─▒─č─▒yla ya┼čayarak bilip tan─▒mak. Bu ├╝├ž ├Ânemli ve yeri doldurulamaz kavram s├Âzl├╝kte yer alm─▒yor.

K─▒ble Namazda y├Ânelinen y├Ân denilmi┼č olup eksiktir. ┼×├Âyle bir il├óve yap─▒lmal─▒yd─▒ M├╝sl├╝manlar─▒n k─▒blesi, Mekke'de bulunan K├óbe istikameti olup k─▒bleye durmak namaz─▒n farzlar─▒ndand─▒r. Camilerin mihrap k─▒sm─▒ k─▒bleyi g├Âsterir.

Kal├╗bel├ó deyiminin asl─▒, pek ├Ânemli bir ─░sl├óm├« kavramd─▒r. O da ┼čudur Y├╝ce Allah ruhlar─▒ yaratt─▒─č─▒nda, ruhlar─▒n hepsinin ikrarlar─▒n─▒ almak ├╝zere 'Ben sizin Rabbiniz de─čil miyim' diye sormas─▒ ├╝zerine onlar 'Elbette y├ó Rabbi, sen bizim Rabbimizsin' demi┼č olmalar─▒d─▒r. Bu tabir, Kur'an-─▒ Kerim'in A'raf, 172. ayetinden al─▒nm─▒┼čt─▒r. Bu meclise Bezm-i Elest, Misak-─▒ Ezel├« de denir ki edebiyat─▒m─▒zda ├žok i┼členen bir motifdir. Tabirin asl─▒ olan bu bilgi s├Âzl├╝kte yer alm─▒yor.

Kavl kelimesinin T├╝rk telaffuzunda yayg─▒n kavil ┼čekli yer al─▒yor, s├Âz anlam─▒na geldi─či bildiriliyor. Fakat asl├« ┼čekl├« de yaz─▒larak ve orada kavl-i m├╝cerred (delilsiz s├Âz), kavl-i leyyin (yumu┼čak, tatl─▒ s├Âz), kavl-i r├ócih (a─č─▒r basan g├Âr├╝┼č) gibi kelimelere yer verilmeliydi. Ayr─▒ca g├Âr├╝┼č, i├žtihad m├ónas─▒na geldi─čine de i┼čaret edilmeliydi.

Kelime var, fakat onda okuryazar olmayan nice T├╝rk├╝n bile, pekiyi bildi─či kelime-i tevhid ('l├ó ilahe illallah' demek) ve i'l├ó-y─▒ kelimetullah (cihad, Allah dinini y├╝celtmek i├žin ├žal─▒┼čmak) yer alm─▒yor.

K─▒yas kelimesi a├ž─▒klan─▒rken, K─▒y├ós-─▒ fukah├ó (hakk─▒nda ayet ve hadis olmayan hususlarda m├╝├žtehitlerin h├╝k├╝m ├ž─▒karma gayretleri) gibi bir terime yer verilmiyor. Bilindi─či ├╝zere, ─░sl├óm f─▒kh─▒n─▒n dayand─▒─č─▒ d├Ârt s├╝tundan biri olan bu kavram dilimizde son derece yayg─▒nd─▒r.

K├╝fr kelimesi a├ž─▒klan─▒rken kelime-i k├╝f├╝r, elf├óz-─▒ k├╝f├╝r (k├ófirlerin iddialar─▒n─▒ yans─▒tan s├Âzler olup k├╝f├╝r s├Âz├╝, k├ófirlere yak─▒┼čan s├Âz manas─▒nad─▒r). K├╝fr-i mutlak (dine ait hi├žbir hakikati kabul etmemek), k├╝fr-i in├ód├« (ger├žek ispatland─▒─č─▒ halde imana gelmemek) tabirlerine yer verilmemektedir. Hatta k├╝fre girmek, k├╝fre d├╝┼čmek gibi halka m├ól olmu┼č deyimler de yer alm─▒yor.

Lisan kelimesinde herkesin bildi─či lis├ón-─▒ h├ól (s├Âz├╝ ile de─čil de durumu ile, h├óli ile anlatma), lis├ón-─▒ kal (s├Âz ile anlatma), Bir lisan bir insan deyimlerine yer verilmiyor.
Lis├ón-─▒ h├óli ┼ču d├╝sturu hayk─▒r─▒r derhal
Bekay─▒ hak tan─▒yan sa'yi bir vazife bilir (M. Akif)

Mekruh kelimesinde tenz├«hen mekruh ve tahr├«men mekruh gibi hemen her T├╝rk├╝n kulland─▒─č─▒ kelimeler bulunmuyor.

Mevl├ó kelimesinde ┼čanl─▒, ┼čerefli, hoca, azatl─▒ (k├Âle iken h├╝rriyetine kavu┼čturulan) manalar─▒ yok.

M├╝cavir kelimesinde, memleketinden hicret edip Mekke veya Medine'ye- yerle┼čerek Haremeyn-i ┼×erifeyn'de kendilerini ibadete veren kimselerin s─▒fat─▒ ve yap─▒lan bu i┼če verilen m├╝caveret kavram─▒ da al─▒nmam─▒┼č.

3- S├Âzl├╝kte bulunmas─▒ gerekti─čini d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m├╝z y├╝zlerce kelimenin yer almamas─▒ hakk─▒nda bunlar T├╝rk├že as─▒ll─▒ kelimeler de─čil, T├╝rkler taraf─▒ndan fazla bilinip kullan─▒lan kelimeler de de─čil denebilirdi. Fakat s├Âzl├╝kte Bat─▒ dillerinden gelen ve T├╝rk├žede nerede ise kullan─▒lmam─▒┼č ├žok say─▒da kelime vard─▒r. Bunlar─▒ alan yazarlar─▒n, halk─▒m─▒z─▒n g├╝nl├╝k konu┼čmalar─▒nda devam surette ge├žen kelimelere yer vermemesi olacak i┼č de─čildi. Bu kelimelere misal vermeye yaz─▒m─▒z─▒n ├žer├ževesi yetmez. Sadece s. 920'de yani bir tek sayfada bulunan kelimeleri ├Ârnek verelim Kromotropizm, kronaksi, kromatin, kromatit, kromatafor, kromoplast, kromosfer, kron, krono─čraf, krupiye, kruvaz├Âr, kisenon, ksilofen, kuarted.

D├╝┼č├╝n├╝n Bu kelimeler T├╝rk├že s├Âzl├╝─č├╝m├╝zde yer al─▒rken, mesel├ó ihl├ós, isti├óze, aleyhi's-sel├óm, tehecc├╝d, s├╝tre, hacet namaz─▒, tahiyy├ót, M├╝nker-Nek├«r, mehir, celle cel├ól├╝h├╝, mus├ófaha, mud├órebe, muzaf; rad─▒yaÔÇÖllah├╝ anh, Levh-i Mahfuz gibi halk diline m├ól olmu┼č y├╝zlerce kavram bulunmuyor.

4- Arap├ža ve Fars├ža as─▒ll─▒ kelimelerden bunca tasfiyeye ra─čmen, s├Âzl├╝kten ├ž─▒kar─▒lamayan y├╝zlerce kelime var. Bunlar,├ó, ├« ve ├╗ gibi uzatma harfleri ihtiva ettiklerinden, do─čru telaffuz edilebilmeleri i├žin uzatma i┼čareti konulmas─▒ gerekir. Aksi halde ├žok yanl─▒┼č, g├╝l├╝n├ž telaffuzlar ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. Bazan kapal─▒ heceyi belirtmek i├žin kesme i┼čareti gerekir. S├Âzl├╝k bu i┼čaretleri koymuyor.

├ľrnekler (Parantez i├žinde do─čru ┼čeklini yaz─▒yorum)
abide (âbide)
abidele┼čme (├óbidele┼čme)
akıbet (âkıbet)
menus (me'n├╗s)
mesul (mes'├╗l)
meyus (me'y├╗s)
hakim (hakîm)
hakimane (hakîmâne)
suni, sunilik (sun'î, sun'îlik)
sure (s├╗re (Kur'an s├╗releri)
suret (s├╗ret-y├╝z, ├žehre)
sureta (s├╗ret├ó-g├Âr├╝n├╝┼če g├Âre)
s├╝rat (s├╝r'at-h─▒zl─▒l─▒k)
s├╝ratli (s├╝r'atli-h─▒zl─▒)

5- ┼×imdiye kadar yazd─▒─č─▒m─▒z ┼č─▒klar kadar, belki onlardan daha da ├Ânemli olarak, S├Âzl├╝k'te yer almayan kelimelerin bir k─▒sm─▒n─▒ a┼ča─č─▒da bildirece─čiz. Asl─▒nda bunlar buraya ald─▒klar─▒m─▒z─▒n iki, ├╝├ž misline ├ž─▒kar─▒labilir. Biz kamuoyunun dikkatini daha ├žok ├žekmesi i├žin, ├žok say─▒daki bu ├Ârnekleri liste halinde veriyoruz.
Âb (su)
├éb-─▒ hayat (ebed├« hayat ├Âl├╝ms├╝zl├╝k veren su, ├žok g├╝zel s├Âz). ├éb-─▒ kevser
Âbid (ibadet eden)
Afüv (Yüce Allah'ın güzel isimlerinden Çok affedici)
├é─č├╗┼č (kucak, s─▒─č─▒n─▒lacak yer)
Ey ┼čeh├«d o─člu ┼čeh├«d! ─░steme benden makber
Sana ├ó─č├╗┼čunu a├žm─▒┼č duruyor Peygamber (M. Akif-├çanakkale ┼×ehitlerine)
Ahadîs (ehadîs) hadîsler. Ehadîs-i Nebeviyye Hz. Peygamber'in hadisleri.
Al-i İmran sûresi (Kur'ân-ı Kerim'in en uzun iki sûresinden biri)
Ahsen (En g├╝zel, en iyi)
Ahyâr (hayırlı, iyi insanlar)
Aklen (ak─▒l yolu ile. Aklen ve naklen)
A─čniya (zenginler)
Fukaran─▒z k─▒lar akl─▒na geldik├že namaz
A─čniyan─▒zda da, hi├ž yoksa zek├ót olsa biraz (M. Akif)
Akt├ób (tarikat ├Ânderleri, akt├ób ve evliya)
├é┼č─▒k (Hak ├ó┼č─▒─č─▒ m├ón├ós─▒ yok. Halbuki edebiyat─▒m─▒zda ├ó┼č─▒k├ón, ├órif├ón hep bu m├ón├ódad─▒r. Yunus Emre, A. Yesev├« gibi bir├žok b├╝y├╝k T├╝rk ┼čairi ├ó┼č─▒k kelimesini devaml─▒ surette Hak ├ó┼č─▒─č─▒ m├ón├ós─▒nda kullanm─▒┼člard─▒r).
Aleyhi's-sel├óm (Hz. Peygamberin ad─▒ an─▒l─▒nca s├Âylenen h├╝rmet ve ┼č├╝kran ifadesi olup milyonlarca T├╝rk├╝n herg├╝n kulland─▒─č─▒ bir tabir oldu─čunu bilmeyen var m─▒d─▒r).
Amel-i s├ólih (─░man─▒n yan─▒nda ┼čart olan g├╝zel davran─▒┼člar)
Amme (Kur'ân'dan bir sûre. Amme cüzü, Amme'ye Çıkma)
Ens├ór (Medine'de oturup Mekke'den hicret eden M├╝sl├╝manlara kucak a├žan, Hz. Peygamber'e ve ─░sl├ómÔÇÖa yard─▒mc─▒ olan m├╝'minler)
Muhacirin (Mekke'den g├Â├ž eden ilk m├╝sl├╝manlar)
Sahab├« Hz. Peygamber'in ashab─▒ndan bir tek ki┼či. Sahabe kelimesi bunun ├žo─čuludur.
Muhacirîn-i kiramın soruldu hep re'yi,
├ça─č─▒rd─▒, ayn─▒ teredd├╝tte buldu Ensar─▒ (M. Akif)
Sübhânellah ''Allah'ı tazim ve takdis ederim anlamında bir hayret ifadesi.
el-─░yaz├╝ billah Allah'a s─▒─č─▒n─▒r─▒m Allah korusun
Beytulharâm, Beyt-i Haram Kutsal ev, Kâbe.
Mescid-i Haram K├óbe-i Muazzama'n─▒n i├žinde bulundu─ču b├╝y├╝k mescid.
Beytullâh (Kâbe, Allah'a ibadet mekânı olarak bina edilen ilk mabed)
Cevârih (Âza ve cevârih, organlar)
Hamdele (Elhamd├╝lillah demek).
Salvele (Salâvat getirmek)
M├╝nker (├ľlen ki┼čiyi mezarda sorguya ├žeken iki mele─čin birinin ad─▒d─▒r.
Nek├«r ├ľlen ki┼čiyi mezarda sorguya ├žeken meleklerden di─čeri.
Nehy-i m├╝nker (─░sl├óm dininde haram k─▒l─▒nan, yap─▒lmas─▒ g├╝nah olan davran─▒┼člardan vazge├žirme i├žin ├Â─č├╝t verme veya ├Ânleme i┼člemi.)
Tahmîd (Hamdetme)
Tahiyyât (Namazda dizüstü oturma sırasında okunan dua.)
Ta'dîl-i erkân (Namazın bütün rükünlerini, esaslarını usulüne uygun yapmak, acele kılmayıp namazdaki her fiilin hakkını vermek.)
Menâsik (Hac menâsiki)
Sa'y (Safa ile Merve aras─▒nda y├╝r├╝me)
Safa ve Merve (K├óbeÔÇÖnin yak─▒n─▒ndaki iki tepe, hac─▒lar─▒n bu iki tepe aras─▒nda yedi defa y├╝r├╝meleri gerekli (vacip) olup hacca ve umreye giden her M├╝sl├╝man, mutlaka bu ibadeti yerine getirir. Sadece T├╝rkiye T├╝rklerinden bu ziyareti yapanlar─▒n her y─▒lki say─▒s─▒ bir milyon civar─▒ndad─▒r. D├Ân├╝┼čte ne yapt─▒klar─▒ neleri g├Ârd├╝klerini anlat─▒rken buralardan bahsederler. Bu kelimeleri i┼čiten, bilen veya bilmesi gereken yak─▒nlar─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝rsek meselenin milyonlarca T├╝rk├╝ ilgilendirdi─či anla┼č─▒l─▒r.)
S├╝tre (Perde. Namaz k─▒lan─▒n secde yerini belirlemek ve ├Ân├╝nden ge├žme imk├ón─▒ vermek i├žin k─▒ble cihetine koydu─ču yakla┼č─▒k 60 cm y├╝ksekli─činde bir nesne)
İskât (susturmak)
─░skat-─▒ sal├ót (namaz borcunun tel├ófi ├žal─▒┼čmas─▒)
Mecma'u'1-├ód├ób (─░sl├óm├« ├ód├ób-─▒ mua┼čeret ve g├Ârg├╝ kurallar─▒n─▒ toplayan bilim dal─▒)
D├ó'├« (Dua eden, duac─▒, imza yerine mektubun sonunda d├ó├«leri ├žok├ža bulunurdu)
Del├óil (Peygamberimiz Hz. Muhammed (sav)'in g├╝zel s─▒fatlar─▒n─▒ ihtiva eden sal├óvatlar─▒ toplayan kitap. Del├óil├╝'l-hayr├ót veya Del├óil-i ┼×erife denilen bu t├╝r├╝n en ├╝nl├╝ eseri M. ─░bn S├╝leyman Cez├╗l├«'nin eseridir).
Ezkâr (Zikirler. Zikir ve dua kitabı)
Duh├ó (Ku┼čluk vakti. Duh├ó namaz─▒)
Ebrâr (Hayırlı, iyi, makbul insanlar)
Celle Cel├ól├╝h├╝ (Y├╝ce Allah'─▒n ad─▒n─▒ and─▒ktan sonra s├Âylenip O'nun b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝ belirten h├╝rmet ifadesi.
Efdal (Daha ├╝st├╝n, daha sevapl─▒. Mesel├ó, Herkes i┼čine g├Âre ya mal─▒n─▒n ayn─▒ndan, yahut de─čerinden zek├ót─▒n─▒ verebilir. Fakat efdal olan, nakit yani para olarak vermektir. Bayram─▒n ├╝├ž g├╝n├╝nde kurban kesilebilir. Fakat, efdal olan birinci g├╝nde kesmektir.)
Elyevm (Günümüzde, hâlâ)
Emân (Güven. Emân vermek)
Envâr (Nurlar)
─░'r├ób (Arap├žada kelimelerin son harflerinin de─či┼čmesi. ─░'rabda mahalli olmamak=├Ânemli olmamak)
Etbâ' (Tâbi olanlar)
Evâmir (Emirler)
Fahr (├ľ─č├╝nmek)
Fahr-i k├óinat (K├óinat─▒n ├Âv├╝nc├╝ Hz. Muhammed)
Faruk (Hak ile bat─▒l─▒ birbirinden ay─▒ran Hz. ├ľmer'in s─▒fat─▒ olup ├ľmer Faruk ismini ta┼č─▒yan binlerce T├╝rk oldu─čunu d├╝┼č├╝nelim.)
Fâsık (Günahkâr, haramları yapmayı âdet edinen)
Fasih (G├╝zel ve a├ž─▒k konu┼čan ki┼či veya a├ž─▒k ifade)
Fezâil (Faziletler)
Fıtnat (Kavrama gücü, zekâ)
Furkan (Hak ile batılı birbirinden ayıran. Kur'ân'ın sıfatlarından)
Fuyûzât (Feyizler, inayetler)
Gafûr (Yüce Allah'ın güzel isimlerinden Çok affeden)
Gayb (G├Âr├╝nmeyen, ak─▒l ve duyularla bilinemeyen ├ólem)
Sett├ór (Kusur ve g├╝nahlar─▒ ├Ârten y├╝ce Allah)
Gaffâr (Çok sayıda günahı tekrar tekrar affeden Yüce Allah)
Senin adın Gaffâr iken
Ayb ├Ârt├╝c├╝ Sett├ór iken
Kime gideni Sen var iken (Yunus)
Girye (G├Âzya┼č─▒)
Aczimin giryesidir bence bütün âsârım (M. Akif)
G├╝m├ón (┼×├╝phe)
Hacer-i Esved
(Hacer-i Esved K├óbeÔÇÖnin do─ču k├Â┼česinde yerden 1,5 metre y├╝ksekli─činde yerle┼čtirilmi┼č siyah ta┼č. K├óbeÔÇÖnin in┼ča edilmesi. Hz. ─░brahim, Hz. Muhammed ile ilgili bir├žok menk─▒bede ve hac─▒lar─▒n ziyaretlerinde bu ta┼č─▒n ├Ânemli yeri olup, hac ibadetinde K├óbeÔÇÖyi tavaf etme bunun hizas─▒ndan ba┼člar. D├Ân├╝┼čte onun hizas─▒na geldik├že Hacer-i Esved istil├óm edilir, yani selamlan─▒r.)
Hafaza Koruyan melekler. Halk─▒m─▒z, Hafaza melekleri der.
Halet-i nez' ├ľl├╝m haline girme, can verme zaman─▒. Halet-i nez'e girme deyimi me┼čhurdur.
H├ód├« (Do─čru yola eri┼čtiren, Y├╝ce Allah)
Halîl Türk Edebiyatında Hz. İbrahim'in sıfatı Halilullah veya Halilurrahmân olup Türklerde yaygın, Halil ve Halil İbrahim isimleri bundan ileri gelir.
Hanis (Yeminini tutmayan, yemininden d├Ânen kimse).
Hareke (Kur'├ón-─▒ Kerim'de ve Arap├ža'da sesli harflere del├ólet etmek ├╝zere, ├╝ns├╝z harflerin ├╝st├╝ne veya alt─▒na konulan ├╝st├╝n, esre, ├Âtre gibi i┼čaretler. Halk aras─▒nda Kur'├ón kelimeleri ile ilgili olarak kullan─▒ld─▒─č─▒ gibi. Harekesiz yaz─▒, Harekelemek (hareke i┼čareti koymak) ┼ček-lindeki deyimlerde yer al─▒r.
─░'c├óz Mu'cize g├Âstererek kar┼č─▒s─▒ndakini aciz b─▒rakmak.
─░'c├óz-─▒ Kur'├ón Kur'├ón'─▒n e┼či benzeri olmayan bir s├Âz olmas─▒, benzeri bir eserin insanlarca yap─▒lamamas─▒ ve b├Âylece Y├╝ce Allah'─▒n mu'cizev├« kel├óm─▒ oldu─čunun ortaya ├ž─▒kmas─▒. ─░'c├óz ├Âzelli─či olan ┼čeye mu'cize denir. Kur'├ón-─▒ MuÔÇÖciz├╝'l-Bey├ón (─░f├ódesi mu'cize olan Kur'├ón) tabiri me┼čhurdur.
─░cm├ó Toplanma, bir araya gelme, ittifak etme. Terim olarak icm├ó-─▒ ├╝mmet, ─░sl├óm ├ólimlerinin herhangi bir konuda fikir birli─činde olmas─▒ demek olup ─░sl├óm ahk├óm─▒n─▒n d├Ârt delilinin ├╝├ž├╝nc├╝s├╝d├╝r (Kit├ób, S├╝nnet, ─░cm├ó-─▒ ├╝mmet, k─▒y├ós-─▒ fukaha).
─░fakat Hastan─▒n iyile┼čmesi, hastal─▒ktan kalkmas─▒, ─░fakat hali.
─░ftitah Ba┼člama, a├žma, iftitah tekbiri Namaza ba┼člarken Allahu Ekber demek.
─░hl├ós Halis, samim├«, kat─▒┼č─▒ks─▒z olmak. Allah'a s─▒rf r─▒zas─▒ i├žin ibadet etmek, yap─▒lan ibadet ve di─čer i┼člerden, hi├žbir menfaat beklememek.
─░hl├ós S├╗resi Kur'├ón-─▒ Ker├«m'in 112. s├╗resi olup, Allah'─▒n birli─čini ve e┼čsizli─čini ├Âzetleyen bu k─▒sa s├╗reye halk─▒m─▒z ├ť├ž ihlas bir Fatiha okumak gibi tabirlerde yer verir. Halk aras─▒nda bu s├╗reye Kulhuvallah S├╗resi de denir. ├ť├ž kulhuvallah bir Elham(d) okuma deyiminde oldu─ču gibi.
─░hram T├╝rk Dil Kurumu S├Âzl├╝─č├╝ bu kelimeyi ┼č├Âyle tan─▒mlam─▒┼č K├óbeÔÇÖye girerken hac─▒lar─▒n ├Ârt├╝nd├╝kleri diki┼čsiz b├╝rg├╝. Bu, tamamen yanl─▒┼čt─▒r. Zira evvel├ó Hac─▒lar K├óbe'ye girmezler. (K├óbeÔÇÖnin, ortas─▒nda yer ald─▒─č─▒ Mescid-i Haram'a girerler. K├óbeÔÇÖnin etraf─▒nda tavaf ederler ve namazda K├óbeÔÇÖye y├Ânelirler.) ─░kinci olarak ─░hrama girme i┼či Mescid-i Haram'a girerken de─čil, K├óbeÔÇÖden ve Mekke'den farkl─▒ uzakl─▒klarda ve farkl─▒ y├Ânlerde olan m├«kat yerlerinde olur. Mesel├ó Medine'den gelenlerin m├«kat─▒ Zu'1-huleyfe 464 km, Anadolu, Avrupa, Kuzey Afrika'dan deniz yoluyla gelenlerin m├«kat─▒ olan Cuhfe 94 km uzakl─▒ktad─▒r. ├ť├ž├╝nc├╝ alarak ─░hram, asl─▒nda hac d─▒┼č─▒nda yap─▒lmas─▒ helal ve mubah olan baz─▒ ┼čeyleri, hacca niyet eden ki┼činin kendisine haram k─▒lmas─▒ demektir. Bunun i┼čareti olarak erkekler, diki┼čsiz iki par├žadan b├╝rg├╝ ile ├Ârt├╝n├╝rler. D├Ârd├╝nc├╝ olarak Niyet ve telbiye yapmak suretiyle ihram hali m├╝┼čterek ise de, ihram ├Ârt├╝s├╝ne b├╝r├╝nmek erkeklere aittir. Kad─▒nlar normal elbiseleriyle devam ederler. Fakat s├Âzl├╝─č├╝nde ne Mescid-i Harama, ne m├«kata, ne men├ósik-i hacca yer olmayan bir kurulun ihram─▒ tan─▒mlamas─▒ bu kadar olur.)
hikem Hikmetler
himem Himmetler
─░htil├óm Bulu─č ├ža─č─▒na erme, eri┼čkin olma demektir. TDK s├Âzl├╝─č├╝ndeki d├╝┼č azmaya m├╝nhas─▒r de─čildir.
─░htisab Hasb├« olarak i┼č yapma, ├╝cret ve m├╝k├ófat─▒n─▒ yaln─▒z Allah'tan bekleme, Hak r─▒zas─▒ i├žin iyi ve do─čru olan─▒ yayma, haram ve ├žirkin olan─▒ ├Ânleme i┼čine de denir. Bir├žok ─░sl├óm devleti aras─▒nda Osmanl─▒ devletindeki ─░htisab Dairesi de bu ├Ânemli sosyal faaliyeti ger├žekle┼čtirmek gayesiyle kurulmu┼čtu. Ba┼č─▒nda ─░htisab A─čas─▒ unvanl─▒ bir yetkili bulunurdu. Bu kurum ┼čimdilerde bir k─▒sm─▒ Belediye zab─▒ta idaresi, bir k─▒sm─▒ Maliye taraf─▒ndan yap─▒lan i┼čleri g├Âr├╝rd├╝. Bu konuda mesela, B├╝y├╝k Larousse S├Âzl├╝k ve Ansiklopedisine (C. 11, s. 5591) bak─▒l─▒rsa yeterli bir ├Âzet bilgi bulunabilir. Medeniyet tarihinde yer alan b├Âyle ├Ânemli kurumlara bir kelime ile olsun yer vermeyen bir nesil, bir millet iflah olur mu)
─░'l├ó (Y├╝kseltmek, ┼čan─▒n─▒ y├╝celtmek, ─░'l├ó-y─▒ kelimetullah Allah'─▒n dininin ┼čan─▒n─▒ y├╝celtmek.
─░lham (Tan─▒m eksik. Tanr─▒n─▒n, peygamberlerin y├╝re─čine doldurdu─ču tanr─▒sal ├óleme ├Âzg├╝ duygu ve d├╝┼č├╝nceler deniyor. Peygamberlere mahsus olan ─░l├óh├« talimatlar vahiydir. ─░lham ise, peygamberlere de vaki olmakla birlikte ayr─▒ca Allah'─▒n salih kullar─▒na, hatta bazen s─▒radan insanlara bile vaki olur.)
─░n'am Nimet vermek.
─░n├óbe G├╝nahlar─▒ terk ederek, Hakka d├Ân├╝┼č yap─▒p bir m├╝r┼čide ba─članmak.
─░rtidad Dinden d├Ânme, din d─▒┼č─▒na ├ž─▒kma.
─░s├óet K├Ât├╝l├╝k, g├╝nah, yaramazl─▒k.
─░sti─črab Garip bulmak, tuhaf kar┼č─▒lamak, ┼ča┼č─▒rmak.
─░stihlaf Halef b─▒rakmak, birini kendi yerine ge├žirmek.
─░stiska Kurakl─▒k halinde, ya─čmur dilemek i├žin k─▒lman namaz.
─░stinca Pislikten temizlenmek.
─░ttika G├╝nahlardan ve b├╝t├╝n k├Ât├╝l├╝klerden kendini geri ├žekmek, takvaya uygun ya┼čamak. Bunu yapana muttaki denir.
─░yadet Hastay─▒ ziyaret edip hat─▒r─▒n─▒ sormak.
Ka'de Namazda dizüstü oturma. İkinci rekâttan sonrakine ka'de-i ûlâ, son oturmaya ka'de-i ahîre denir.
Kaht K─▒tl─▒k, kaht-─▒ rical Devlet adam─▒ k─▒tl─▒─č─▒. ├ľyle bir k─▒tl─▒k i├žindeyiz ki bunu ifade etmek i├žin dilimize yerle┼čmi┼č olan kelimeyi bile unuttuk.
Karz Bor├ž. Karz-─▒ hasen Kur'├ón-─▒ Kerimden al─▒nan bu tabir, S─▒rf Allah nzas─▒ i├žin verilen, faizsiz bor├ž demektir. Bu kavram─▒ da ├Ânce s├Âzl├╝kten ├ž─▒kard─▒k, sonra da hayattan uzakla┼čt─▒rd─▒k.
Kunut Vitir namaz─▒nda ├╝├ž├╝nc├╝ rek'attan ├Ânce okunan dua.
K├╝reyvat-i hamra Alyuvarlar, kandaki k─▒rm─▒z─▒ k├╝recikler.
K├╝reyvat-─▒ beyza Akyuvarlar, kandaki beyaz k├╝recikler.
K├╝t├╝b Kitaplar. Haf─▒z-─▒ k├╝t├╝b K├╝t├╝phane memuru.
Lak├«ta Yerde bulunup al─▒nm─▒┼č sahipsiz e┼čya, para vs.
Lâ yüs'el Sorumlu tutulamaz, mes'uliyetsiz.
Lebbeyk Buyrunuz!, Emredersiniz!
Lill├óh Allah i├žin, Allah a┼čk─▒na.
Liz├ótihi Bizzat, kendili─činden, kendisinden ├Ât├╝r├╝.
Lukata Sahibi belli olmayan, sokakta bulunan nesne.
Mahfî Gizli, saklı.
Mahî Balık.
G├Âky├╝z├╝nde ahu ile
Deryalarda mahî ile
├ça─č─▒ray─▒m Mevl├óm seni (Y├╗nus Emre).
Ol mahiler ki derya i├žre deryay─▒ bilmezler deyimi.
Mahzuf Silinmi┼č, kald─▒r─▒lm─▒┼č.
Makarr Yerle┼čilen yer.
Makl├╗b Kalbedilmi┼č, tersine ├ževrilmi┼č. Harfleri tersinden okundu─ču zaman yine ayn─▒ olan kelime Anastas mum satsana gibi.
Marz├« R─▒zaya uygun, raz─▒ olunan. Marz├«-y─▒ ─░l├óh├«. Marziyyat Allah'─▒n raz─▒ olup sevdi─či i┼čler.
Nefs-i marziyye R─▒za makam─▒na ula┼čm─▒┼č nefis mertebesi.
M├ósadak Bir s├Âz├╝ veya h├╝km├╝ do─črulayan, onaylayan, ona uygun olan, bilgi.
Matr├╗d Tardedilmi┼č, kovulmu┼č.
Mat'umât Yiyecekler, taamlar.
Mazmaza Abdest veya gus├╝l al─▒rken, elleri y─▒kad─▒ktan sonra ├╝├ž kere a─č─▒z dolusu su ile a─čz─▒n─▒ ├žalkalamak.
Meb├óhis Bahisler, ara┼čt─▒rmalar, mebhas─▒n ├žo─čulu.
Mebhas Bahis, ara┼čt─▒rma. Daha ├žok kitab─▒n alt b├Âl├╝mleri hakk─▒nda kullan─▒l─▒r. ─░kinci Mebhas ve ├ť├ž├╝nc├╝ Mebhas gibi.
Mebs├╗tan m├╝ten├ósip Do─čru orant─▒l─▒ (Aksi m├ók├╗sen m├╝ten├ósip yani ters orant─▒l─▒)
Mebh├╗t ┼×a┼čk─▒n, hayrete d├╝┼čm├╝┼č, lal kesilmi┼č, s├Âyleyecek s├Âz bulamayan.
Mecd ┼×eref, b├╝y├╝kl├╝k. Mec├«d ┼×erefli. Mecd├« ┼×erefle ilgili.
Mecma' Toplanma yeri, kavu┼čma yeri.
Mecz├╗m Cezmedilmi┼č, cezimli okunan harf.
Med├óih Methiyeler, ├Âvg├╝ler.
Meft├╗h Fethedilen, Fetha yani ├╝st├╝n harekeli olarak okunan harf.
Mehm├ó emken Olabildi─či kadar, m├╝mk├╝n mertebe anlam─▒nda kal─▒pla┼čm─▒┼č bir deyim.
Mekn├« Kinayeli, mekniyy├ót Kinayeli s├Âzler.
Mekt├╗m Gizli, sakl─▒.
MelÔÇÖabe Oyuncak, e─člence vas─▒tas─▒.
Mend├╗b ─░sl├óm dininde emredilmemekle beraber yap─▒lmas─▒ tavsiye edilen davran─▒┼č.
Mens├╗h Y├╝r├╝rl├╝kten kald─▒r─▒lm─▒┼č, nesholunmu┼č.
Merh├╗n Reh├«n b─▒rak─▒lan, ba─čl─▒ olan.
Merk├╗b ├ťzerine binilen.
Mesa─č Cevaz, izin, m├╝saade.
Mesn├╗n Yap─▒lmas─▒ s├╝nnet olan, Hz. Peygamber'in s├╝nnetine uygun.
Mezm├╗m K─▒nanm─▒┼č, ay─▒planm─▒┼č, k├Ât├╝lenmi┼č, zemmedilmi┼č.
Mi'raciyye Edebiyat─▒m─▒zda Miraca dair yaz─▒lan manzum veya mensur eserlerin genel ad─▒.
M├╝darabe Bir taraftan sermaye, di─čerinden emek ile kurulan ticaret ┼čirketi.
Muhavvel Havale edilen.
Musahhar Amade k─▒l─▒nm─▒┼č, emrine verilmi┼č, hizmete konulmu┼č.
Musîb İsabetli.
Muttar─▒d Devaml─▒, kurall─▒, bir d├╝ziye.
K├╝├ž├╝k muttar─▒d muhteriz darbeler. (T. Fikret)
Muzmer Gizli, insan─▒n i├žinde sakl─▒ kalan. ├ço─čulu Muzmerat.
M├╝baderet Bir i┼če derhal giri┼čmek.
M├╝ceddid Yenileyen. Bir hadis-i ┼čerife g├Âre, dinin hakikatlerini devrin ihtiya├žlar─▒na g├Âre anlatmak ├╝zere her as─▒rda Allah taraf─▒ndan l├╝tfedilip g├Ârevlendirilen Zat. Kelime bu hadisten al─▒nm─▒┼čt─▒r.
M├╝┼čebbihe veya m├╝cessime Tanr─▒y─▒ insan bi├žiminde tasavvur eden bat─▒l inan─▒┼č sahibi topluluk.
M├╝fettih Fetheden, a├žan Y├╝ce Allah.
Ey le┼čker-i m├╝fettihu'l-ebv├ób vur bug├╝n (Yahya Kemal Beyatl─▒)
M├╝heykel ─░ri ve sa─člam v├╝cutlu.
M├╝hted├« ─░htida eden, bat─▒l inan├žtan hak dine gelen, hidayete eren. TDK S├Âzl├╝─č├╝, bunun yerine d├Ânme demekle b├╝y├╝k bir gaf yapm─▒┼čt─▒r. Zira halk─▒m─▒z aras─▒nda d├Ânme Asl─▒nda inanmad─▒─č─▒ halde zahiren m├╝sl├╝manl─▒─ča girmi┼č g├Âr├╝nen kimsenin s─▒fat─▒d─▒r.
M├╝latafa Birbirine latife etmek, ┼čakala┼čmak, iltifat ve g├╝zel muamelede bulunmak.
M├╝m├ó┼čat Uygunluk, kendisi gibi d├╝┼č├╝nmemekle birlikte, bir ba┼čkas─▒n─▒n zararl─▒ olmayan fikirlerine uyarcas─▒na hareket etmek, idare etmek.
M├╝naferet So─čukluk, birbirinden nefret etmek, birbirine so─čuk davranmak.
M├╝n├ókeh├ót Nik├óh ve evlilikle ilgili konular─▒n genel ad─▒. F─▒k─▒h kitaplar─▒n─▒n bu ad─▒ ta┼č─▒yan geni┼č b├Âl├╝m├╝.
Muntakim ─░ntikam alan.
Musalaha Bar─▒┼čma, uzla┼čma, sulh olma.
Musammem Kararla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č, kalbinin derinli─činden kat'├« olarak karar verilmi┼č. Azm-i musammem Kesin karar.
M├╝stec├ób Kabul edilen, icabet edilen. M├╝stecap dualar─▒n─▒z─▒ rica ederim yayg─▒n bir tabir de─čil midir
M├╝stetir ├ľrt├╝l├╝, gizli, Taht─▒nda m├╝stetir m├ón├ó ─░m├ó yollu anlat─▒lan ┼čey.
Müteabbid Çok ibadet eden.
M├╝teallim ├ľ─črenci, ├Â─črenmek isteyen.
M├╝tecahir A├ž─▒ktan yapan. Fas─▒k-─▒ m├╝tecahir veya m├╝c├óhir Herkesin i├žinde g├╝nah i┼člemeyi ├ódet edinen.
M├╝telezziz Lezzet, zevk alan.
M├╝temerrid ─░nat├ž─▒, dik kafal─▒.
M├╝tevatir Kesin bilgi, yalan ├╝zere ittifak etmeleri m├╝mk├╝n olmayan ├žok say─▒da insan─▒n bildirip kabul etti─či bilgi. M├╝tevatir hadis Hadis-i ┼čerifler i├žinde en kesin olan nevi.
M├╝teyemmen U─čurlu, y├╝m├╝nl├╝, bereketli.
M├╝ttaki Takvaya uygun ya┼čayan, dinin emirlerini yerine getirip haramlardan sak─▒nan.
M├╝teahhir Sonradan gelen, son d├Âneme ait. ├ço─čulu M├╝teahhir├«n.
M├╝zahraf Yald─▒zl─▒, sahte, boyal─▒.
M├╝zehhib Tezhip├ži, yald─▒z yapan.
N├óbec├ó Yersiz, N├óbec├ó davran─▒┼člar.
N├óciye Kurtulu┼ča, felaha eren. F─▒rka-i n├óciye Ahirette kurtulu┼ča erecek olan Ehl-i S├╝nnet Cem├óati.
Nahviyy├╗n Dil bilginleri, nahivciler.
N├óm├╝sait Elveri┼čsiz, m├╝sait olmayan.
Nasraniyet H─▒ristiyanl─▒k.
Nasuh Halis, ├žok nasihat eden. Tevbe-i nas├╗h Bir daha bozulmamak ├╝zere, tam bir pi┼čmanl─▒k sonucunda yap─▒lan tevbe.
Na┼čize Kocas─▒na itaat etmeyen serke┼č kad─▒n.
Nazm-─▒ cel├«l Kur'├ón-─▒ Kerim'in vas─▒flar─▒ndan. Pek g├╝zel ve tam yerli yerince ifade edilmi┼č s├Âz.
Ya a├žar nazm-─▒ cel├«lin bakar─▒z yapra─č─▒na
Ya durup okuruz bir ├Âl├╝n├╝n topra─č─▒na (M. Akif)
Nefrin Lanet, beddua.
Nefselemir ─░┼čin ger├žek durumu, realite, vak─▒a.
Nefs-i ─░stanbul ─░stanbul'un i├ži. Bursa'n─▒n neresindensin sorusuna, Nefs-i Bursa'dan, yani, ─░├žindenim cevab─▒nda oldu─ču gibi,
Nev├ófil Farz ve vacipler d─▒┼č─▒nda olan ba┼čka ibadet ve taatler.
Niam Nimetler. Niam-─▒ ─░l├óhiyye Allah'─▒n bah┼četti─či nimetler.
Naîm Cennet nevilerinden biri. Naîm cennetleri.
Nif├ós Lohusal─▒k hali. Yani, do─čurmu┼č kad─▒n─▒n hali. Hay─▒zdan nifastan kesilme ─░yice ya┼članma.
Nisab Alt taban, asgar├« miktar. Zek├ót nisab─▒na sahip olma Kendisine zek├ót d├╝┼čecek mal├« g├╝├ž sahibi olmak. Mesel├ó, yirmi miskal (Yakla┼č─▒k 80 gram) alt─▒n sahibi olmakla nisaba malik olunur.
N├╝sah N├╝shalar, yaz─▒l─▒ ┼čeyler. ─░km├ól-i n├╝sah etmek Medresede ├Â─črenimini tamamlamak, okunacak belli ba┼čl─▒ ilimleri ve kitaplar─▒ okumu┼č olmak.
Racih A─č─▒r basan, ├╝st├╝n gelen. Kavl-i racih Daha a─č─▒r basan g├Âr├╝┼č (Z─▒dd─▒na, merc├╗h denir.)
Re'fet ┼×efkat ve merhametin ileri ┼čekli.
Re┼čha S─▒z─▒nt─▒, ya┼čl─▒k, serpinti. Re┼čahat Serpintiler.
Revayih veya Revaih Kokular. Revayih-i tayyibe G├╝zel kokular.
R─▒dvan Memnunluk, ho┼čnutluk.
Verdi─čimiz ├žok say─▒daki misallerin fazlas─▒yla yeterli oldu─čunu d├╝┼č├╝nerek burada durmak istiyoruz.

├ľrneklere birka├ž y├╝z adedi daha ilave edilebilir. Bol mis├ól vermemizin gayesi, ilgili olan zatlar─▒n, eksikleri tel├ófi etmelerini sa─člamakt─▒r. B├Âylece ─░sl├óm dininde ve T├╝rk mill├« k├╝lt├╝r├╝nde bulunan birtak─▒m kavramlar─▒n yanl─▒┼č, di─čer bir k─▒sm─▒n─▒n eksik tan─▒mland─▒─č─▒ g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Onlar─▒n d├╝zeltilmesi veya eksiklerin giderilmesi gerekmektedir. Baz─▒ kavramlara ise hi├ž yer verilmemi┼čtir. Onlar─▒n s├Âzl├╝─če d├óhil edilmesi gereklidir. Baz─▒ kelimeler ise iml├ólar g├Âzden ge├žirilmeli, d├╝zg├╝n tel├óffuzu sa─člayacak ┼čekilde yaz─▒lmal─▒d─▒r. Say─▒n yetkililerin, gerek bizim i┼čaret etti─čimiz, gerek i┼čaret etmedi─čimiz eksikleri giderme konusunda ├žal─▒┼čma yapacaklar─▒na inan─▒yoruz.

() Atat├╝rk K├╝lt├╝r, Dil ve Tarih Y├╝ksek Kurumu, T├╝rk Dil Kurumu Yay─▒n─▒, Ankara 1988. Haz─▒rlayalar Prof. Dr. Hasan Eren, Do├ž. Dr. Nevzat G├Âzayd─▒n, Do├ž. Dr. ─░smail Parlat─▒r, Prof. Dr. Talat Tekin, Do├ž. Dr. Hamza Z├╝lfikar.


 


Bu Makaleye Ait Ele┼čtiri Makaleleri
# Makaleler Ad─▒
Kullan─▒c─▒ Yorumlar─▒

! Yorum yazabilmeniz i├žin ├╝ye olmal─▒s─▒n─▒z.
├ťyelik i├žin l├╝tfen sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda yer alan"├ťye Giri┼č | ├╝ye ol" linkine t─▒klay─▒n─▒z.

Kay─▒t Ekleyen / Eklenme Tarihi
Nurgül Çepni / 4.07.2009



Eski Eserler


Eski Eserler K├╝t├╝phanesine Ho┼čgeldiniz!

Hesap ─░┼člemleri

├ťye de─čil misiniz? ├ťye olun!

Eski Eserlere ├╝ye olarak, k├╝t├╝phanenimiz ve eserlerimiz hakk─▒nda payla┼č─▒mlardan hesab─▒n─▒z ├╝zerinden faydalabilirsiniz...