E─čitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   K├╝t├╝phanelerde   ( 151 )   ┼×ehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 894 )  
Hit
9129104
├ťye 1490
Online ├ťye 0

Yezidilik Ve Yezidiler

 Kitap Detay─▒ Kitap No : K-  
Yazar Ad─▒ ─░lim Dal─▒ Konusu Dili
T. E.
├ľzelli─či Terc├╝me Eden
 
       
Makale No: 2175 Hit : 8515 Hata Bildirimi Tavsiye Et
   Makale Yazar─▒na ait Kitaplar E-Kitaplar Makaleler Hakk─▒ndaki Makaleler    

Yazara ait kitaplar
# Kitap Ad─▒
1 Word by Word Picture Dictionary
2 Winning the Future : A 21st Century Contract with America
3 The Koran Handbook: An Annotated Translation
4 The Jerusalem Tract ( er Risalet├╝l Kudsiyye Terc├╝mesi)
5 ┼×iir Mecmuas─▒
6 Sufism A Beginners Guide
7 Shariah Law An Introduction
8 Risalei Usuli Tarikat ve Biati Hazreti Mevlana
9 Risalei Mevlevi
10 Reformation of Islamic Thought
11 Nuts and Volts Magazine
12 M├╝ntehabat Mecmuas─▒
13 Muslim Networks from Hajj to Hip Hop
14 Minhac├╝l Fukara
15 Mevlevi Tarikat─▒ Silsilesi
16 Mevlevi ┼×eyhleri Silsilesi
17 Mevlevi Notalar─▒
18 Mevlevî Âyinleri, Mevlana ve Sultan Divaninin Gazeli
19 Mevlevi Ayinleri Notas─▒
20 Mevlevi Ayinleri Mecmuas─▒ (II)
21 Mevlevi Ayinleri Mecmuas─▒
22 Mevlevi Ayinleri
23 Mevlevi Ayin Ve Nota Mecmuas─▒
24 Mevlana K├╝t├╝phanesi Defteri
25 Menakibi Sultan Divani
26 Mecm├╗a
27 Mecmua
28 Kelile ve Dimne (Karataka ve Damanaka)
29 Islamic Political Identity in Turkey
30 Islamic Finance: Law, Economics, and Practice
31 Islam: Religion, History, and Civilization
32 Hodaynamag
33 HelpYourself Reading QURAN
34 Hamparsan Ayini ┼×erif Notalar─▒ I-II
35 Fuel Cell Technology Handbook
36 First Thousand Words in Arabic
37 e┼č ┼×iatul ─░snaa┼čeriyye ve Tahriful Kuran / ěž┘äě┤┘Őě╣ěę ěž┘äěąěź┘ć┘ë ě╣ě┤ě▒┘Őěę ┘łě¬ěşě▒┘Ő┘ü ěž┘ä┘éě▒ěó┘ć
38 English for Academic Purposes
39 el Mucem el Vasit / ěž┘ä┘ůě╣ěČ┘ů ěž┘ä┘łě│┘ŐěĚ
40 el islam ve el ilm (─░slam ve ─░lim Afgani ve Renan─▒n M├╝nazaralar─▒) / ěž┘äěąě│┘äěž┘ů ┘łěž┘äě╣┘ä┘ů ┘ů┘ćěžěŞě▒ěę ě▒┘Ő┘ćěž┘ć ┘łěž┘äěú┘üě║ěž┘ć┘Ő
41 el Hulel el Mev┼čiyye - el Hulel el Mev┼čiyye fi Zikri el Ahbari el Merraku┼čiyye / ěž┘äěş┘ä┘ä ěž┘ä┘ů┘łě┤┘Őěę ┘ü┘Ő ě░┘âě▒ ěž┘äěžě«ěĘěžě▒ ěž┘ä┘ůě▒ěž┘âě┤┘Őěę
42 East of the Jordan (├ťrd├╝n'├╝n Do─čusu)
43 Conversational Arabic in 7 Days
44 Bebek Bak─▒m─▒
45 Ayinnamag
46 Around The World In 80 Days ( 80 G├╝nde Devri Alem)
47 Al-Mawrid: A Modern Arabic-English Dictionary / Al Mawrid
48 Al Mutarjim Al Kafi
49 A Vocabulary: Persian, Arabic and English
50 Pocket Drug Reference 2008

Yazara ait e-kitaplar
# Kitap Ad─▒
1 Word by Word Picture Dictionary
2 Winning the Future : A 21st Century Contract with America
3 The Koran Handbook: An Annotated Translation
4 The Jerusalem Tract ( er Risalet├╝l Kudsiyye Terc├╝mesi)
5 Sufism A Beginners Guide
6 Shariah Law An Introduction
7 Reformation of Islamic Thought
8 Nuts and Volts Magazine
9 Muslim Networks from Hajj to Hip Hop
10 Islamic Political Identity in Turkey
11 Islamic Finance: Law, Economics, and Practice
12 Islam: Religion, History, and Civilization
13 HelpYourself Reading QURAN
14 Fuel Cell Technology Handbook
15 First Thousand Words in Arabic
16 English for Academic Purposes
17 East of the Jordan (├ťrd├╝n'├╝n Do─čusu)
18 Conversational Arabic in 7 Days
19 Bebek Bak─▒m─▒
20 Around The World In 80 Days ( 80 G├╝nde Devri Alem)
21 Al-Mawrid: A Modern Arabic-English Dictionary / Al Mawrid
22 Al Mutarjim Al Kafi
23 A Vocabulary: Persian, Arabic and English
24 Pocket Drug Reference 2008

Yazara ait makaleler
# Makaleler Ad─▒
1 Zaman Yolculu─ču ile ─░lgili Problemler ├ťzerine Muhakeme Sorular─▒ Testi / TIME TRAVEL and Newly related problems
2 Yezidilik Ve Yezidiler
3 Velikovskye G├Âre Musa ve Firavunun Ger├žek Hikayesi
4 Vaiz Ahmet Tomorun Firavunun ─░man─▒n─▒n Kabul Edilmemesiyle Alakal─▒ Vaaz─▒ V─░DEO ─░ZLE
5 T├╝rk Cihan Hakimiyeti Mefkuresi Hakimiyeti
6 Ser├žemeli Hattat Hac─▒ Mustafa Necatiddin (K.S.)
7 Sabah Ezan─▒ Okunurken Yemek ─░├žmek Caiz De─čildir / ěž┘äě┤ě▒ěĘ ěúěź┘ćěžěí ěúě░ěž┘ć ěž┘ä┘üěČě▒
8 Prof.Dr. Ahmed Akg├╝nd├╝z Hocam─▒zla S├Âyle┼či
9 Osmanl─▒da Matbaa Ni├žin Geli┼čmedi?
10 Osmanl─▒ Devleti ve Matbaa
11 Organ Naklinin H├╝km├╝ Konusunda Resmi kurulu┼č ve Dini Merkezlerin Yay─▒nlar─▒
12 M├╝minler Allaha Tevekk├╝l Etsin / ┘ł┘Äě╣┘Ä┘ä┘Ä┘ë ěž┘ä┘ä┘Ĺ┘ç┘É ┘ü┘Ä┘ä┘ĺ┘Ő┘Äě¬┘Ä┘ł┘Ä┘â┘Ĺ┘Ä┘ä┘É ěž┘ä┘ĺ┘ů┘ĆěĄ┘ĺ┘ů┘É┘ć┘Ć┘ł┘ć┘Ä
13 Mevlevi Musikisi
14 Mevlana Celaleddin Rumi
15 Matbaa Osmanl─▒ya neden ge├ž geldi?..
16 Matbaa Neden Osmanl─▒ Devletine Avrupadan 272 Y─▒l Sonra Gelebilmi┼čtir?
17 Malik Aksel ─░le M├╝lakat
18 Kürtaj (Çocuk Aldırma) ve Kürtajın Dînî Hükmü
19 K─▒z─▒ldeniz Selamet ve Felaket Deryas─▒
20 Kavli Leyyin
21 Kameri Ay─▒n Tesbitinde Hilalin G├Âr├╝lmesi / ě»ě«┘ł┘ä ěž┘äě┤┘çě▒ěž┘ä┘é┘ůě▒┘Ő ěĘ┘Ő┘ć ě▒ěĄ┘Őěę ěž┘ä┘ç┘äěž┘ä ┘łěž┘äěşě│ěžěĘ ěž┘ä┘ü┘ä┘â┘Ő
22 Kabul Edilmeyen ─░man Firavun ─░man─▒
23 ─░lk Matbaa ve ─░brahim M├╝teferrika
24 ─░lk Kuran Tefsiri Olarak Hz Ali nin Mushaf─▒
25 ─░ki Dua Klasi─či Yeniden Yay─▒nland─▒
26 ─░brahim M├╝teferrikan─▒n Matbaas─▒nda Bas─▒lan Eserler
27 ─░bn Hacer el Heyteminin ─░slamda Helaller ve Haramlar adl─▒ Eserinde Firavunun ─░man─▒ Meselesi
28 Hz. Musan─▒n K─▒z─▒ldenizi Ge├ži┼činin S─▒rr─▒
29 Hulefa i Ra┼čidin D├Ânemi Bibliyografyas─▒
30 Hilal G├Âzlemlerinde Birli─čin Sa─članmas─▒ / ě¬┘łěş┘Őě» ě▒ěĄ┘Őěę ěž┘ä┘ç┘äěž┘ä
31 Hesaplama Y├Ântemi ve Kesinli─či ─░le ─░lgili Mulahazalar / ěž┘äěşě│ěžěĘ ěž┘ä┘ü┘ä┘â┘Ő ěĘ┘Ő┘ć ěž┘ä┘éěĚě╣┘Őěę ┘łěž┘äěžěÂěĚě▒ěžěĘ
32 Hazreti Musa Firavunun Saray─▒nda
33 G├Âkt├╝rk Tarihinin Meseleleri K├╝ltigin mi ? K├Âltigin mi ?
34 Firavunun M├╝sl├╝manl─▒─č─▒
35 Firavunun ─░man─▒...
36 Farabiye G├Âre Peygamberlik / ěž┘ä┘ćěĘ┘łěę ě╣┘ćě» ěž┘ä┘üěžě▒ěžěĘ┘Ő
37 Fahruddin er Raziye G├Âre Firavunun ─░man─▒ Neden Kabul Olunmad─▒
38 E┼čariyye Mezhebi Literat├╝r├╝
39 Eski Eserler Deneme
40 Ele┼čtiri Yorum 1988 nolu Makalenin Ele┼čtirisidir
41 Early Ottoman Printing the M├╝teferrika Press
42 Dr. Emel Esin ve Eserleri
43 Diyanet ─░┼čleri Ba┼čkanl─▒─č─▒ Yay─▒nlar─▒ Bibliyografyas─▒ (1924-2009)
44 ├çocuk D├╝┼č├╝rme ( K├╝rtaj )
45 Cev┼čen Sahih De─čildir
46 B├╝y├╝k T├╝rk Bestekar─▒ Dede Efendi II
47 B├╝y├╝k T├╝rk Bestekar─▒ Dede Efendi I
48 Bir Oryantalistin Hayat─▒ Ignaz Goldziher
49 Bir Medeni Kanun Olarak Mecelle
50 Bir Macar T├╝rkolo─ču Dr. Ignaz Kuno┼č ve Dilimiz ve Halk Edebiyat─▒m─▒z ├ťzerine ├çal─▒┼čmalar─▒
51 Bir Dost Elinden M. Akifin Son G├╝nleri
52 Benim Babam Kafatas├ž─▒ De─čildi
53 Bedi├╝zzaman ve Abdurrahim Zapsu
54 Bedi├╝zzaman Said Nursinin Cev┼čen ─░le ─░lgili G├Âr├╝┼čleri
55 Azerbaycan─▒n G├╝zellikler ┼×airi A┼č─▒k Elesger
56 Asiye Validemizin ┼×ehid Edilmesi
57 Ahilik Dergahlar─▒ Ve ─░cra Ettikleri Fonksiyonlar
58 Ahi Evrenin Tercemei Hali / ě¬ě▒ěČ┘ůěę ěşěž┘ä ěžě«┘Ő ěž┘łě▒┘ć
59 Ahi - Osmanl─▒ ─░li┼čkisi / ě╣┘äěž┘éěžě¬ ěČ┘ůěžě╣ěę ěúě«┘Ő ┘ůě╣ ěž┘äě╣ěź┘ůěž┘ć┘Ő┘Ő┘ć
60 3000 Y─▒ll─▒k Firavunun Cesedi V─░DEO ─░ZLE
61 Muhayyelat─▒ Aziz Efendi

Yazar Hakk─▒ndaki Tan─▒t─▒m Makaleleri
# Makaleler Ad─▒

├ľzeti
cheats women who cheat on husbands married woman looking to cheat
free abortion pill abortion pictures pro life abortion
abortion methods dilatation and curettage hysteroscopy articles on abortion
prescription discount coupon survivingediscovery.com discount coupons for cialis
metformin metformin metformin
gabapentin use in psych gabapentin use in psych gabapentin use in psych
cialis discount coupon coupons for prescription drugs

Yay─▒n Bilgileri
Yay─▒nland─▒─č─▒ Kaynaklar
Yay─▒nland─▒─č─▒ Tarih
Yay─▒nland─▒─č─▒ Dergi
Sanal Dergi
Makalenin Linki

Makale Metni   [Yazd─▒r/Print]

Yezidilik Ve Yezidiler 

 Ortado─čuÔÇÖnun dini geleneklerinden biri olan Yezidilik ve ona ba─čl─▒ topluluklar as─▒l olarak K├╝rdistan co─črafyas─▒nda ya┼čam─▒┼člard─▒r. G├╝n├╝m├╝zde; Irak Federal K├╝rdistan B├Âlgesi, T├╝rkiye, Suriye, Ermenistan, G├╝rcistan, Avrupa ├╝lkeleri ve Rusya federasyonu s─▒n─▒rlar─▒ i├žerisinde ya┼čamaktad─▒rlar. Elimizde istatistik kesin veriler olmamakla beraber Yezidi kaynaklar─▒n─▒n iddialar─▒na g├Âre; Irak Federal K├╝rdistan B├ÂlgesiÔÇÖnde 400-450 bin, SuriyeÔÇÖde 15-20 bin, T├╝rkiyeÔÇÖde binler ile ifade edilecek k├╝├ž├╝k bir n├╝fus, Rusya FederasyonuÔÇÖnda 150-180 bin, AvrupaÔÇÖda 60-75 bin olmak ├╝zere 750 bin[1] Yezidi ya┼čamaktad─▒r. Etnik olarak tamam─▒ K├╝rt orjinlidirler. Genel olarak K├╝rt├ženinKurmanci leh├žesinin Botan ┼čivesini kullanmaktad─▒rlar.Yezidiler kendilerini K├╝rt├že ├Őz─▒di veya ├Őzdi olarak tan─▒mlarlar.├Őz─▒d k├Âk isim olup ÔÇśiÔÇÖ eki aitlik bildirmek ├╝zere kendisine eklenmi┼čtir. Yezidilere ad─▒n─▒ veren ├Őzid isminin ve Yezidili─čin k├Âkeni ile ilgili olarak ├že┼čitli fikirler ileri s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. Burada kayda de─čer iki g├Âr├╝┼č ├╝zerinde duraca─č─▒z.

 Mezopotamya ve ─░rani K├Âken: Bu ismin k├Âkeninin EzdaÔÇÖya dayand─▒─č─▒, bunun da K├╝rt dilinde ÔÇśezÔÇÖ (ben) ve ÔÇśdaÔÇÖ (Yaratt─▒, verdi) kelimelerinin birle┼čmesinden ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ ve ÔÇśbeni yaratanÔÇÖ manas─▒nda Tanr─▒ i├žin kullan─▒ld─▒─č─▒ s├Âylenmi┼čtir. Bu g├Âr├╝┼č├╝n i├ži iki bi├žimde doldurulmaktad─▒r. ─░lkine g├ÂreYezidili─čin k├Âkeni kadim Mezopotamya uygarl─▒klar─▒ olan S├╝merler, Akadlar, Babilliler, Asurlular, Sabiiler (Mandayi) ve Harran Sabiilerine dayanmaktad─▒r.[2]

Di─čer g├Âr├╝┼č ise, K├╝rtlerin Hind-Avrupal─▒ kavimlerden biri olmas─▒ndan yola ├ž─▒karak Zerd├╝┼čtl├╝─č├╝n K├╝rtlerin kadim dini oldu─ču, ─░slamÔÇÖ─▒n K├╝rtlere k─▒l─▒├ž zoru ile dayat─▒ld─▒─č─▒; Yezidili─čin ise Zerd├╝┼čtl├╝─č├╝n bir devam─▒ olarak y├╝zlerce y─▒l yabanc─▒lar─▒n sald─▒r─▒lar─▒na ra─čmen safl─▒─č─▒ndan bir ┼čey kaybetmemi┼č K├╝rtlerin esas dini olarak savunulmaktad─▒r.[3] Fakat Yezidi literat├╝r├╝nde Zerd├╝┼čt, Mani ve Mazdek isimleri ile ilgili hi├žbir anlat─▒ya rastlanmamas─▒, bunlar─▒n Yezidiler taraf─▒ndan bilinmemesi, Zerd├╝┼čtl├╝kteki hay─▒r ve ┼čer Tanr─▒lar─▒n─▒n (d├╝alizm) varl─▒─č─▒na ra─čmen Yezidilerde hay─▒r ve ┼čerrin tek Tanr─▒n─▒n elinde olmas─▒, Yezidiler ├Âl├╝lerini g├Âmerken Zerd├╝┼čtilerin ├Âl├╝lerini g├Âmmeyip sessizlik kulelerinde y─▒rt─▒c─▒ hayvanlara terk etmeleri, Yezidilerde var olan ruh g├Â├ž├╝n├╝n Zerd├╝┼čtilerde olmamas─▒, Yezidilikteki yayg─▒n kurban anlay─▒┼č─▒na ra─čmen Zerd├╝┼čtÔÇÖ├╝n kurban─▒ yasaklamas─▒, Zerd├╝┼čtl├╝kte insan─▒n a├ž kalmas─▒ veya oru├ž tutmas─▒ ho┼č g├Âr├╝lmezken Yezidilerde oru├ž tutulmas─▒n─▒n ├žok ├Ânemli bir yer tutmas─▒, Zerd├╝┼čtl├╝kte sigara i├žilmesi yasaklan─▒rken Yezidilikte sigara i├žmenin ├Ânemli bir rol oynamas─▒ ve t├╝t├╝n├╝n sahibi (Tanr─▒├žas─▒) olmas─▒ gibi bir├žok noktadan hareketle Yezidili─čin Zerd├╝┼čtl├╝─č├╝n bir devam─▒ oldu─ču g├Âr├╝┼č├╝n├╝ zay─▒flatm─▒┼čt─▒r.[4]

Yezidili─čin Zerd├╝┼čtÔÇÖe dayand─▒─č─▒ g├Âr├╝┼č├╝n├╝n zay─▒flamas─▒yla beraber Zerd├╝┼čt ├Âncesi ─░ranilerin dini olan MazdayasnaÔÇÖya dayand─▒─č─▒ savunulmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r. Buna g├Âre Zerd├╝┼čt (M.├ľ. 660-583) kadim ─░rani dinini reforme edip MazdaizmÔÇÖdeki Tanr─▒lar─▒n bir├žo─čunu pasifize ederek Ahura-MazdaÔÇÖy─▒ tek Tanr─▒ ilan etti ve yeni dini ├ža─čr─▒ya uymayanlar─▒ Devyasna yani ┼čer g├╝├žlerine, ┼×eytan ve EhrimenÔÇÖe tapanlar manas─▒nda isimlendirdi. Zerd├╝┼čtÔÇÖ├╝n dinine girmek istemeyen Magu rahipleri, pasifize edilen Mitrave Anahitagibi Tanr─▒lar─▒ ve kurban rit├╝elleri tekrar canland─▒rarak eski ─░ran ina├žlar─▒n─▒ (Mitraizm k├╝lt├╝n├╝)geni┼č biralana yayd─▒lar. Zerd├╝┼čtl├╝k Sasanilerin ─░ranÔÇÖa h├ókim olmas─▒yla resmi din olunca tekrar Devyasna (┼×eytanperest) olarak adland─▒rd─▒─č─▒ Mitraistlere b├╝y├╝k bir bask─▒ kurmaya ba┼člad─▒. Devyasna ile Yezidiler i├žin kullan─▒lan Das─▒ni ismi aras─▒ndaki benzerlik ve her iki gurubun da Zerd├╝┼čtiler, H─▒ristiyanlar ve M├╝sl├╝manlar nezdinde ┼čeytanperest olarak adland─▒r─▒lmalar─▒ndanyola ├ž─▒karak Yezidili─čin kadim ─░randinine dayand─▒─č─▒ ve bu dinin Zerd├╝┼čtÔÇÖ├╝n ─▒slah ├žal─▒┼čmas─▒na ra─čmen Zerd├╝┼čtl├╝─č├╝ kendi i├žinde eriterek g├╝n├╝m├╝ze kadar geldi─či savunulmaktad─▒r.[5] Fakat Devyasna ile benzerli─či kurulan Das─▒ni ismi kaynaklarda bir din, mezhep ya da bir me┼črep i├žin de─čil, ┼čimdiki Duhok kentinin merkezi ve hemen g├╝neyinden ba┼člay─▒p do─čuda Lale┼čÔÇÖe do─čru uzanan da─č silsilesini i├žine alan b├Âlge ve bu b├Âlgede mesk├╗n bir K├╝rt a┼čireti i├žin kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.  

 

─░slami K├Âken: Bu g├Âr├╝┼če g├Âre Yezidili─čin kurucusu olarak bilinen ┼×eyh Adi b. M├╝safir (1074-1162) Musul ile Hakk├óri b├Âlgesinin kesi┼čme noktas─▒nda bulunan Lale┼č adl─▒ vadide bir zaviye kurmu┼č ve buradan b├Âlge halk─▒n─▒ ir┼čat etmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. Burada Adeviyye olarak bilinen bir ─░slam tarikat─▒ olu┼čturmu┼čtur. ┼×eyh AdiÔÇÖden ├Ânce bu b├Âlgede Yezidi isminde veya onu ├ža─čr─▒┼čt─▒racak herhangi bir din veya mezhep ismi de bu kaynaklarda ge├žmemektedir.

Bu g├Âr├╝┼č├╝ savunanlara g├Âre ├Őz─▒d ismi Yezid b. MuaviyeÔÇÖye dayanmaktad─▒r.[6]Mutaass─▒p bir S├╝nni olarak bilinen ┼×eyh Adi b. M├╝safirÔÇÖin S├╝nni ekolden ayr─▒ld─▒─č─▒ nokta Muaviye ve o─člu Yezid hakk─▒nda sahip oldu─ču d├╝┼č├╝ncelerdir. Nitekim kendisi Yezid b. Muaviye hakk─▒nda: ÔÇťYezid b. Muaviye; Allah ondan raz─▒ olsun. ─░mam o─člu imamd─▒r. Halifelik yapm─▒┼čt─▒r. Allah yolunda cihat etmi┼čtir. Kendisinden ilim ve hadis nakledilmi┼čtir. Hz H├╝seyinÔÇÖin katli y├╝z├╝nden Raf─▒zilerin kendisi hakk─▒ndaki iftiralar─▒ndan beridirÔÇŁ[7] gibi ├Âv├╝c├╝ s├Âzlerde bulunmaktad─▒r. Ayr─▒ca ibnÔÇÖi TeymiyyeÔÇÖnin AdevilerÔÇÖe (g├╝n├╝m├╝z Yezidilerine) g├Ândermi┼č oldu─ču risalesinde ÔÇť┼×eyh Hasan d├Âneminde bir├žok bat─▒l naz─▒m ve nesir yay─▒ld─▒. ┼×eyh Adi ve Yezid Hakk─▒nda ├žok a┼č─▒r─▒ gittilerÔÇŁ[8]  gibi Adevilerin (Yezidilerin) Yezid b. MuaviyeÔÇÖye muhabbet besledikleri ve ilahi vas─▒flar ile taltif ettiklerine y├Ânelik s├Âzleri g├Âz ├Ân├╝nde bulunduruldu─čunda Yezidilerin, Yezid b. Muaviye ile ciddi bir ba─člar─▒ oldu─ču ve ona ilahi s─▒fatlar y├╝kledikleri ortaya ├ž─▒kacakt─▒r. Yezidi dini metinlerinde bazen Tanr─▒ ve bazen de ilahi s─▒r ya da Tanr─▒ÔÇÖn─▒n hulul etti─či varl─▒k olarak tasavvur edilen ├Őzi ve ├ŐzidÔÇÖden kastedilen bizzat Yezid b. MuaviyeÔÇÖdir.[9] Bunun d─▒┼č─▒nda Yezidiler M├╝sl├╝manlar─▒ H├╝seyniler olarak adland─▒rmakta kendilerini de S├╝nni olarak tan─▒mlamaktad─▒rlar. Bu alg─▒lama Emevi ve Ha┼č─▒mi ├žat─▒┼čmas─▒nda yani S├╝nni ve ┼×ii ├žat─▒┼čmas─▒nda ald─▒klar─▒ tarihi rol├╝n bir devam─▒ niteli─čindedir ki bu da onlar─▒n ─░slami k├Âkenlerini ortaya koymaktad─▒r. Dolay─▒s─▒yla K├╝rt dilinde Yusuf; ─░s─▒v veya ├Ťs─▒v ┼čeklinde, Yakub; Ak├╗b ┼čeklinde, Yunus; ├Ťn─▒s ┼čeklinde kullan─▒ld─▒─č─▒ gibi Yezid ismi de ├Őz─▒d formunda s├Âylenmekte olup ├Őz─▒di ismi buradan gelmektedir.

 

┼×eyh Adi b. M├╝safir el- Hakk├óri ve Adevilik: ┼×eyh Adi b. M├╝safirÔÇÖin ya┼čad─▒─č─▒ Hakk├óri b├Âlgesi tarihte g├╝neyde Musul, kuzeyde Van G├Âl├╝ k─▒y─▒lar─▒; bat─▒da Cizre ve do─čuda AzerbaycanÔÇÖa kadar olan da─čl─▒k b├Âlgeyi kapsamaktayd─▒.[10] M├╝sl├╝manlar taraf─▒ndan fethinden sonra Muhtar es-Sakafi taraf─▒ndan kovalanan ve Hz. H├╝seyinÔÇÖin katlinde parma─č─▒ olan baz─▒ Emeviler ile onlar─▒n yanda┼č─▒ olan Kinde Araplar─▒ b├Âlgeye yerle┼čmi┼člerdi. Son Emevi h├╝k├╝mdar─▒ II. MervanÔÇÖ─▒n annesi b├Âlge K├╝rtlerinden bir kad─▒n oldu─čundan Mervan K├╝rtlerin ye─čeni idi.[11] II. MervanÔÇÖ─▒n Abbasiler taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝lmesi ile Hakk├óri da─člar─▒ Emevisempatizanlar─▒ i├žin en g├╝venli yer haline geldi. Buraya s─▒─č─▒nan siyasi m├╝lteciler daha sonra siyasi ihtiraslar─▒n─▒ kaybettiler ve kendilerini ─░slami e─čitime ve riyazete verdiler. Bunlardan ┼×eyhuÔÇÖl-─░slam EbuÔÇÖl-Hasan Ali b. Ahmet b. Yusuf el-Hakk├óri el-Emevi (1019-1097) Hakk├óri b├Âlgesinin Emevi yanl─▒s─▒ olmas─▒nda ├Ânemli roller oynad─▒. Fadlullah el-├ľmeri (├Â. 749/1348) bizatihi Mir ─░maduddinÔÇÖin Culem├¬rg kad─▒s─▒n─▒n kendisine g├Ândermi┼č oldu─ču bir mektuptan aktard─▒─č─▒ÔÇť Kendi d├Ânemimdeki Culem├¬rg (Hakk├óri) emiri ─░maduddin b. Eseduddin Musa b. Mucella b. Musa b. MengelanÔÇÖd─▒r. Bu emir nesebi itibari ile Utbe b. Ebu Sufyan el-EmeviÔÇÖye ula┼č─▒r. B├╝t├╝n K├╝rtler kendisine b├╝y├╝k bir sayg─▒ duyar ve onu kendileri i├žin bir melik ve h├╝k├╝mdar olarak kabul ederlerÔÇŁ bilgisi[12] Emevilerin b├Âlgede ne kadar etkili olduklar─▒n─▒ g├Âstermesi a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemlidir.

├ľzellikle X. yyÔÇÖ─▒n ortalar─▒ndan itibaren ─░slam d├╝nyas─▒nda merkezi y├Ânetim da─č─▒lmas─▒ ile beraber Hakk├óri b├Âlgesi, ┼×ii Hamdaniler (929-991) ve ┼×ii Buveyhilerin (945-1055)bask─▒s─▒ alt─▒na girdi. M─▒s─▒rÔÇÖda ┼×ii Fat─▒mi devletinin kurulmas─▒yla (909-1171) ─░slam co─črafyas─▒n─▒n ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝ ┼×iilerin y├Ânetimine girdi. Bu d├Ânemde bat─▒ni hareketler geli┼čmeye bir S├╝nni-┼×ii ├žat─▒┼čmas─▒ ortaya ├ž─▒kmaya ba┼člad─▒. Sel├žuklular─▒n (1055) Ba─čdatÔÇÖa inip ┼×iilerin etkinli─čini k─▒rmas─▒yla k─▒sa bir s├╝re sonra (1070) ┼×eyh AdiÔÇÖnin do─čum yeri olan Suriye, ┼×iilerden geri al─▒nd─▒. Bu d├Ânemde Nizamiye medreseleri kuruldu ve S├╝nni ekol yava┼č yava┼č ipleri eline almaya ba┼člad─▒. Tam bu karma┼čan─▒n ortas─▒nda Ha├žl─▒ seferleri (1096-1187) ortaya ├ž─▒kt─▒ ve Filistin, Suriye ve AnadoluÔÇÖnun ├Ânemli bir k─▒sm─▒nda etkinlik kurmaya ba┼člad─▒lar. ┼×eyh AdiÔÇÖnin Lale┼čÔÇÖte ya┼čad─▒─č─▒ tarihlerde (1130-1162) B├╝y├╝k Sel├žuklu devleti da─č─▒lm─▒┼č, MusulÔÇÖda Zengi Atebeyleri y├Ânetime gelmi┼čtir (1127-1222). ─░madeddin Zengi (├Â. 1146), Ha├žl─▒lara kar┼č─▒ sa─člam bir g├╝├ž olu┼čturmak amac─▒yla kuzeydeki Hakk├óri ve Bohti kalelerine uzun bir s├╝re sald─▒r─▒lar ger├žekle┼čtirdi.[13] SelahaddinÔÇÖi Eyyubi iktidara gelinceye kadar (1169) K├╝rtler ile Zengiler aras─▒ndaki ├žat─▒┼čmalar devam etmi┼čtir. ─░┼čte ┼×eyh Adi b. M├╝safir bu siyasi karma┼ča ve huzursuzlu─čun h├ókim oldu─ču bir d├Ânemde g├Âzlerden uzak Lale┼č vadisine gelip inzivaya ├žekilmi┼č ve daha sonra Adevi olarak bilinen tarikat─▒n─▒ kurmu┼čtur.

 

┼×eyh Adi b. M├╝safir: ─░smi, Adi b. M├╝safir b. ─░smail b. Musa b. Mervan b. Hasan b. Mervan e┼č- ┼×ami el-Hakk├óriÔÇÖdir.┼×ami lakab─▒ do─čum yerine, Hakk├óri lakab─▒ ise ya┼čad─▒─č─▒ b├Âlgeye nispet edilmi┼čtir.1074 (h. 467) y─▒l─▒nda ┼×amÔÇÖ─▒n bat─▒s─▒nda bulunan Bekaa Vadisi yak─▒nlar─▒ndaki Baalbek b├Âlgesinin Beytifar k├Ây├╝nde do─čmu┼čtur.[14]┼×eyh AdiÔÇÖnin nesebi hakk─▒nda ara┼čt─▒rmac─▒lar iki farkl─▒ g├Âr├╝┼čtedirler. Baz─▒lar─▒ onun Emevi k├Âkenli Arap oldu─čunu baz─▒lar─▒ da K├╝rt k├Âkenli oldu─čunu s├Âylemektedirler.

┼×eyh Adi ilk e─čitimini kendi k├Ây├╝nde ald─▒. ─░lme olan merak─▒, d├╝nyaya s─▒rt ├ževirmesi ve uzleti sevmesinden dolay─▒ bir├žok memleket dola┼čt─▒. ─░lk olarak ┼×amÔÇÖa gitti ve b├Âlge ├ólimlerinden dersler ald─▒.[15] Gen├ž ya┼čta hacca gidip MedineÔÇÖde d├Ârt y─▒l kald─▒. ─░lk olarak kendisi gibi bir gen├ž olan Abd├╝lkadir Geylani (├Â. 1166) ile burada kar┼č─▒la┼čt─▒. Daha sonra Ba─čdatÔÇÖa giderek ilim tahsiline devam etti. ┼×eyh Adi esas olarak ilim tahsilini Ba─čdatÔÇÖta yapm─▒┼čt─▒r. Burada b├╝y├╝k bir ihtimalle Gazzali karde┼člerin sorumlu olduklar─▒ Nizamiye medreselerinde okumu┼čtur. Fakat as─▒l tasavvuf e─čitimini Ukayl el-MenbiciÔÇÖden (├Â. 1165?) o da Mesleme es-Suru├žiÔÇÖden (├Â. 1074) alm─▒┼čt─▒r.[16] Sahralarda ve da─člarda uzlet k├Â┼česine ├žekilmeye meyyal olan ki┼čili─či onun daha fazla ┼čehirlerde kalmas─▒na m├╝saade etmedi. Lale┼č vadisine gelip yerle┼čti. Uzun bir inziva hayat─▒ndan sonra kendisi i├žin bir zaviye yaparak b├Âlge halk─▒ aras─▒nda ir┼čat faaliyetlerine ba┼člad─▒.

Lale┼čÔÇÖe yerle┼čmesinden sonra bir├žok kerameti halk aras─▒nda yay─▒ld─▒. Ya┼čam tarz─▒ ve etkili vaazlar─▒ ile kendisine tabi olanlar─▒n say─▒s─▒ olduk├ža artm─▒┼čt─▒r. Nitekim ibnÔÇÖi Hallikan. ÔÇśb├╝t├╝n b├Âlge halk─▒ kendisine a┼č─▒r─▒ derecede ba─čland─▒. Ger├žekten tasavvuf ehline bu derece ba─čland─▒─č─▒ g├Âr├╝lm├╝┼č de─čildirÔÇÖ[17]demektedir. Bunda z├╝hd├╝ ve dilden dile dola┼čan keramet ve menk─▒beleri olduk├ža etkili oldu.[18] Etraf─▒nda m├╝ritlerin ├žo─čalmas─▒yla beraber Adevi tarikat─▒ ortaya ├ž─▒kmaya ve kurumsalla┼čmaya ba┼člad─▒. Yaln─▒z ┼čunu unutmamak laz─▒m ki Adevi tarikat─▒ tamam─▒yla s─▒rt─▒n─▒ d├╝nyaya vermi┼č bir tarikat de─čildi.[19]B├Âlgede ilmi bir canlanma meydana getirdi─čigibi ayn─▒ zamanda Ha├žl─▒lara kar┼č─▒ bir cihat merkezi olu┼čturdu. SelahaddinÔÇÖi EyyubiÔÇÖnin ordusunun askerlerinin ├žo─ču bu b├Âlge halk─▒ndan idi ve ├žo─ču ┼×eyhin rahleyi tedrisat─▒ndan ge├žmi┼čti. Bu y├╝zden ┼čeyhi Kud├╝sÔÇÖ├╝n manevi fatihi olarak kabul edenler de olmu┼čtur.Tercih edilen g├Âr├╝┼če g├Âre ┼×eyh Adi 90 y─▒l ya┼čam─▒┼č ve 1162 (h. 507) tarihinde vefat etmi┼čtir.  Lale┼čÔÇÖteki zaviyesine defnedilmi┼čtir.[20]

┼×eyh AdiÔÇÖnin vefat─▒ndan sonra yerine ye─čeni ebuÔÇÖl-Berekat Sahr b. Sahr b. M├╝safirve ondan sonra da o─člu Adi b. Sahr b. Sahr(1162-1228) ge├žti. Bu ikisi d├Âneminde Adevi tarikat─▒ ┼×eyh Adi b. M├╝safirÔÇÖin korudu─ču Ehli S├╝nnet ├žizgisini devam ettirmi┼čtir. [21]┼×eyh Adi b. SahrÔÇÖ─▒n ├Âl├╝m├╝nden sonra yerine o─člu ┼×eyh Hasan ge├žti. Bu d├Ânemden sonra Adevi tarikat─▒nda k├Âkl├╝ de─či┼čiklikler oldu. 

 

Adevilikten Yezidili─če; ┼×eyh Hasan b. Adi: ┼×eyh Hasan1195 tarihinde Lale┼čÔÇÖte d├╝nyaya geldi. ─░bn-i ┼×akir ┼×eyh HasanÔÇÖ─▒n bir ├žok m├╝ntesibi ve m├╝ridi oldu─čunu s├Âyler ve bunlar─▒n ┼×eyh Hasan hakk─▒nda a┼č─▒r─▒ya ka├žt─▒klar─▒n─▒ belirtir. Ard─▒ndan kendisinden ├Ânceki Adevi ┼×eyhleri gibi sa─člam bir akide sahibi olmad─▒─č─▒na de─činerek ZehebiÔÇÖnin ÔÇťonunla ┼×eyh Adi aras─▒nda da─člar kadar fark vard─▒ÔÇŁ s├Âz├╝ne yer verir.[22] ─░bnÔÇÖi ArabiÔÇÖnin MusulÔÇÖa geldi─či sene onunla g├Âr├╝┼čm├╝┼č ve ondan olduk├ža etkilenmi┼čtir.┼×eyh Hasan ile beraber ┼×eyh AdiÔÇÖnin Ehli S├╝nnet veÔÇÖl-CemaatÔÇÖin ilkeleri ├╝zerine kurdu─ču Adevi tarikat─▒ ├Ân├╝ al─▒namayacak bir de─či┼čime u─čram─▒┼čt─▒r. ├ľyle ki ibnÔÇÖi Teymiyye, Adevilere uzun bir risale yazarak onlara ─░slami ilkeleri tekrar hat─▒rlatma ihtiyac─▒ hissetti ve onlar─▒ ┼×eyh AdiÔÇÖnin tertemiz yoluna ├ža─č─▒rma ihtiyac─▒ duydu. Bu de─či┼čimi ┼ču ┼čekilde s─▒ralayabiliriz.

Yezid b. Muaviye ile ┼×eyh Adi hakk─▒nda a┼č─▒r─▒ya gitmeye ba┼članmas─▒. ─░bnÔÇÖi Teymiyye ┼č├Âyle demektedir: ÔÇť┼×eyh Hasan d├Âneminde tarikata as─▒ls─▒z bir├žok nesir ve naz─▒m soktular. ┼×eyh Adi ve Yezid hakk─▒nda ├žok a┼č─▒r─▒ gittiler. H├ólbuki ┼×eyh AdiÔÇÖnin tarikat─▒ sa─čl─▒kl─▒ idi ve b├Âyle hurafeler i├žermiyordu.ÔÇŁ[23]

─░bnÔÇÖi Arabi gibi mutasavv─▒flar─▒n VahdetÔÇÖi V├╝cut gibi d├╝┼č├╝ncelerinden etkilenen ┼×eyh Hasan; VahdetÔÇÖi V├╝cud, Hulul ve ─░ttihad gibi d├╝┼č├╝nceleri savundu. Bat─▒n-Zahir, ┼×eriat- Hakikat ay─▒r─▒mlar─▒ ortaya ├ž─▒kmaya ba┼člad─▒. Bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda da ┼×eytan hakk─▒nda a┼č─▒r─▒ya gittiler. ├ľzellikle TasavvufÔÇÖ taguluv ve ┼čath olarak bilinen, HallacÔÇÖ─▒ Mansur, Ahmed el- Gazzali ve ibnÔÇÖi ArabiÔÇÖnin ┼×eytan hakk─▒ndaki yorumlar─▒ndan etkilenerek ┼×eytanÔÇÖ─▒n AllahÔÇÖtan ba┼čkas─▒na secde etmeyerek en b├╝y├╝k Muvahhid oldu─čunu ileri s├╝rmeye ba┼člad─▒lar[24] ki bu g├Âr├╝┼čler Melek Tavus inanc─▒n─▒n olu┼čmas─▒nda ├Ânemli bir i┼člev g├Ârm├╝┼čt├╝r.

Adevilerin ┼čeyhlerine k├Âr├╝ k├Âr├╝ne tabi olmalar─▒. ─░lk Adevi ┼čeyhlerinin ola─čand─▒┼č─▒ ya┼čam bi├žimleri, kerametleri ve menk─▒belerinin tesiriyle Adeviler ┼čeyhlerine a┼č─▒r─▒ bir ba─čl─▒l─▒k ve h├╝rmet g├Âstermi┼člerdi.[25] Bu d├Ânemden itibaren ┼čeyhler kutsanmaya ve a┼č─▒r─▒ y├╝celtilmeye ba┼čland─▒.

Adevi ┼čeyhleri ile m├╝ritleri aras─▒ndaki ba─č tarikat─▒n, ta┼črada yay─▒lmas─▒ndan ve m├╝ritlerinin a┼čiret ├╝yelerinden olu┼čmas─▒ndan dolay─▒ farkl─▒ bir ┼čekil alm─▒┼čt─▒. Say─▒lar─▒ artt─▒k├ža ┼čeyh ile m├╝rit aras─▒nda keskin bir hiyerar┼či olu┼čmaya ve iradelerini tamamen ┼čeyhe teslim etmeye ba┼člad─▒lar. Bu durum ├žok ├Ârg├╝tl├╝ bir dini ve siyasi yap─▒n─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒na neden oldu. Art─▒k Adevi ┼čeyhleri sadece dini ir┼čat de─čil ayn─▒ zamanda siyasi bir liderlik de yapmaya ba┼člad─▒lar. Siyasi bir h├╝viyet almaya ba┼člamalar─▒ ile beraber Musul hakimi Bedreddin LuÔÇÖlu ile ├žat─▒┼čmaya ba┼člad─▒lar.1240-1254 tarihleri aras─▒nda Adeviler ve Musul h├ókimi aras─▒nda ┼čiddetli ├žat─▒┼čmalar ya┼čand─▒. Ayr─▒ca Bedreddin ┼×ii idi. Adevilerin YezidÔÇÖe ve EmevilerÔÇÖe olan sevgisi onu ├žok k─▒zd─▒r─▒yordu. ┼×eyh HasanÔÇÖ─▒ tel ile bo─čdurdu (1246).[26] Bu s├╝re zarf─▒nda Adevileri ├Âld├╝rmeye, s├╝rg├╝n etmeye ve t├╝rl├╝ t├╝rl├╝ i┼čkencelere maruz b─▒rakmaya ba┼člad─▒. ─░leri gelenlerinden y├╝ze yak─▒n ki┼čiyi ├Âld├╝r├╝p organlar─▒n─▒ par├žalatt─▒ ve bunlar─▒ MusulÔÇÖun kap─▒lar─▒na as─▒lmas─▒n─▒ emretti. Ayr─▒ca askerler ┼×eyh AdiÔÇÖnin kabrini a├ž─▒p kemiklerini yakt─▒lar.[27] B├╝t├╝n bu olanlar─▒n ┼čeyhlerine a┼č─▒r─▒ derecede d├╝┼čk├╝n olan Adevilerin ruhlar─▒nda nas─▒l yaralar a├žt─▒─č─▒n─▒ tahmin etmek zor olmasa gerek.

┼×eyh Hasan d├Ânemindeki bu d├Ân├╝┼č├╝m ve kendilerine uygulanan bu a─č─▒r bask─▒lara Mo─čol istilas─▒ da etkilenince Lale┼čÔÇÖteki ir┼čat faaliyetleri sekteye u─črad─▒. Baz─▒ ├Ânde gelen Adevi ┼čeyhleri ┼×am ve M─▒s─▒rÔÇÖda tarikat faaliyetlerini devam ettirdiler. Fakat Lale┼č b├Âlgesinde kalan Adeviler art─▒k tedrici bir ┼čekilde ─░slamÔÇÖdan uzakla┼čmaya ba┼člad─▒lar. ─░bnÔÇÖi TeymiyyeÔÇÖnin ┼×eyh HasanÔÇÖ─▒n ├Âld├╝r├╝lmesinden yakla┼č─▒k seksen y─▒l sonra kendilerine g├Ânderdi─či risale g├Âz ├Ân├╝nde bulunduruldu─čunda bunlar─▒n b├╝t├╝n a┼č─▒r─▒ d├╝┼č├╝ncelerine ra─čmen hala M├╝sl├╝man olarak g├Âr├╝ld├╝klerini s├Âyleyebiliriz.

 

Yezidili─čin M├╝stakil Bir Dine D├Ân├╝┼čmesi: Yezidi ismi ilk olarak ┼×eyh AdiÔÇÖnin vefat─▒ndan be┼č y─▒l sonra(1166)  SemÔÇÖani taraf─▒ndan Yezid hakk─▒nda a┼č─▒r─▒ya gidenler olarak Adevi ismi ile beraber kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.Ancak bu tarikat ┼×eyh HasanÔÇÖ─▒n ├Âld├╝r├╝lmesinden bir bu├žuk ya da iki as─▒r (XV. yy.) sonra yeni bir din olarak ┼čekillenmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. XVI ve XVII. yy.lara gelince art─▒k tamam─▒yla m├╝stakil bir din h├╝viyeti alm─▒┼čt─▒r.[28]

Adeviler; ─░slam ├Âncesi Mitraist inan├ž ve geleneklerini canland─▒rm─▒┼člar, Nasturi H─▒ristiyanlardan, Harran ┼×emsilerinden, b├Âlge Yahudilerinden ve ─░ran k├Âkenli inan├žlardan etkilenerek onlar─▒n ├že┼čitli inan├žlar─▒n─▒ da bu yeni dini geleneklerine kar─▒┼čt─▒rmaya ba┼člam─▒┼člard─▒r. Adeviler aleyhine verilen her fetva ve ├╝zerlerine yap─▒lan her bask─▒ onlar─▒n ┼čeyhlerine k├Âr├╝ k├Âr├╝ne ba─čl─▒ olmalar─▒n─▒ daha da art─▒rm─▒┼č ve ─░slamÔÇÖdan daha da uzakla┼čmas─▒na neden olmu┼čtur.

B├╝t├╝n bu sayd─▒klar─▒m─▒za binaen diyebiliriz ki K├╝rtlerin ─░slam ├Âncesi dini ister Zerd├╝┼čtl├╝k ister Mitraizm ya da Devyasna olarak kabul edilsin K├╝rtlerin M├╝sl├╝man olmas─▒yla beraber tamamen bu inan├žlar toplum i├žerisindeki etkisini yitirmemi┼č, hayatiyetini devam ettirmi┼čtir. Fakat Yezidilik, K├╝rtlerin M├╝sl├╝man olmaks─▒z─▒n bu eski dinlerinin bir devam─▒ olarak ortaya ├ž─▒kmam─▒┼čt─▒r. Aksine M├╝sl├╝man olduktan sonra Adevi tarikat─▒na intisap eden bir k─▒s─▒m K├╝rtÔÇÖ├╝n bir s├╝re sonra ─░slamÔÇÖdan peyderpey uzakla┼čmalar─▒ ve uzakla┼čma s├╝resi i├žerisinde eski dinlerinin kal─▒nt─▒lar─▒n─▒ canland─▒rmalar─▒ ve b├Âlgedeki di─čer inan├žlar─▒n da buna eklenmesiyle olu┼čmu┼č ve g├╝n├╝m├╝zde ─░slamÔÇÖla ili┼čkisi olduk├ža zay─▒flam─▒┼č bir dindir. 

 


  • [1]Baqesri, ─░zzeddin Selim, Mergeh, el- ─░zidiyyetu, el- Aslu, et- Tesmiyyetu, el- Mefahimu, et- Tukus, el- Merasim veÔÇŁn- NususuÔÇŁd- Dini, Matbaa Xebat, Erbil, 2003, s. 11-12.

  • [2]XelilC─▒ndiRe┼čo, Per─▒nj─▒Edeb├¬Din├¬├Őzdiyan, Spir├¬z Yay.,Duhok, 2004,s. 64-65.

  • [3]Mehrdad R. ─░zady, Bir El Kitab─▒ K├╝rtler,(├çev. Cemal Atila), Doz Yay., ─░stanbul, 2004, s. 252-253.

  • [4]XelilC─▒ndiRe┼čo ile yapt─▒─č─▒ r├Âportaj. Bkz.www.kaniya-sipi.de, 26.09.2012, 14:00;XelilC─▒ndiRe┼čo, a.g.e.,s. 66-67.

  • [5]Bkz. Baqesri, a.g.e.,s.30; Ali Tatar N├¬rveyi, Kurd ├╗ M├¬j├╗,Spir├¬z Yay.,Duhok, 2010, s. 75-111.

  • [6]RogerLescot, Yezidiler, Din Tarih ve Toplumsal Hayat, Cebel Sincar ve Suriye Yezidileri,(├çev. : Ay┼če Meral), Avesta Yay., ─░stanbul, 2001, s. 17-18, 19-35; Ahmet Teymur Pa┼ča, Arap Kaynaklar─▒na G├Âre Yezidiler ve Yezidili─čin Do─ču┼ču, (├çev. : Ey├╝p Tanr─▒verdi), Ata├ž Yay., ─░stanbul, 2008, s. 57-59;  Enes Muhammed ┼×erif ed- Doski, Etbau ┼×eyh Adi b. M├╝safir el- Hekari, mineÔÇŁl- AdeviyyetiileÔÇŁl- Yezidiyye, MatbaatHavar, Duhok, 2006., s. 260-267.

  • [7]Adi b. M├╝safir, ─░ÔÇÖtikaduEhliÔÇÖs- S├╝nneveÔÇÖl- CemaÔÇÖa,(Tah. : Hamdi Selefi, Tahsin Doski), Medine, 1998, s. 38.

  • [8]─░bnTeymiyye, el- VasiyyetuÔÇÖl- Kubra: Risalet├╝ ┼×eyh├╝lislam ─░bnTeymiyye ila etbaÔÇÖiAdib.M├╝safir el-├ťmevi,(Ne┼čre haz. : Muhammed Abdullah en-Nemr, Osman b.CumÔÇŁaDamiriyye). 2. bs. Taif: D├ór├╝ÔÇŁl-Faruk, 1989/1410,s. 106.

  • [9]XelilC─▒ndiRe┼čo, a.g.e.,s. 333,335,339,340,345,352,358,537,,385,355, Baqesri, a.g.e., s.27.

  • [10]H─▒rori, Dervi┼č Yusuf Hasan, BiladuÔÇÖl- Hekari (945-1326), (├çev. : Mukaddes Tovi), Hani Yay.,Duhok, 2010.,s. 32.

  • [11]─░bnÔÇÖi Kesir, ─░smail b. ├ľmer el- Kura┼či, el-Bidaye veÔÇÖn-Nihaye, C. X, Mektebet├╝ÔÇÖl- Mearif, Beyrut, 1981, s. 49.

  • [12]├ľmeri, Fadlullah, et- TaÔÇÖrifubi- MustalihiÔÇÖ┼č- ┼×erif , (Tah: Muhammed H├╝seyn┼×emsuddin), DarÔÇÖul- KutubÔÇÖul- ─░lmiyye, Beyrut, 1988, s. 58, Kalka┼čandi, SubhÔÇÖul- ÔÇś─░┼ča, DarÔÇÖul- Fikr, D─▒me┼čk, 1987, c. 7., s. 306.

  • [13]H─▒rori, Dervi┼č Yusuf Hasan, a.g.e.,s. 125-126, 164-165.

  • [14]─░bn├╝ÔÇÖl-Esir, ─░zzeddin ebuÔÇÖl- Hasan Ali,el- Kamil fiÔÇÖt- Tarih, C. IX, Dar Sadir, Beyrut 1966, s. 459;─░bn├╝ÔÇÖl-Mustevfi, ┼×erefuddin b. EbiBerekat, Tarihu Erbil, C. I, (Tah. : Sami b. SeyyidHamis es-Sakar), TabetÔÇÖuVezaretuÔÇÖs- Sekafetu veÔÇÖl- ÔÇś─░lam- CumhuriyyetuÔÇÖl- ─░rakiyye, Dar Re┼čid,1980, s. 114;  ─░bnÔÇÖi Hallikan, Ahmed b. Muhammed, VefeyatuÔÇÖl- AÔÇÖyan ve EnbauEbnaiÔÇÖz- Zaman, C. III, DarÔÇÖus- Sekafe, Beyrut, 1970, s. 254.

  • [15]Enes Muhammed ┼×erif ed- Doski, a.g.e.,s. 64.  

  • [16]Tadufi, Muhammed b. YahyaKelaiduÔÇÖl- Cevahir (Cevherden Gerdanl─▒klar),(├çev. : Naim Erdo─čan), Sinan Yay., ─░stanbul, 1972, s. 229, 239-240.

  • [17]─░bn-i Hallikan, a.g.e., s. 254.

  • [18]Tadufi, a.g.e.,s. 229-230, ─░bnÔÇÖiHallikan, a.g.e., s. 254. 

  • [19]─░bnÔÇÖiTeymiyye, a.g.e.,s. 57.

  • [20]Enes Muhammed ┼×erif ed- Doski, a.g.e.,s. 81-83.

  • [21]Bkz. ┼×atnufi,  Behcet├╝ÔÇÖl-Esrar ve MeÔÇÖden├╝ÔÇÖl-Envar, M─▒s─▒r, 1330, s. 215; Ahmet Teymur Pa┼ča, a.g.e. s. 25;─░bnÔÇÖiHallikan, a.g.e., s. 254.

  • [22]─░bn-i ┼×akir el- K├╝t├╝b├╝, FevatuÔÇÖl- Vefayat,,M─▒s─▒r, c.1.,s. 242.

  • [23]─░bnÔÇÖiTeymiyye, a.g.e.,s. 106.

  • [24]Enes Muhammed ┼×erif ed- Doski, a.g.e.,s. 132.

  • [25]─░bn-i Hallikan, a.g.e., s. 254.

  • [26]─░bn-i ┼×akir el- K├╝t├╝b├╝, a.g.e. c.1.,s. 242., Ahmet Teymur Pa┼ča, a.g.e.,s. 23

  • [27]Ahmet Teymur Pa┼ča, a.g.e.,s. 20.

  • [28]Enes Muhammed ┼×erif ed- Doski, a.g.e.,s. 269, 284.


  • Bu Makaleye Ait Ele┼čtiri Makaleleri
    # Makaleler Ad─▒
    Kullan─▒c─▒ Yorumlar─▒

    ! Yorum yazabilmeniz i├žin ├╝ye olmal─▒s─▒n─▒z.
    ├ťyelik i├žin l├╝tfen sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda yer alan"├ťye Giri┼č | ├╝ye ol" linkine t─▒klay─▒n─▒z.

    Kay─▒t Ekleyen / Eklenme Tarihi
    S├╝meyye Abaci / 18.08.2014



    Eski Eserler


    Eski Eserler K├╝t├╝phanesine Ho┼čgeldiniz!

    Hesap ─░┼člemleri

    ├ťye de─čil misiniz? ├ťye olun!

    Eski Eserlere ├╝ye olarak, k├╝t├╝phanenimiz ve eserlerimiz hakk─▒nda payla┼č─▒mlardan hesab─▒n─▒z ├╝zerinden faydalabilirsiniz...