f EskiEserler | Eski Eserler | Eskieserler.com
E─čitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   K├╝t├╝phanelerde   ( 151 )   ┼×ehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 894 )  
Hit
9129104
├ťye 1490
Online ├ťye 0

─░lk Kuran Tefsiri Olarak Hz Ali nin Mushaf─▒

 Kitap Detay─▒ Kitap No : K-  
Yazar Ad─▒ ─░lim Dal─▒ Konusu Dili
T. E. Kelam T├╝rk├že
├ľzelli─či Terc├╝me Eden
┼×ii anlay─▒┼ča uygun  
       
Makale No: 2032 Hit : 8611 Hata Bildirimi Tavsiye Et
   Makale Yazar─▒na ait Kitaplar E-Kitaplar Makaleler Hakk─▒ndaki Makaleler    

Yazara ait kitaplar
# Kitap Ad─▒
1 Word by Word Picture Dictionary
2 Winning the Future : A 21st Century Contract with America
3 The Koran Handbook: An Annotated Translation
4 The Jerusalem Tract ( er Risalet├╝l Kudsiyye Terc├╝mesi)
5 ┼×iir Mecmuas─▒
6 Sufism A Beginners Guide
7 Shariah Law An Introduction
8 Risalei Usuli Tarikat ve Biati Hazreti Mevlana
9 Risalei Mevlevi
10 Reformation of Islamic Thought
11 Nuts and Volts Magazine
12 M├╝ntehabat Mecmuas─▒
13 Muslim Networks from Hajj to Hip Hop
14 Minhac├╝l Fukara
15 Mevlevi Tarikat─▒ Silsilesi
16 Mevlevi ┼×eyhleri Silsilesi
17 Mevlevi Notalar─▒
18 Mevlevî Âyinleri, Mevlana ve Sultan Divaninin Gazeli
19 Mevlevi Ayinleri Notas─▒
20 Mevlevi Ayinleri Mecmuas─▒ (II)
21 Mevlevi Ayinleri Mecmuas─▒
22 Mevlevi Ayinleri
23 Mevlevi Ayin Ve Nota Mecmuas─▒
24 Mevlana K├╝t├╝phanesi Defteri
25 Menakibi Sultan Divani
26 Mecm├╗a
27 Mecmua
28 Kelile ve Dimne (Karataka ve Damanaka)
29 Islamic Political Identity in Turkey
30 Islamic Finance: Law, Economics, and Practice
31 Islam: Religion, History, and Civilization
32 Hodaynamag
33 HelpYourself Reading QURAN
34 Hamparsan Ayini ┼×erif Notalar─▒ I-II
35 Fuel Cell Technology Handbook
36 First Thousand Words in Arabic
37 e┼č ┼×iatul ─░snaa┼čeriyye ve Tahriful Kuran / ěž┘äě┤┘Őě╣ěę ěž┘äěąěź┘ć┘ë ě╣ě┤ě▒┘Őěę ┘łě¬ěşě▒┘Ő┘ü ěž┘ä┘éě▒ěó┘ć
38 English for Academic Purposes
39 el Mucem el Vasit / ěž┘ä┘ůě╣ěČ┘ů ěž┘ä┘łě│┘ŐěĚ
40 el islam ve el ilm (─░slam ve ─░lim Afgani ve Renan─▒n M├╝nazaralar─▒) / ěž┘äěąě│┘äěž┘ů ┘łěž┘äě╣┘ä┘ů ┘ů┘ćěžěŞě▒ěę ě▒┘Ő┘ćěž┘ć ┘łěž┘äěú┘üě║ěž┘ć┘Ő
41 el Hulel el Mev┼čiyye - el Hulel el Mev┼čiyye fi Zikri el Ahbari el Merraku┼čiyye / ěž┘äěş┘ä┘ä ěž┘ä┘ů┘łě┤┘Őěę ┘ü┘Ő ě░┘âě▒ ěž┘äěžě«ěĘěžě▒ ěž┘ä┘ůě▒ěž┘âě┤┘Őěę
42 East of the Jordan (├ťrd├╝n'├╝n Do─čusu)
43 Conversational Arabic in 7 Days
44 Bebek Bak─▒m─▒
45 Ayinnamag
46 Around The World In 80 Days ( 80 G├╝nde Devri Alem)
47 Al-Mawrid: A Modern Arabic-English Dictionary / Al Mawrid
48 Al Mutarjim Al Kafi
49 A Vocabulary: Persian, Arabic and English
50 Pocket Drug Reference 2008

Yazara ait e-kitaplar
# Kitap Ad─▒
1 Word by Word Picture Dictionary
2 Winning the Future : A 21st Century Contract with America
3 The Koran Handbook: An Annotated Translation
4 The Jerusalem Tract ( er Risalet├╝l Kudsiyye Terc├╝mesi)
5 Sufism A Beginners Guide
6 Shariah Law An Introduction
7 Reformation of Islamic Thought
8 Nuts and Volts Magazine
9 Muslim Networks from Hajj to Hip Hop
10 Islamic Political Identity in Turkey
11 Islamic Finance: Law, Economics, and Practice
12 Islam: Religion, History, and Civilization
13 HelpYourself Reading QURAN
14 Fuel Cell Technology Handbook
15 First Thousand Words in Arabic
16 English for Academic Purposes
17 East of the Jordan (├ťrd├╝n'├╝n Do─čusu)
18 Conversational Arabic in 7 Days
19 Bebek Bak─▒m─▒
20 Around The World In 80 Days ( 80 G├╝nde Devri Alem)
21 Al-Mawrid: A Modern Arabic-English Dictionary / Al Mawrid
22 Al Mutarjim Al Kafi
23 A Vocabulary: Persian, Arabic and English
24 Pocket Drug Reference 2008

Yazara ait makaleler
# Makaleler Ad─▒
1 Zaman Yolculu─ču ile ─░lgili Problemler ├ťzerine Muhakeme Sorular─▒ Testi / TIME TRAVEL and Newly related problems
2 Yezidilik Ve Yezidiler
3 Velikovskye G├Âre Musa ve Firavunun Ger├žek Hikayesi
4 Vaiz Ahmet Tomorun Firavunun ─░man─▒n─▒n Kabul Edilmemesiyle Alakal─▒ Vaaz─▒ V─░DEO ─░ZLE
5 T├╝rk Cihan Hakimiyeti Mefkuresi Hakimiyeti
6 Ser├žemeli Hattat Hac─▒ Mustafa Necatiddin (K.S.)
7 Sabah Ezan─▒ Okunurken Yemek ─░├žmek Caiz De─čildir / ěž┘äě┤ě▒ěĘ ěúěź┘ćěžěí ěúě░ěž┘ć ěž┘ä┘üěČě▒
8 Prof.Dr. Ahmed Akg├╝nd├╝z Hocam─▒zla S├Âyle┼či
9 Osmanl─▒da Matbaa Ni├žin Geli┼čmedi?
10 Osmanl─▒ Devleti ve Matbaa
11 Organ Naklinin H├╝km├╝ Konusunda Resmi kurulu┼č ve Dini Merkezlerin Yay─▒nlar─▒
12 M├╝minler Allaha Tevekk├╝l Etsin / ┘ł┘Äě╣┘Ä┘ä┘Ä┘ë ěž┘ä┘ä┘Ĺ┘ç┘É ┘ü┘Ä┘ä┘ĺ┘Ő┘Äě¬┘Ä┘ł┘Ä┘â┘Ĺ┘Ä┘ä┘É ěž┘ä┘ĺ┘ů┘ĆěĄ┘ĺ┘ů┘É┘ć┘Ć┘ł┘ć┘Ä
13 Mevlevi Musikisi
14 Mevlana Celaleddin Rumi
15 Matbaa Osmanl─▒ya neden ge├ž geldi?..
16 Matbaa Neden Osmanl─▒ Devletine Avrupadan 272 Y─▒l Sonra Gelebilmi┼čtir?
17 Malik Aksel ─░le M├╝lakat
18 Kürtaj (Çocuk Aldırma) ve Kürtajın Dînî Hükmü
19 K─▒z─▒ldeniz Selamet ve Felaket Deryas─▒
20 Kavli Leyyin
21 Kameri Ay─▒n Tesbitinde Hilalin G├Âr├╝lmesi / ě»ě«┘ł┘ä ěž┘äě┤┘çě▒ěž┘ä┘é┘ůě▒┘Ő ěĘ┘Ő┘ć ě▒ěĄ┘Őěę ěž┘ä┘ç┘äěž┘ä ┘łěž┘äěşě│ěžěĘ ěž┘ä┘ü┘ä┘â┘Ő
22 Kabul Edilmeyen ─░man Firavun ─░man─▒
23 ─░lk Matbaa ve ─░brahim M├╝teferrika
24 ─░lk Kuran Tefsiri Olarak Hz Ali nin Mushaf─▒
25 ─░ki Dua Klasi─či Yeniden Yay─▒nland─▒
26 ─░brahim M├╝teferrikan─▒n Matbaas─▒nda Bas─▒lan Eserler
27 ─░bn Hacer el Heyteminin ─░slamda Helaller ve Haramlar adl─▒ Eserinde Firavunun ─░man─▒ Meselesi
28 Hz. Musan─▒n K─▒z─▒ldenizi Ge├ži┼činin S─▒rr─▒
29 Hulefa i Ra┼čidin D├Ânemi Bibliyografyas─▒
30 Hilal G├Âzlemlerinde Birli─čin Sa─članmas─▒ / ě¬┘łěş┘Őě» ě▒ěĄ┘Őěę ěž┘ä┘ç┘äěž┘ä
31 Hesaplama Y├Ântemi ve Kesinli─či ─░le ─░lgili Mulahazalar / ěž┘äěşě│ěžěĘ ěž┘ä┘ü┘ä┘â┘Ő ěĘ┘Ő┘ć ěž┘ä┘éěĚě╣┘Őěę ┘łěž┘äěžěÂěĚě▒ěžěĘ
32 Hazreti Musa Firavunun Saray─▒nda
33 G├Âkt├╝rk Tarihinin Meseleleri K├╝ltigin mi ? K├Âltigin mi ?
34 Firavunun M├╝sl├╝manl─▒─č─▒
35 Firavunun ─░man─▒...
36 Farabiye G├Âre Peygamberlik / ěž┘ä┘ćěĘ┘łěę ě╣┘ćě» ěž┘ä┘üěžě▒ěžěĘ┘Ő
37 Fahruddin er Raziye G├Âre Firavunun ─░man─▒ Neden Kabul Olunmad─▒
38 E┼čariyye Mezhebi Literat├╝r├╝
39 Eski Eserler Deneme
40 Ele┼čtiri Yorum 1988 nolu Makalenin Ele┼čtirisidir
41 Early Ottoman Printing the M├╝teferrika Press
42 Dr. Emel Esin ve Eserleri
43 Diyanet ─░┼čleri Ba┼čkanl─▒─č─▒ Yay─▒nlar─▒ Bibliyografyas─▒ (1924-2009)
44 ├çocuk D├╝┼č├╝rme ( K├╝rtaj )
45 Cev┼čen Sahih De─čildir
46 B├╝y├╝k T├╝rk Bestekar─▒ Dede Efendi II
47 B├╝y├╝k T├╝rk Bestekar─▒ Dede Efendi I
48 Bir Oryantalistin Hayat─▒ Ignaz Goldziher
49 Bir Medeni Kanun Olarak Mecelle
50 Bir Macar T├╝rkolo─ču Dr. Ignaz Kuno┼č ve Dilimiz ve Halk Edebiyat─▒m─▒z ├ťzerine ├çal─▒┼čmalar─▒
51 Bir Dost Elinden M. Akifin Son G├╝nleri
52 Benim Babam Kafatas├ž─▒ De─čildi
53 Bedi├╝zzaman ve Abdurrahim Zapsu
54 Bedi├╝zzaman Said Nursinin Cev┼čen ─░le ─░lgili G├Âr├╝┼čleri
55 Azerbaycan─▒n G├╝zellikler ┼×airi A┼č─▒k Elesger
56 Asiye Validemizin ┼×ehid Edilmesi
57 Ahilik Dergahlar─▒ Ve ─░cra Ettikleri Fonksiyonlar
58 Ahi Evrenin Tercemei Hali / ě¬ě▒ěČ┘ůěę ěşěž┘ä ěžě«┘Ő ěž┘łě▒┘ć
59 Ahi - Osmanl─▒ ─░li┼čkisi / ě╣┘äěž┘éěžě¬ ěČ┘ůěžě╣ěę ěúě«┘Ő ┘ůě╣ ěž┘äě╣ěź┘ůěž┘ć┘Ő┘Ő┘ć
60 3000 Y─▒ll─▒k Firavunun Cesedi V─░DEO ─░ZLE
61 Muhayyelat─▒ Aziz Efendi

Yazar Hakk─▒ndaki Tan─▒t─▒m Makaleleri
# Makaleler Ad─▒

├ľzeti
Mushaf─▒ Fat─▒ma veya Mushaf─▒ Ali kavram─▒ ├╝zerine ┼×ii-Caferi bak─▒┼č a├ž─▒s─▒yla yaz─▒lm─▒┼č bir Makale
click here click married affairs
open women who cheated how many guys cheat
click here why men cheat on beautiful women why do married men cheat
married men affairs why do married men cheat on their wives my boyfriend cheated on me with a guy
free abortion pill abortion pictures pro life abortion
sumatriptan injection sumatriptan injection sumatriptan injection
bystolic coupon 2013 bystolic add on copay card bystolic generic alternative
drug coupon cialis coupons printable cialis trial coupon

Yay─▒n Bilgileri
Yay─▒nland─▒─č─▒ Kaynaklar http://caferilik.com/kuran/mushaf.htm
Yay─▒nland─▒─č─▒ Tarih
Yay─▒nland─▒─č─▒ Dergi
Sanal Dergi
Makalenin Linki

Makale Metni   [Yazd─▒r/Print]

─░lk Kur'an Tefsiri Olarak Hz. Ali (a.s)'─▒n Mushaf─▒

 

Hz. Ali (a.s)'─▒n mushaf─▒, ─░sl├óm tarihinde Kur'an ve KurÔÇÖan ilimlerini ihtiva eden ilk kitap olu┼ču hasebiyle b├╝y├╝k ├Âneme sahiptir.

Bu kitab─▒n en belirgin ├Âzelli─či, M├╝minlerin Emiri Hz. Ali (a.s)ÔÇÖa ait olu┼čudur.

─░mam Ali (a.s) vahyin ┼čahidi, kitap ilminin sahibi, PeygamberÔÇÖin ilminin varisi, onun daim├« arkada┼č─▒ ve ilim ┼čehrinin kap─▒s─▒d─▒r. Sahabe i├žerisinde Kur'an'─▒n tefsiri ve tevilini, her ayetin zahiri ve bat─▒n─▒n─▒ en iyi bilendir. Kur'an'─▒n nazil oldu─ču d├Ânemlerde Peygamber (s.a.a)'in yan─▒nda en ├žok haz─▒r bulunun ve Peygamber (s.a.a)'in ilmini kavray─▒p anlamada di─čer sahab├«lere apa├ž─▒k bir ├╝st├╝nl├╝─č├╝ olan kimsedir. Onun Kur'an ilmine geni┼č ve engin bir bi├žimde v├ók─▒f oldu─ču, Peygamber-i Ekrem (s.a.a), sahabe ve di─čerleri taraf─▒ndan defalarca ve ─▒srarla belirtilmi┼čtir.

Allah (c.c) Kur'an'da ┼č├Âyle buyuruyor:

"K├ófirler, sen peygamber de─čilsin, derler. De ki: Sizinle aramda tan─▒k olarak Allah ve kitap bilgisine sahip olan yeter." (RaÔÇÖd/43)

Ehl-i BeytÔÇÖten gelen hadislerde oldu─ču gibi Ehl-i S├╝nnet rivayetlerinde de "Kitap bilgisine sahip olan kimse"den maksad─▒n Hz. Ali (a.s) oldu─ču vurgulanm─▒┼čt─▒r.[1]

Kur'an'─▒n ├že┼čitli yerlerinde Hz. AliÔÇÖ(a.s)ÔÇÖ─▒n ve evl├ótlar─▒n─▒n (a.s) ilm├« dereceleri vurgulanm─▒┼č ve ba┼čkalar─▒ onlardan ilim ├Â─črenmeye te┼čvik edilmi┼čtir. "─░limde derinle┼čenler" ve "Zikir ehline sorun" ayetleri ile benzeri di─čer ayetler, bu y├╝ce insan ve evl├ótlar─▒n─▒n Kur'an hakk─▒ndaki derin ve engin bilgilerine tan─▒kl─▒k etmektedir.

Peygamber (s.a.a) de defalarca konu┼čmalar─▒nda Hz. Ali (a.s)'─▒n Kur'an'a olan ilmi derinli─čini vurgulam─▒┼čt─▒r. ├ľrne─čin bir konu┼čmas─▒nda ┼č├Âyle buyurmaktad─▒r: "Ben ilim ┼čehriyim, Ali de onun kap─▒s─▒d─▒r. Kim bu ┼čehre girmek ve hikmet isterse, kap─▒ya gelsin." Yine buyurmaktad─▒r: "Ali Kur'an iledir, Kur'an da Ali ile. Onlar havuzun ba┼č─▒nda bana kavu┼čuncaya dek birbirinden asla ayr─▒lmazlar.ÔÇŁ [2]

Bu anlamda Peygamber-i Ekrem (s.a.a)'den di─čer bir├žok hadis de nakledilmi┼čtir. Hz. Ali (a.s)'─▒n Kur'an bilgisi sahabe ve dostlar─▒n─▒n dillerinde de destanla┼čm─▒┼čt─▒. ─░bn-i Abbas ┼č├Âyle diyor:

"Halk─▒n bilgisi be┼č k─▒sma ayr─▒lm─▒┼čt─▒r. D├Ârt k─▒sm─▒ AliÔÇÖde, bir k─▒sm─▒ da di─čer b├╝t├╝n insanlarda. Ayr─▒ca Ali, o bir k─▒s─▒mda da onlara ortakt─▒r ve hatta onlardan daha bilgindir." [3]

─░bn-i MesÔÇÖud ┼č├Âyle diyor: "E─čer Allah'─▒n Kitab─▒ÔÇÖn─▒ benden daha iyi bilen birini tan─▒sayd─▒m, uzun yollara (zahmetlere) d├╝┼čecek olsam bile, onun hizmetine ko┼čard─▒m." Birisi ona; "Ali'yi nas─▒l buluyorsunuz?" diye sordu─čunda; "Ben onunla ba┼člad─▒m ve Kur'an'─▒ onun yan─▒nda ├Â─črendim."[4] cevab─▒n─▒ verdi.

Suyut├« ┼č├Âyle yaz─▒yor: "Muammer b. Veheb b. Abdullah, EbuÔÇÖt-Tufeyl'den naklediyor; diyor ki EbuÔÇÖt-Tufeyl: ÔÇťHz. AliÔÇÖnin bir konu┼čmas─▒na ┼čahit oldum; ÔÇśSorun benden! Allah'a andolsun, soraca─č─▒n─▒z her sorunun cevab─▒n─▒ verece─čim. Kur'an'dan sorun bana! Allah'a andolsun, Kur'an'daki her bir ayetin gece mi, yoksa g├╝nd├╝z m├╝, da─čda m─▒, yoksa ├ž├Âlde mi nazil oldu─čunu ├žok iyi biliyorum.ÔÇÖ diyordu.ÔÇŁ [5]

┼×ehristan├«, Mefat├«h'ul-Esrar adl─▒ tefsirin giri┼č b├Âl├╝m├╝nde ┼č├Âyle yaz─▒yor: "Sahabe, Kur'an ilminin Ehl-i BeytÔÇÖe mahsus oldu─ču konusunda s├Âz birli─či i├žindedirler.ÔÇŁ [6]

┼×evahid'ut-Tenzil adl─▒ eserde ├ľmer, ─░bn-i MesÔÇÖud, Ay┼če, Abdullah b. ├ľmer, Ebu Abdurrahman Selem├« ve Ata b. Eb├« Rubah'tan Hz. Ali'nin Kur'an'─▒ en iyi bilen ki┼či oldu─čunu rivayet etmi┼čtir.[7]

Hz. Ali (a.s)'─▒n kendisi ┼č├Âyle buyuruyor: "Resulullah'a nazil olup da bana okumad─▒─č─▒ bir ayet yoktur. O okuyor ve ben de yaz─▒yordum; daha sonra o ayetin tevil ve tefsirini, nasih mi yoksa mensuh mu oldu─čunu bana ├Â─čretiyordu."[8]

Defalarca minberden halka seslenerek; "Beni kaybetmeden ├Ânce sorun benden!" buyurmu┼člard─▒r. Bu rivayet, Ehl-i Beyt ve Ehl-i S├╝nnet kaynaklar─▒nda m├╝tevatirdir.

─░bn-i Asakir, Tarih-i Dima┼čk adl─▒ eserinde bu ba┼čl─▒k alt─▒nda ├Âzel bir b├Âl├╝m a├žm─▒┼č ve ÔÇťAliÔÇÖden ba┼čka hi├ž kimse, ÔÇś┼×u iki kapak aras─▒ndakinden (KurÔÇÖanÔÇÖdan) sorun benden soraca─č─▒n─▒z─▒!ÔÇÖ diyememi┼čtir.ÔÇŁ demi┼čtir. Konuyla ilgili bir├žok rivayeti de bu b├Âl├╝mde zikretmi┼čtir.[9]

Ali (a.s) b├╝t├╝n bu ├Âzellikleri ve s─▒n─▒rs─▒z ilmi ile ─░sl├óm'da ilk m├╝ellif unvan─▒yla mushaf─▒ yazm─▒┼čt─▒r. Ger├ži Hz. Ali (a.s)'─▒n bu de─čerli mushaf─▒ maalesef bizim elimizde de─čildir, ancak b├Âyle bir eserin var oldu─čunu tarih├žiler, hadis├žiler ve tefsirciler kaydetmi┼čler, ayr─▒ca ─░mam'─▒n kendisi ve di─čer Ehl-i Beyt ─░mamlar─▒ da belirtmi┼člerdir.

Bir├žok yazarlar b├Âyle bir kitab─▒n varl─▒─č─▒ndan ve baz─▒ ├Âzelliklerinden s├Âz etmi┼člerdir. Bu kitap hakk─▒nda nakledilen s├Âzler, ger├ži teferruatta bir miktar farkl─▒ da olsalar, genel itibarla hepsi ayn─▒ ┼čeyi s├Âyl├╝yorlar. Bu kitap hakk─▒nda ortak g├Âr├╝┼č ┼čudur: Peygamber (s.a.a)'in vefat─▒ndan sonra Hz. Ali (a.s), Kur'an'─▒ toplamad─▒k├ža s─▒rt─▒na aba almayaca─č─▒na ve ba┼čka hi├žbir i┼čle u─čra┼čmayaca─č─▒na dair yemin etti. Kur'an'─▒ yazd─▒ktan sonra onu al─▒p Mescid'├╝n-Nebi'ye getirdi, zaman─▒n h├ókimlerine ve halka sundu ve buyurdu ki: "Bu Kur'an'd─▒r. Peygamber'in vefat─▒ndan sonra ben onu toplamakla me┼čgul oldum ve ┼čimdi onu size getirdim." Cevap olarak; "Bizim ona ihtiyac─▒m─▒z yoktur!" denildi. O da onu kald─▒r─▒p eve geri g├Ât├╝rd├╝. Onun yazd─▒─č─▒ Kur'an, ayetlerin nass─▒n─▒, tevil ve tefsirini kaps─▒yordu. O Kur'an'da surelerin tertibi, n├╝zul s─▒ras─▒na g├Âre idi. Bug├╝n elde olan Kur'an dizili┼činde de─čildi.

┼×imdi bu konuyla ilgili ├žok ├Ânemli birka├ž rivayeti inceleyelim: ─░bn-i Nedim ┼č├Âyle yaz─▒yor: "Ali (a.s) Peygamber (s.a.a)'in vefat─▒ndan sonra halktan vefas─▒zl─▒k g├Âr├╝nce Kur'an'─▒ toplay─▒ncaya kadar s─▒rt─▒na aba almayaca─č─▒na dair yemin etti. Sonra bu iste─čini yerine getirebilmek i├žin ├╝├ž g├╝n evde oturdu. B├Âylece bu kitap, Ali (a.s)'─▒n g├Â─čs├╝nden aktard─▒─č─▒ ilk kitap idi. Bu kitap, Cafer (a.s) o─čullar─▒n─▒n (Ehl-i Beyt ─░mamlar─▒n─▒n) yan─▒ndad─▒r." Ve ┼č├Âyle ekliyor: "Ben bu d├Ânemlerde Ebu Hamza Ya'l├« el-Hasan├«'nin yan─▒nda bir kitap g├Ârd├╝m; birka├ž yapra─č─▒ da d├╝┼čm├╝┼čt├╝. O kitap, Hz. Ali (a.s)'─▒n hatt─▒ ile yaz─▒lm─▒┼čt─▒ ve Hasan'─▒n ├žocuklar─▒na miras kalm─▒┼čt─▒."[10]

Muhammed b. Sirin, ─░krime'den ┼č├Âyle nakletmektedir: "Ebu Bekir'in hil├ófetinin ilk g├╝nlerinde Ali b. Eb├« Talib (a.s) evde oturup Kur'an'─▒ toplamakla me┼čgul oldu." Ben ─░krime'den: "Acaba o zaman ayn─▒ n├╝zul s─▒ras─▒na g├Âre ba┼čka bir Kur'an da yaz─▒lm─▒┼č m─▒yd─▒?" diye sordum. "E─čer cinler ve insanlar hepsi bir araya gelselerdi, b├Âyle bir Kur'an v├╝cuda getiremezlerdi." cevab─▒n─▒ verdi. ─░bn-i Sirin diyor ki: "Bu kitab─▒ ara┼čt─▒rmaya koyuldum; Medine'ye mektup yazd─▒m, ancak ona ula┼čamad─▒m."[11]

─░bn-i Cezz├« Kelb├« ┼č├Âyle yaz─▒yor: "Kur'an, Peygamber zaman─▒nda sahifelerde ve ki┼čilerin sinelerinde (haf─▒zalar─▒nda) perakende ve da─č─▒n─▒k bir h├óldeydi. Peygamber (s.a.a)'in vefat─▒ndan hemen sonra Ali b. Eb├« Talib (a.s) onu ayetlerin ini┼č s─▒ras─▒na g├Âre toplay─▒p d├╝zenledi. Bu de─čerli kitapta sakl─▒ nice ilimler vard─▒; ama ne yaz─▒k ki elimizde de─čil."[12]

┼×eyh M├╝fid ┼č├Âyle yaz─▒yor: "M├╝minlerin Emiri (a.s) Kur'an'─▒ ba┼čtan sona bir araya getirdi; yapmas─▒ gerekti─či gibi de yapt─▒: Mekk├« ayetleri Meden├« ayetlerden ├Ânce, nesholunmu┼č ayetleri nesheden ayetlerden ├Ânce yazmak suretiyle her ayeti olmas─▒ gereken yerde yazm─▒┼čt─▒."[13]

┼×iraz├« Kur'an'─▒n n├╝zul├╝ hakk─▒nda ─░bn-i Abbas'tan ┼č├Âyle naklediyor: Allah (c.c), Peygamber (s.a.a)'e ondan sonra Ali (a.s)ÔÇÖ─▒n Kur'an'─▒ toplayaca─č─▒na dair garanti verdi. Sonra Allah Kur'an'─▒ Ali (a.s)'─▒n g├Â─čs├╝nde karar k─▒ld─▒ ve Ali (a.s) da Peygamber (s.a.a)'in vefat─▒ndan sonra alt─▒ ay i├žinde Kur'an'─▒ derleyip toplad─▒."[14]

Yine o ┼č├Âyle yaz─▒yor: Ebu'l-AÔÇÖl├ó Attar ve Harezm hatibi Muvaffak, kendi kitaplar─▒nda Ali b. Rubah'tan ┼č├Âyle naklediyorlar: "Peygamber (s.a.a) Hz. Ali (a.s)'a Kur'an'─▒ toplamas─▒n─▒ buyurdu. Ali (a.s) da toparlay─▒p yazd─▒. Yine Ali (a.s) buyurdu ki: "E─čer bana destek olunsa, Peygamber (s.a.a)'in iml├ó etti─či ve benim yazd─▒─č─▒m kitab─▒ halka sunar─▒m." [15]

Bir├žok Ehl-i S├╝nnet ve Ehl-i Beyt kaynaklar─▒nda nakledildi─čine g├Âre, "Peygamber (s.a.a) Ali (a.s)'a yan─▒nda bulunan Kur'an ile yata─č─▒n─▒n ba┼čucunda perakende ve da─č─▒n─▒k h├ólde bulunan sahifeleri bir araya getirmesini, b├Âylece Kur'an'─▒n da Tevrat ve ─░ncil gibi bozulmas─▒na engel olmas─▒n─▒ buyurdular. Sonra Ali (a.s) bu sahifelerin hepsini sar─▒ bir bez par├žas─▒na sar─▒p m├╝h├╝rledi ve ┼č├Âyle buyurdu: "Bundan sonra bunlar─▒ toparlay─▒ncaya kadar s─▒rt─▒ma aba almayaca─č─▒m." O g├╝nden sonra Kur'an'─▒ toplay─▒ncaya kadar yan─▒na gelenleri ├╝zerine aba giymeden kar┼č─▒l─▒yordu."[16]

─░bn-i Ebi'l-Hadid ┼č├Âyle yaz─▒yor: "Hz. AliÔÇÖ(a.s)ÔÇÖ─▒n Peygamber (s.a.a) zaman─▒nda Kur'an haf─▒z─▒ oldu─ču ve ondan ba┼čka hi├ž kimsenin Kur'an'─▒n tamam─▒na haf─▒z olmad─▒─č─▒ ve Peygamber (s.a.a)'den sonra ilk Kur'an'─▒ toplayan ┼čah─▒s oldu─ču, g├Âr├╝┼č birli─čine var─▒lm─▒┼č bir konudur."[17]

─░mam B├ók─▒r (a.s) ┼č├Âyle buyuruyor: "Halktan hi├ž kimse Kur'an'─▒ n├╝zul s─▒ras─▒na g├Âre toplad─▒─č─▒n─▒ iddia etmemi┼čtir, etmi┼čse de yalan s├Âylemi┼čtir. Ali b. Eb├« Talib (a.s) d─▒┼č─▒nda hi├ž kimse, Kur'an'─▒ Allah'─▒n indirdi─či ┼čekilde h─▒fzedip toparlamam─▒┼čt─▒r."[18]

Yine ┼č├Âyle rivayet edilmi┼čtir: "Hz. Ali (a.s) Kur'an'─▒ toparlay─▒ncaya kadar omzuna aba almayaca─č─▒na dair yemin etti. Sonra bu i┼č i├žin bir m├╝ddet onlardan (zaman─▒n h├ókimlerinden) uzak durdu. Zaman─▒ gelince yazm─▒┼č oldu─ču Kur'an'─▒ bir par├žaya sar─▒lm─▒┼č olarak -onlar mescitte olduklar─▒ bir s─▒rada- mescide getirdi. Herkes Hz. AliÔÇÖ(a.s)ÔÇÖ─▒n bunca zaman sonra gelmesine hayret etmi┼člerdi. Onlar─▒n aras─▒na girince kitab─▒ ortaya koyup ┼č├Âyle buyurdu: "Peygamber (s.a.a) buyurmu┼člard─▒ ki: "Ben sizin aran─▒zda kendi yerime bir ┼čey b─▒rakaca─č─▒m, e─čer ona yap─▒┼č─▒rsan─▒z do─čru yoldan sapmazs─▒n─▒z. O, Allah'─▒n Kitab─▒ ve benim ─░tretÔÇÖim ve Eh-i Beyt'imdir. ┼×imdi, bu KitapÔÇÖt─▒r ve ben de Ehl-i Beyt'im." ├ľmer kalk─▒p ┼č├Âyle dedi: "E─čer senin Kur'an'─▒n varsa, onun benzeri bizde de vard─▒r." Hz. Ali (a.s), h├╝cceti tamamlad─▒ktan sonra (delil ile mazeret yolunu kapad─▒ktan sonra) kitab─▒n─▒ al─▒p geri d├Ând├╝."[19]

 ┼×eyh Saduk ┼č├Âyle diyor: "Kur'an'─▒ onlar─▒n yan─▒na g├Ât├╝r├╝p ┼č├Âyle buyurdu: "Bu, Rabb'inizin kitab─▒d─▒r, t─▒pk─▒ Peygamberinize indirdi─či gibidir. Bir harf dahi ondan azalt─▒l─▒p ├žo─čalt─▒lmam─▒┼čt─▒r." Onlar dediler: "Bizim ona ihtiyac─▒m─▒z yoktur, sende olan─▒n ayn─▒s─▒ bizde de vard─▒r." Bunun ├╝zerine Hz. Ali (a.s) ┼ču ayeti okuyarak oradan ayr─▒ld─▒: "Sonra onlar Kur'an'─▒ arkalar─▒na att─▒lar ve onu ├žok ucuza satt─▒lar. Ne de k├Ât├╝ bir ticaret yapt─▒lar!"[20]

Baz─▒lar─▒ diyorlar ki: "Hz. Ali (a.s)'─▒n Kur'an'─▒n─▒n kabul g├Ârmemesinin nedeni ┼čuydu: Ebu Bekir Kur'an'─▒ a├žt─▒─č─▒nda Muhacirler ve EnsarÔÇÖdan baz─▒lar─▒n─▒n yanl─▒┼č davran─▒┼člar─▒n─▒n bu kitapta yaz─▒l─▒ oldu─čunu g├Ârd├╝. Bunun, maslahata uygun olmayaca─č─▒ korkusuyla onu reddetti."[21]

├ľzet olarak s├Âylemek gerekirse; Ali (a.s)'─▒n Kur'an'─▒ toplamas─▒ olay─▒, bir├žok Ehl-i Beyt ve Ehl-i S├╝nnet kaynaklar─▒nda nakledilmi┼čtir. [22]

B├╝t├╝n bunlardan anla┼č─▒l─▒yor ki, Kur'an'─▒ toplama ve onu M├╝sl├╝manlara sunma i┼činin, o b├╝y├╝k ve e┼čsiz insan taraf─▒ndan ger├žekle┼čtirildi─či apa├ž─▒k bir ger├žektir.

Ger├ži bu arada baz─▒ c├╝zÔÇÖ├« konularda birtak─▒m ihtilaflar da vard─▒r. ├ľrne─čin; Kur'an ├╝├ž g├╝nde mi, yoksa alt─▒ ayda m─▒ topland─▒? Peygamber (s.a.a)'in vefat─▒ndan ├╝├ž g├╝n sonra m─▒, yoksa alt─▒ ay sonra m─▒ halka sunuldu? Acaba Ali (a.s) Kur'an'─▒, onun tefsir ve tevilini kendi g├Â─čs├╝nde sakl─▒ ilimle mi k├ó─č─▒da d├Âkt├╝? Yoksa tahta par├žalar─▒na, ta┼člara, hurma yapraklar─▒na, deve kemiklerine, k├ó─č─▒t ve deriler ├╝zerine yaz─▒lm─▒┼č olan Kur'an ayetlerini bir araya toplamak suretiyle mi bu i┼či ger├žekle┼čtirdi? Yoksa her ikisinden de mi yararland─▒? Zira rivayetler, her iki kayna─ča da i┼čaret etmektedirler. Di─čer bir deyi┼čle; acaba Hz. Ali (a.s) Kur'an'─▒ toplamada, daha ├Ânce yaz─▒lanlar─▒ bir araya getirip d├╝zenlemekle mi yetindi, yoksa ba┼čtan sona bizzat yazmak suretiyle d├╝zenli bir mecmua m─▒ meydana getirdi?

Bunlar, birtak─▒m a├ž─▒k olmayan ayr─▒nt─▒lard─▒r ki, bu konularda do─čru bir h├╝k├╝m verebilmek, tarihi b├╝t├╝n y├Ânleriyle ara┼čt─▒rmak ve s├Âylenmemi┼č ger├žekleri ke┼čfetmek suretiyle m├╝mk├╝n olabilir. Ancak bu i┼č, ba┼čl─▒ ba┼č─▒na bir ara┼čt─▒rma ve ├žal─▒┼čmay─▒ gerektirmektedir.

Kur'an'─▒n toplanma m├╝ddeti hakk─▒nda ├žo─ču rivayetler suskun kalm─▒┼čken baz─▒lar─▒nda Kur'an'─▒n ├╝├ž g├╝nde, baz─▒lar─▒nda ise alt─▒ ayda topland─▒─č─▒ belirtilmektedir. (Bir veya iki rivayette alt─▒ ay nakledilmi┼č, ├╝├ž g├╝n oldu─čunu s├Âyleyen rivayetler bir├žok kaynaklarda zikredilmi┼čtir.) Ne var ki, Kur'an'─▒n tamam─▒n─▒n b├╝t├╝n tefsir ve teviliyle bu k─▒sa m├╝ddet i├žerisinde toplan─▒lm─▒┼č olmas─▒, ger├žek d─▒┼č─▒ bir g├Âr├╝n├╝m arz etmektedir. Ancak, ÔÇťKur'an, Peygamber (s.a.a) zaman─▒nda bir ┼čekilde yaz─▒lm─▒┼č veya iml├ó edilmi┼č, fakat Resul-i EkremÔÇÖin ├Âmr├╝n├╝n son anlar─▒na dek vahiy nazil olabilece─či ihtimali g├Âz ├Ân├╝nde bulundurularak bir araya toplat─▒lmam─▒┼čt─▒. Ancak ayr─▒ ayr─▒ b├Âl├╝mler h├ólinde yaz─▒l─▒ olarak korunuyordu. ─░┼čte bu b├Âl├╝mlerin tertip, d├╝zen ve bir araya getirilmesi, bu ├╝├ž g├╝n i├žerisinde tamamlanm─▒┼čt─▒r.ÔÇŁ denirse, o ba┼čka.

─░kinci rivayete, yani Kur'an'─▒n alt─▒ ayda toplan─▒lm─▒┼č olmas─▒na gelince; Hz. Ali (a.s)'─▒n bu m├╝ddet i├žerisinde b├╝t├╝n Kur'an'─▒ ba┼čtan sona bizzat yazm─▒┼č olmas─▒, ya da da─č─▒n─▒k h├ólde bulunan Kur'an'─▒ bir araya toplay─▒p tefsir ve tevili ile u─čra┼čm─▒┼č olmas─▒, uzak bir ihtimal de─čildir.

 

Kitab─▒n Yaz─▒lmas─▒ Yahut Kur'an'─▒n Bir Araya Toplanmas─▒

┼×├╝phesiz, Peygamber (s.a.a)'in yan─▒nda par├žalar ve c├╝zler h├ólinde (perakende ve da─č─▒n─▒k bir durumda) bulunan Kur'an ilk olarak Hz. Ali taraf─▒ndan bir araya toplan─▒lm─▒┼čt─▒r. Yaln─▒z bu kitab─▒n her ayetin tefsir ve tevilini de i├žermesi, (bu tefsirlerin ├žo─ču Allah taraf─▒ndan nazil olmu┼č olsa bile) i├žerdi─či ┼čeylerin ├žo─čunun Kur'an'dan olmad─▒─č─▒ anlam─▒na gelmektedir. Dolay─▒s─▒yla bu kitap, Hz. Ali (a.s) taraf─▒ndan kaleme al─▒nm─▒┼č ba┼čl─▒ ba┼č─▒na bir kitapt─▒r; yaln─▒zca Kur'an ayetlerinin toplan─▒lmas─▒ olay─▒ de─čildir.

Seyyid ┼×erefuddin Amul├« ┼č├Âyle yaz─▒yor: "Ali (a.s) Kur'an'─▒ n├╝zul s─▒ras─▒na g├Âre toplam─▒┼č ve ondaki nasih ve mensuhu, umum ve hususu, mutlak ve mukayyedi, muhkem ve m├╝te┼čabihi, azimet ve ruhsat─▒, s├╝nnet ve adab─▒ belirlemi┼č, n├╝zul sebeplerine i┼čaret etmi┼č ve anla┼č─▒lmas─▒ zor olan yerlere a├ž─▒klamalar getirmi┼čti... Anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere, Hz. Ali (a.s) taraf─▒ndan toplanm─▒┼č Kur'an daha ├žok bir tefsir niteli─či ta┼č─▒maktad─▒r."[23]

├ľnceki rivayetlerden de iyice anla┼č─▒ld─▒─č─▒ ├╝zere, bu Kur'an i├žerik ve tertip a├ž─▒s─▒ndan halifeler d├Âneminde yaz─▒lan Kur'an ile farkl─▒ ├Âzelliklere sahiptir. ├ç├╝nk├╝ onun ├žo─čunu tefsir ve teviller olu┼čturmaktad─▒r. Ehil-i Beyt ─░mamlar─▒ndan gelen rivayetlerde de bu noktaya i┼čaret edilmi┼čtir. ─░mam B├ók─▒r (a.s), "Ali (a.s) d─▒┼č─▒nda hi├ž kimse Kur'an'─▒ nazil oldu─ču ┼čekliyle toplamad─▒." buyurmu┼čtur.

─░mam Sad─▒k (a.s) da ┼č├Âyle buyurmu┼čtur: "E─čer halk Kur'an'─▒ nazil oldu─ču ├╝zere okusayd─▒, kesinlikle iki ki┼či aras─▒nda ihtil├óf s├Âz konusu olmayacakt─▒."[24] Yine ┼č├Âyle buyurmu┼čtur: "E─čer Kur'an nazil oldu─ču gibi (Hz. Ali'nin tefsir ve tertibi ile) okunsayd─▒, bizim ad─▒m─▒z─▒ Kur'an'da bulacakt─▒n─▒z."[25] Yine buyurmu┼čtur ki: "Bizim Kaim'imiz ÔÇôHz. Mehdi- k─▒yam etti─činde Kur'an'─▒n nazil oldu─ču gibi okutulmas─▒ i├žin ├žad─▒rlar kurduracak. O g├╝n, en zor g├╝nd├╝r. Zira Kur'an, bug├╝nk├╝ tertip ve d├╝zenin d─▒┼č─▒nda, bamba┼čka bir h├ólde olacakt─▒r.ÔÇŁ [26]

┼×├╝phesiz, nazil oldu─ču ┼čekilde denilmesinden maksat, onun ├Âzel tertip, tefsir ve teviliyle okunmas─▒d─▒r. (Hz. Ali (a.s)'─▒n tertip ve tefsir etti─či ┼čekliyle.)

Bu rivayetlerin ├žo─ču -ger├ži sa─čduyu sahibi olmayanlar─▒n Kur'an'─▒n tahrif oldu─ču g├Âr├╝┼č├╝n├╝ ileri s├╝rmelerine neden olmu┼čsa da- ger├žekte Hz. Ali (a.s)'─▒n mushaf─▒nda yaz─▒lm─▒┼č olan tefsir ve yorumlara i┼čaret etmektedir.

Buna g├Âre, bu rivayetleri reddetmek, senetlerini zay─▒f saymak, yahut onlar─▒ Kur'an'─▒n h─▒fz─▒ veya anla┼č─▒lmas─▒na ili┼čkin kabul etmek do─čru de─čildir. Zira b├╝t├╝n bunlar─▒n anlam─▒ ├žok a├ž─▒kt─▒r. Ger├ži bu konuyla ilgili bir├žok as─▒ls─▒z hadis de mevcuttur ki, yeri geldi─činde onlara da i┼čaret edece─čiz.

 

Ali (a.s)ÔÇÖ─▒n Mushaf─▒ ve Sah├«fesi

Hz. Ali (a.s)'a izafe edilen kitaplardan biri de "Hz. Ali (a.s)'─▒n Sah├«fesi"dir. Ehl-i S├╝nnet taraf─▒ndan da bu isim ile tan─▒nan bu eserden, Ehl-i Beyt kaynakl─▒ rivayetlerde ve Ehl-i S├╝nnet kaynaklar─▒nda bahsedilmi┼čtir. Ayr─▒ca, Ehl-i S├╝nnet'in Sahih-i Buhar├«, M├╝slim, S├╝nen-i Eb├« Davud, M├╝sned-i Ahmed gibi temel kaynaklar─▒nda bu kitaptan nakillerde bulunulmu┼čtur. Bu sah├«fe ├žok ├Âz olarak yaz─▒lm─▒┼č ve Hz. AliÔÇÖ(a.s)ÔÇÖ─▒n k─▒l─▒c─▒n─▒n k─▒l─▒f─▒nda sakl─▒ idi.[27]

Hadis├žiler aras─▒nda me┼čhur olan "Ali (a.s)'─▒n Kitab─▒" ad─▒yla ba┼čka bir kitap daha vard─▒r ki, bir├žok rivayetlerde bu eserden s├Âz edildi─či gibi, Ehl-i Beyt mektebine mensup alimler bu kitaptan nakillerde bulunmu┼člard─▒r. Bu kitap Sah├«fe, Camia, Cifr ve Sah├«fe-i Camia gibi adlarla zikredilmi┼čtir.

Bu kitab─▒n yetmi┼č zira (yakla┼č─▒k otuz be┼č metre) uzunlu─čunda olup Hz. Ali (a.s)'─▒n hatt─▒yla yaz─▒ld─▒─č─▒ ve kendisinden sonra Ehl-i Beyt ─░mamlar─▒na miras kald─▒─č─▒ rivayet edilmi┼čtir. Bu kitapta, hatta ka┼č─▒mak suretiyle deride olu┼čan ├žizintinin diyetine kadar, b├╝y├╝k-k├╝├ž├╝k her h├╝km├╝n yaz─▒l─▒ oldu─ču zikredilmi┼čtir.[28]

Baz─▒ rivayetlerde Ehl-i Beyt ─░mamlar─▒ndan ┼č├Âyle naklediliyor: "─░lim bize mahsustur. Biz ilim ehliyiz. B├╝t├╝n ilimler bizim yan─▒m─▒zda korunmu┼čtur. K─▒yamete kadar olacak her ┼čeyin -hatta derideki ├žizintinin- h├╝km├╝, Peygamber (s.a.a)'in iml├ós─▒ ve Ali (a.s)'─▒n hatt─▒ ile yaz─▒lm─▒┼č olarak bizim yan─▒m─▒zda mevcuttur." [29]

Bu s├Âzlerin hepsi ad─▒ ge├žen kitap hakk─▒ndad─▒r. Zira bu kitab─▒n bir k─▒sm─▒ diyet ile ilgilidir. Bu b├Âl├╝m, ─░bn-i Nasih'in kitab─▒yla tan─▒nm─▒┼čt─▒r. Bu kitap hakk─▒nda ├žok ┼čeyler s├Âylenmi┼čtir. Ancak Ali (a.s)'─▒n mushaf─▒ bu iki kitaptan ayr─▒d─▒r. MushafÔÇÖ─▒n bu iki kitaptan biri oldu─ču hakk─▒nda hi├žbir delil yoktur. Bu kitaplar─▒n hangisinin ilk yaz─▒lm─▒┼č oldu─ču da kesin olarak bilinmiyor. Zira, bu kitaplardan hi├žbirinin ne zaman yaz─▒ld─▒─č─▒ kesinlikle belli de─čildir. Acaba Peygamber (s.a.a)'in zaman─▒nda m─▒, yoksa daha sonra m─▒ yaz─▒lm─▒┼č, bilinmiyor. Ancak mushaf─▒n Peygamber (s.a.a) zaman─▒nda yaz─▒ld─▒─č─▒, hatta o hazret taraf─▒ndan iml├ó edildi─či hakk─▒nda bir├žok rivayet vard─▒r. Ama eldeki kaynaklardan hi├žbirinde bu iki kitaptan herhangi biri hakk─▒nda kesin bir bilgiye rastlanmam─▒┼čt─▒r. Yaln─▒zca Seyyid ┼×erefuddin ┼č├Âyle yaz─▒yor: "Ali (a.s), Peygamber (s.a.a)'in cenaze i┼člerini tamamlad─▒ktan sonra Kur'an'─▒ toplay─▒ncaya kadar namaz d─▒┼č─▒nda s─▒rt─▒na aba almayaca─č─▒na dair yemin etti ve s├Âyledi─či gibi de yapt─▒... Bu kitap bittikten hemen sonra Hz. Fat─▒ma (a.s) i├žin bir kitap yazd─▒. Bu kitap, Fat─▒ma (a.s) evl├ótlar─▒nca "Mushaf-─▒ Fat─▒ma (a.s)" ad─▒yla bilinmektedir. Birtak─▒m meseller ve hikmetli s├Âzlerden ibarettir. Daha sonra diyet hakk─▒nda bir kitap yazd─▒ ve onu "Sah├«fe" diye adland─▒rd─▒..." [30] Ne var ki, bu yazd─▒─č─▒ tertip i├žin kaynak belirtmemi┼čtir.

 

Kur'an'─▒n "Mushaf" Olarak Adland─▒r─▒lmas─▒

Bu konuda ba┼čka ├Ânemli bir nokta da, Hz. Ali taraf─▒ndan toplan─▒lm─▒┼č olan Kur'an'a "Mushaf" ad─▒n─▒n verilmi┼č ve bu isim ile tan─▒nm─▒┼č olmas─▒d─▒r. Yaln─▒z, bu ad, yaz─▒ld─▒─č─▒ zaman m─▒ bu kitaba verildi, yoksa daha sonralar─▒ bu adla an─▒ld─▒─č─▒ i├žin mi b├Âyle bir unvana sahip oldu, kesin de─čildir?

Bu sorular ─░bn-i MesÔÇÖud, ├ťbey ve Muaz gibi baz─▒ sahab├«lerin mushaflar─▒ i├žin de ge├žerlidir. Hatta baz─▒ rivayetlerde ashaptan baz─▒lar─▒n─▒n kendi mushaflar─▒n─▒ Peygamber (s.a.a)'e sunduklar─▒ da nakledilmi┼čtir.[31]

Peygamber (s.a.a)'den nakledilen birtak─▒m rivayetlerde de Kur'an'dan "Mushaf" diye bahsedildi─či g├Âr├╝lmektedir.[32] ├ľyle g├Âr├╝l├╝yor ki, Hz. AliÔÇÖ(a.s)ÔÇÖ─▒n zaman─▒nda bu isim me┼čhur idi. Kur'an'─▒n Peygamber (s.a.a) zaman─▒nda bug├╝nk├╝ ┼čekliyle toplanm─▒┼č oldu─čunu iddia edenler de bu rivayetlere dayal─▒ olarak konu┼čmaktad─▒rlar. Baz─▒ rivayetlerde ┼č├Âyle nakledilmektedir: Kur'an ilk defa Ebu Bekir zaman─▒nda bir araya toplan─▒ld─▒ ve "Mushaf" olarak adland─▒r─▒ld─▒. Zira, toplan─▒ld─▒ktan sonra ad koyma konusunda ihtil├ófa d├╝┼čm├╝┼člerdi. ─░bn-i MesÔÇÖud, Habe┼če civar─▒nda "Mushaf" olarak adland─▒r─▒lm─▒┼č bir kitap g├Ârd├╝─č├╝n├╝ s├Âyledi. Ebu Bekir, bunun g├╝zel bir ad oldu─čunu s├Âyledi ve o g├╝nden sonra Kur'an "Mushaf" ad─▒yla an─▒lmaya ba┼člad─▒.[33]

Her ne kadar bilimsel bir sonuca ula┼čma ihtimali d├╝┼č├╝k de olsa, bu konuda ger├že─če ula┼čmak i├žin tarihte nakledilen konular ├╝zerinde ├žok geni┼č bir ara┼čt─▒rma yap─▒lmas─▒ gerekir.

Yaln─▒z, denilebilir ki: Hz. Ali ve di─čer sahab├«lerin kitaplar─▒ yaz─▒l─▒p "Mushaf" tabiri ┼č├Âhret bulduktan sonra bu kitaplar "Mushaf" ad─▒yla me┼čhur oldular. ├ç├╝nk├╝ t├ó ba┼č─▒ndan beri bu kitaplar─▒n "Mushaf" ad─▒yla an─▒ld─▒klar─▒na dair hi├žbir tarihi delile rastlamamaktay─▒z. Elbette Peygamber (s.a.a)'den nakledilen baz─▒ rivayetlerde "Mushaf" kelimesinin zikri, nakl-i mana y├Ân├╝yle de m├╝mk├╝nd├╝r. Yani, Peygamber (s.a.a) Kur'an olarak s├Âylemi┼čtir ama, y─▒llar sonra o s├Âz├╝ nakledildi─či zaman -Mushaf kelimesi ┼č├Âhret buldu─ču i├žin- Mushaf oluruk nakledilmi┼čtir. ├ľzellikle de ayn─▒ ki┼čiden nakledilen ayn─▒ rivayette, farkl─▒ n├╝shalar─▒n birinde "Mushaf" denirken, di─čerinde "Kur'an" denmektedir. Bu durum, yukar─▒daki s├Âze bir ┼čahit ve delil konumunda olabilir.[34]

 

Hz. Ali (A.S)'─▒n Mushaf─▒n─▒n ├ľzellikleri

Hz. Ali (a.s)'─▒n mushaf─▒ hakk─▒nda s├Âylenenlerden edinilen birka├ž ├Âzelli─či ┼č├Âyle s─▒ralayabiliriz:

a) Sureler n├╝zul s─▒ras─▒na g├Âre tertiplenmi┼čtir.

b) Mensuh ayetler (h├╝km├╝ kald─▒r─▒lm─▒┼č) nasih ayetlerden (h├╝km├╝ kald─▒ran) ├Ânce getirilmi┼čtir.

c) Onda ayetler hi├žbir de─či┼čikli─če u─čramaks─▒z─▒n, dikkatle yaz─▒lm─▒┼čt─▒r.

d) Her bir ayet, harf harf aynen Peygamber (s.a.a)'in okudu─ču ┼čekilde yaz─▒lm─▒┼čt─▒r.

e) Ayetler Peygamber (s.a.a)'in iml├ós─▒ ve Ali (a.s)'─▒n hatt─▒ ile yaz─▒lm─▒┼čt─▒r.

f) Ayetlerin tefsirleri, Allah taraf─▒ndan nazil oldu─ču kadar─▒yla yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu husus, "Tenzil'in Hakikati" diye adland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Zira Allah taraf─▒ndan gelen her vahiy, Kur'an de─čildi. Baz─▒lar─▒ tefsir niteli─či ta┼č─▒maktayd─▒.

g) Ayetlerin tevili onda zikrolunmu┼čtur.

h) Ayetlerin indirilmesinin nerede, ne zaman, ne m├╝nasebetle oldu─ču, ayetten kimlerin kastedildi─či gibi b├╝t├╝n ├Âzellikleri zikredilmi┼čtir. Bu ├Âzellikler "Ayetlerin Tenzili" diye adland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

─▒) Baz─▒lar─▒ da bu mushafta umum-husus, mutlak-mukayyet, muhkem-m├╝te┼čabih, nasih-mensuh, azimet-ruhsat, s├╝nnet ve adap ile ilgili a├ž─▒klamalar─▒n da yaz─▒l─▒ oldu─čunu rivayet etmi┼člerdir.

k) Ehl-i hak ile ehl-i b├ót─▒l─▒n kim olduklar─▒, ayr─▒ca Muhacirlerden ve EnsarÔÇÖdan baz─▒ kimselerin veya m├╝naf─▒klar─▒n i┼čledi─či su├žlar da bu kitapta yaz─▒lm─▒┼čt─▒r.

┼×ehristan├« "Mefat├«h'ul-Esrar" kitab─▒n─▒n giri┼č b├Âl├╝m├╝nde ┼č├Âyle yaz─▒yor: "Hz. Ali (a.s)'─▒n kitab─▒n─▒n metin ve ha┼čiyelerden olu┼čtu─ču s├Âylenmektedir."[35]

Evet, Ali (a.s)'─▒n mushaf─▒ b├╝t├╝n bu say─▒lan ├Âzellikleri eksiksiz bir ┼čekilde bir araya getirmi┼č oldu─ču gerek├žesiyle Hz. AliÔÇÖ(a.s)ÔÇÖ─▒n telifi ve eseri olarak di─čer mushaflardan tamamen farkl─▒ olarak de─čerlendirilmesi gerekir.

┼×├╝phesiz, Kur'an'─▒n bu ┼čekilde toplan─▒lmas─▒ (kitab─▒n ba┼č─▒nda belirtildi─či gibi) ancak Kur'an hakk─▒nda geni┼č bir ilmi kariyer gerektirir ki bu, yaln─▒zca Ali (a.s)'a ├Âzel bir durumdur. Burada Ahmed Emin'in s├Âz├╝ne bir bak─▒n─▒z: "Sahabeden ├žok az bir grup Kur'an tefsiri ile tan─▒nm─▒┼člard─▒r. Bunlardan ├Ânde gelenler: Ali b. Eb├« Talib, Abdullah b. Abbas, Abdullah b. MesÔÇÖud, ├ťbey b. K├ób olarak rivayet olunmu┼člard─▒r. Onlardan sonra da, Zeyd b. Sabit, Ebu Musa E┼č'ar├« ve Abdullah b. Z├╝beyr gelir. Bu konuda asl─▒na bak─▒l─▒rsa, yaln─▒zca ilk d├Ârt ki┼čiyi saymak gerek. ├ç├╝nk├╝, farkl─▒ mektep ve mezheplerin tefsir alan─▒nda dayanaklar─▒ genel olarak bu d├Ârt ki┼čidir. Tefsir alan─▒nda bu derinli─či bu d├Ârt ki┼čiye has k─▒lan ndenler genel olarak ┼čunlard─▒r: Onlar─▒n Arap dilini ├žok iyi bilmeleri ve onun ├že┼čitli ├╝slup ve ├Âzelliklerine v├ók─▒f olmalar─▒, Peygamber (s.a.a) ile uzun m├╝ddet bir arada olmalar─▒, sonu├žta ayetlerin n├╝zul sebepleri, yerleri hakk─▒nda olan bilgileri ve onlar─▒n kendi bilimsel g├╝├žlerini Kur'an ├╝zerinde teredd├╝t etmeksizin sarf etmeleridir."[36]

Hat─▒rlatmak gerekir ki, ─░bn-i Abbas ve ─░bn-i MesÔÇÖud, Kur'an tefsiri konusunda Hz. Ali (a.s)'─▒n ├Â─črencileri idiler. ─░bn-i Abbas, Kur'an ile ilgili bilgisinin Hz. Ali (a.s)'dan bir yans─▒ma oldu─čunu s├Âyl├╝yordu ve kendi ilminin Ali (a.s)'─▒n ilmine k─▒yasla deryada bir yaprak misali oldu─čunu s├Âyl├╝yordu. ─░bn-i MesÔÇÖud da Kur'an tefsiri ├╝zerine ├žal─▒┼čmalar─▒yla birlikte bir├žok surelerin tefsirlerini Hz. Ali (a.s)'dan ├Â─črenmi┼čtir.

Hz. Ali (a.s)'─▒n Mushaf─▒nda Surelerin Tertibi

Bu hususta surelerin tertibi hakk─▒nda me┼čhur s├Âz, surelerin n├╝zul s─▒ras─▒na g├Âre dizildi─či g├Âr├╝┼č├╝d├╝r. Bunun niteli─či de yaln─▒zca iki veya ├╝├ž kaynakta belirtilmi┼čtir.

├ľncelikle ─░bn-i Nedim, el-Fihrist'inde Ali (a.s)'─▒n mushaf─▒n─▒ zikrettikten sonra diyor ki: "Bu mushafta surelerin tertibi ┼č├Âyledir..."

─░kinci kaynak, Tarih-i Yakub├«'dir ve ┼č├Âyle yaz─▒yor: "Baz─▒lar─▒ Ali b. Eb├« Talib (a.s)'─▒n Peygamber (s.a.a)'in vefat─▒ndan sonra Kur'an'─▒ toplad─▒─č─▒n─▒, devenin s─▒rt─▒na y├╝kleyip getirdi─čini ve "Bu benim toplad─▒─č─▒m Kur'an'd─▒r." dedi─čini s├Âylemi┼člerdir. O, Kur'an'─▒ yedi c├╝zde toplam─▒┼čt─▒."

Yakub├«, daha sonra bu yedi c├╝z├╝ s─▒ras─▒yla say─▒yor: ÔÇť1. c├╝z s─▒ras─▒yla Bakara, ├él-i ─░mran, Nis├ó, M├óide, EnÔÇÖ├óm, AÔÇÖr├óf ve Enf├ól sureleri ile ba┼čl─▒yor ve her c├╝z on d├Ârt il├ó on sekiz sure kaps─▒yordu ve her c├╝z ba┼člang─▒├ž suresinin ad─▒n─▒ almaktayd─▒. Bunlar─▒n toplam─▒nda da ├╝├ž sure eksiktir." [37]

B├Âylesi ├Âzellikler, bilinen me┼čhur n├╝zul tertibi ile uyum i├žinde olmad─▒─č─▒ gibi, di─čerlerinin Ali (a.s)'─▒n mushaf─▒ hakk─▒nda s├Âyledikleri ile de ├Ârt├╝┼čmemektedir. Zira s├Âylenenlere g├Âre Ali (a.s)'─▒n mushaf─▒n─▒n ba┼č─▒nda ─░kra (Alak), sonra M├╝ddessir, Kalem, Muzzemmil... sureleri yer almaktayd─▒. Yukar─▒daki tertip, tarih├žilerin dedikleriyle de uyum i├žinde de─čildir.[38] Ayn─▒ ┼čekilde ┼×ehristan├« de Mefat├«h'ul-Esrar kitab─▒nda mushaf─▒n tertibini Mukatil b. S├╝leyman'dan naklediyor.[39]

Kur'an'─▒n Toplan─▒lma Zaman─▒

Ge├žen b├Âl├╝mdeki a├ž─▒klamalar─▒m─▒zdan Kur'an'─▒ ilk toplayan─▒n Hz. Ali (a.s) oldu─ču anla┼č─▒lmaktad─▒r. Ama Kur'an'─▒n ne zaman topland─▒─č─▒ hakk─▒nda tarih, tefsir ve Kur'an ilimleri ile ilgili eserlerde ├žok ├že┼čitli s├Âzler s├Âylenmi┼čtir. Bu konuda s├Âylenen s├Âzler, ilk bak─▒┼čta ├žok uyumsuz ve birbirine z─▒t iddialarla doludur. Bu y├╝zden bir├žok ara┼čt─▒rmac─▒ ger├že─če ula┼čmakta zorlanm─▒┼čt─▒r. Baz─▒ rivayetler, Kur'an'─▒n toplanmas─▒ i┼čini Peygamber (s.a.a)'in kendi zaman─▒na, baz─▒lar─▒ Ebu Bekir d├Ânemine, baz─▒lar─▒ ├ľmer d├Ânemine ve di─čer baz─▒lar─▒ da Osman d├Ânemine ait oldu─čunu kabul etmektedirler. Ancak bu i┼čin Osman d├Âneminde yap─▒ld─▒─č─▒na dair rivayetler me┼čhurdur.

Uyumsuzluklar─▒n bulundu─ču di─čer bir durum da, Kur'an'─▒n toplanmas─▒ i┼čindeki baz─▒ ├Âzellikler ve c├╝zÔÇÖ├« konulard─▒r. Hatta Kur'an'─▒ ilk toplayan─▒n Ali (a.s) oldu─ču konusu bile b├╝t├╝n bu s├Âylenenlere ra─čmen ilk bak─▒┼čta uyumsuzlukla doludur.

Dr. Muhammed Ali Sa─čir ┼č├Âyle yaz─▒yor: "Kur'an'─▒n toplanmas─▒ ile ilgili rivayetlerde hayret edilecek derecede birbirine z─▒t tarihlere rastlanmaktad─▒r." Daha sonra birbirine z─▒t rivayetleri s─▒ral─▒yor.[40]

Ayetullah Ho├«, bu konuyla ilgili rivayetleri bir arada toplam─▒┼č ve yirmi iki rivayet nakletmi┼čtir. Daha sonra da bu rivayetlerin hepsinin birbirine z─▒t ve haber-i vahit olduklar─▒n─▒ belirtmi┼čtir.

Merhum Bel├ó─č├« de kendi tefsirinin giri┼č b├Âl├╝m├╝nde "Kur'an'─▒n toplanmas─▒ hakk─▒ndaki rivayetlerin z─▒tl─▒─č─▒" ad─▒ alt─▒nda bu konudan bahsetmi┼č ve bu rivayetlerde g├Âr├╝len z─▒tl─▒klar─▒ saym─▒┼čt─▒r. Sonu├žta bu rivayetlerin tarih a├ž─▒s─▒ndan bir de─čer ifade etmedi─čini vurgulam─▒┼čt─▒r.[41]

B├╝t├╝n bu ele┼čtirilerin ─▒┼č─▒─č─▒nda ┼č├Âyle denilebilir: Ger├ži Ehl-i S├╝nnet kanal─▒yla nakledilen rivayetlerin ├žo─ču birbiriyle z─▒tl─▒k arz etmektedir, fakat en ├žok ├╝zerinde ihtil├óf edilen rivayetler Kur'an'─▒n toplanma zaman─▒ ile ilgilidir. Zira bu rivayetlerin bir k─▒sm─▒nda Kur'an'─▒n toplanma i┼čleminin Peygamber (s.a.a)ÔÇÖin zaman─▒nda ger├žekle┼čti─či belirtilirken, bir k─▒sm─▒nda bu i┼či Ali (a.s), Ebu Bekir, ├ľmer, Osman, Zeyd b. Sabit, Ben├« Huzeyfe'nin azatl─▒s─▒ Salim gibi ki┼čilerin yapt─▒─č─▒ s├Âylenmi┼čtir. Bunlar─▒n baz─▒s─▒nda ise bu i┼čin Hz. Ali (a.s) zamanda alt─▒ ki┼či taraf─▒ndan yap─▒ld─▒─č─▒ ifade edilmi┼čtir.

Evet, bu izafeler g├Âr├╝n├╝┼čte birbiriyle uyum i├žinde de─čillerdir. Ancak bu rivayetler incelikleriyle tahlil edilirse, bu z─▒tl─▒klar─▒n ├žo─čunun yok olup gitti─či g├Âr├╝lecektir.

 

Bu rivayetler ├žok y├Ânl├╝ olarak tahlil edildi─činde en az alt─▒ sonu├ž ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r:

1- Kur'an'─▒n ezberlenip g├Â─č├╝slerde saklan─▒yor olmas─▒.

2- Kur'an'─▒n par├žalar h├ólinde yaz─▒lm─▒┼č oldu─ču.

3- Kur'an'─▒n sayfalar h├ólinde tam olarak (tertipli veya tertipsiz) topland─▒─č─▒.

4- Kur'an'─▒n ba┼č─▒ ve sonu belli bir kitap olarak d├╝zg├╝n bir ┼čekilde toplanmas─▒.

5- Kur'an'ın tefsir, tevil, nüzul sebepleri, zahirî ve batınî anlamlarıyla birlikte toplanması.

6- Kur'an'─▒n yaz─▒l─▒ oldu─ču mushaflarda yaz─▒m ile k─▒raat a├ž─▒s─▒ndan birlik sa─članmas─▒.

Bu sonu├žlar─▒n her birini Kur'an'─▒ toplama i┼člemi olarak sayabilece─čimiz gibi, toplama merhalelerinden biri olarak da de─čerlendirebiliriz.

┼×imdi bu merhalelerin her birinin ne zaman ve kim taraf─▒ndan ger├žekle┼čtirildi─čine bakmak gerekmektedir.

Herkesin ├╝zerinde g├Âr├╝┼č birli─čine sahip oldu─ču konu, ayetlerin Peygamber (s.a.a)'in zaman─▒nda tertiplendi─čidir. Ancak acaba surelerin s─▒ras─▒ da bizzat Peygamber (s.a.a) taraf─▒ndan m─▒ belirlenmi┼čtir? Kur'an bug├╝nk├╝ h├óliyle Peygamber (s.a.a) taraf─▒ndan m─▒ s─▒raland─▒? Yoksa Peygamber (s.a.a)'in vefat─▒ndan sonra sahabenin rey ve i├žtihad─▒na g├Âre mi dizildi? Bunlar, ihtil├ófl─▒ konulard─▒r.

Birinci g├Âr├╝┼če, ┼×ia ve Ehl-i S├╝nnet'ten kat─▒l─▒m olduk├ža fazlad─▒r. Bir├žok deliller getirmekteler ve Ayetullah Ho├« bu konuda ─▒srarl─▒ olanlardand─▒r.[42]

─░kinci g├Âr├╝┼č├╝ daha ├žok tahkik ehli ve ara┼čt─▒rmac─▒lar benimsemektedir. "el-─░tkan" adl─▒ eserde de bilim adamlar─▒na izafe edilmektedir. ├ťstat Marifet de ÔÇťet-TemhidÔÇŁ adl─▒ eserinde bu ihtil├óflara geni┼č├že yer vermi┼č ve ikinci g├Âr├╝┼č├╝ tercih etmi┼čtir.[43]

Peygamber (s.a.a)'in vefat─▒ndan sonra Ali (a.s) Kur'an'─▒ d├╝zenli bir ┼čekilde toplama yolunda ilk ad─▒m─▒ att─▒ ve onu halka sundu. Kabul g├Ârmeyince onu kendi yan─▒nda saklad─▒. Bu arada h├ókim s─▒n─▒f─▒n ellerinde derli toplu bir Kur'an olmad─▒─č─▒ h├ólde ─░bn-i MesÔÇÖud, ├ťbey b. K├ób gibi kimselerin ellerinde olan─▒ kabule de yana┼čmad─▒lar. ├ľte yandan Yemame Sava┼č─▒'nda yetmi┼č veya d├Ârt y├╝z Kur'an haf─▒z ve karisinin ├Âld├╝r├╝lmesiyle Kur'an'─▒n tamamen yok olup gitmesi tehlikesi ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kal─▒nd─▒. ─░┼čte b├Âyle bir durumda h├ókim s─▒n─▒f, gen├ž bir vahiy k├ótibi olan Zeyd b. Sabit'i -kendi s├Âyledi─čine g├Âre- b├╝y├╝k ─▒srarlar sonucu Kur'an'─▒ toplamakla g├Ârevlendirdiler. Bunun i├žin, "Her kimin yan─▒nda Kur'an'dan bir ayet varsa, ┼čahidiyle birlikte getirsin, ondan kabul edilecek ve Kur'an'a yaz─▒lacakt─▒r" diye il├ón ettiler.

B├Âylece, Ebu Bekir i├žin bir Kur'an toplan─▒ld─▒. Bu KurÔÇÖan ├Ânce Ebu Bekir, sonra ├ľmer'in yan─▒ndayd─▒. ├ľmer'den sonra bu Kur'an Hafsa'n─▒n eline ge├žti. Osman, HafsaÔÇÖdan onu isteyince kendisine vermedi. Ancak geri verece─čine dair s├Âz verince onu OsmanÔÇÖa verdi.

Bu KurÔÇÖanÔÇÖla ilgili rivayetlerde de birtak─▒m k├╝├ž├╝k ihtil├óflar g├Âr├╝lmektedir. Baz─▒lar─▒; ÔÇťBu Kur'an'─▒ toplama i┼či Ebu Bekir zaman─▒nda son buldu.ÔÇŁ derken, baz─▒lar─▒; ÔÇťBu i┼č ├ľmer'in zaman─▒na kadar devam etti.ÔÇŁ diyorlar. Di─čer bir grup da; "├ľmer vefat etmi┼čti ama, Kur'an toplama i┼či hen├╝z tamamlanmam─▒┼čt─▒." diyor.

├ľmer'den sonra da Osman, Kur'an'─▒n k─▒raatindeki ihtil├óflar─▒ g├Âr├╝nce, baz─▒ sahab├«ler ve ba┼čkalar─▒n─▒n da ─▒srar─▒ ├╝zerine da─č─▒n─▒k h├ólde bulunan Kur'an'da yaz─▒m ve k─▒raat a├ž─▒s─▒ndan birlik olu┼čturmak i├žin harekete ge├žti.

B├╝t├╝n bu s├Âylenenler, Kur'an'─▒n toplanma maceras─▒n─▒n bir ├Âzeti ve bu alandaki ├Ânemli kaynaklardan elde edilen bilgilere dayan─▒larak yap─▒lan k─▒sa bir tahlildir.

├ťzerinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z konuda g├Âr├╝len ihtil├óflar ve uyumsuzluklar─▒n bir├žo─ču da, ÔÇťtoplamaÔÇŁ kelimesinin farkl─▒ anlamlarda kullan─▒lm─▒┼č olmas─▒ndan kaynaklanmaktad─▒r. ├ç├╝nk├╝ bu kelime bir├žok yerde farkl─▒ anlamlarda kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.

├ľrne─čin; e─čer biri Kur'an'─▒n Peygamber (s.a.a) zaman─▒nda toplanm─▒┼č oldu─čunu s├Âyl├╝yorsa, maksad─▒n─▒ ayr─▒ ayr─▒ par├žalar h├ólinde yaz─▒lm─▒┼č olan surelerin tertip g├Âzetilmeksizin bir araya getirilmi┼č olmas─▒d─▒r. Bu s├Âz├╝n bu anlamda, Hz. Ali (a.s)'─▒n Peygamber (s.a.a)'in emriyle Kur'an'─▒ toplay─▒p yazmas─▒yla hi├žbir z─▒tl─▒─č─▒ s├Âz konusu de─čildir. Veyahut e─čer Peygamber (s.a.a) zaman─▒nda birtak─▒m kimseleri Kur'an'─▒ toplayanlar ad─▒yla an─▒yorlarsa, maksatlar─▒ Peygamber (s.a.a) zaman─▒ndaki Kur'an haf─▒zlar─▒d─▒r. Nitekim baz─▒ rivayetlerde Kur'an'─▒n Peygamber (s.a.a) zaman─▒nda toplan─▒lmas─▒ndan, Kur'an'─▒n h─▒fzedilme ve ezberlenmesinin kastedildi─či a├ž─▒k├ža belirtilmi┼čtir. Zerke┼č├«, el-Burhan adl─▒ eserinin on ├╝├ž├╝nc├╝ b├Âl├╝m├╝n├╝ "Kur'an'─▒n toplan─▒lmas─▒ ve sahabe taraf─▒ndan ezberlenmesinin beyan─▒ hakk─▒nda" diye adland─▒rmaktad─▒r.

Evet, bu grubun ka├ž ki┼či oldu─ču konusunda ihtil├óf vard─▒r. Baz─▒lar─▒ d├Ârt ki┼či, baz─▒lar─▒ alt─▒ ki┼či ve baz─▒lar─▒ da say─▒ca ├žok fazla oldu─ču kan─▒s─▒ndad─▒rlar.

Bu ihtil├óf ├╝zerine ara┼čt─▒rmac─▒lar ┼č├Âyle diyorlar: "Haf─▒zlar─▒ d├Ârt veya alt─▒ ki┼či olarak nakleden rivayetler, yaln─▒zca bu grubun ba┼čta gelen tan─▒nm─▒┼č isimlerini zikretmekle yetinmi┼člerdir veya Kur'an'─▒n tamam─▒n─▒ ezberlemi┼č olanlar─▒ kastetmi┼člerdir."

Evet, baz─▒ vahiy k├ótipleri -belki de di─čer sahab├«lerden de baz─▒ ki┼čiler- vahyolunan ayetlerden kendileri i├žin de ayr─▒ca bir n├╝sha yaz─▒yorlard─▒. Fakat onlar─▒n yazd─▒klar─▒ Kur'an, kesinlikle istenen tertip ve d├╝zene sahip de─čildi. Her ne kadar baz─▒ rivayetlerde bu ┼čah─▒slardan baz─▒lar─▒n─▒n, yazd─▒klar─▒ Kur'an'─▒ Peygamber (s.a.a)'e sunduklar─▒ nakledilmi┼čse de, bizim bildi─čimiz d├╝zenli olarak toplanm─▒┼č bir Kur'an kastedilmemi┼čtir. Bu rivayetler, o zamanda b├Âyle bir Kur'an'─▒n varl─▒─č─▒n─▒ da ispat etmemektedir.

Bu toplama i┼čini Ebu Bekir, ├ľmer veya Zeyd'e ait bilen rivayetler de ayn─▒ gruptand─▒rlar. ├ç├╝nk├╝ Kur'an'dan yaln─▒zca bir n├╝shan─▒n hil├ófet unvan─▒ndaki y├Ânetime sunulmas─▒ olay─▒, bu i┼čin onlara izafe edilmesine neden olmu┼čtur. Yani bu i┼č, Ebu Bekir'in emri, ├ľmer'in deste─či ve Zeyd'in eliyle -yaln─▒z ba┼č─▒na veya bir grupla birlikte- yap─▒l─▒nca, bu ├╝├ž ki┼čiden her birine ayr─▒ ayr─▒ izafe edilebilmi┼čtir. Dolay─▒s─▒yla bu konuda rivayet edilen di─čer s├Âzlerle hi├žbir ihtil├óf da s├Âz konusu de─čildir.

Bu toplama i┼činin yukar─▒da say─▒lan alt─▒ anlamdan ├╝├ž├╝nc├╝ veya d├Ârd├╝nc├╝s├╝ne ait olaca─č─▒ da a├ž─▒kt─▒r. Yani, bu d├Ânemde Kur'an ayr─▒ ayr─▒ sayfalar h├ólinde -sureler aras─▒ndaki tertibe riayet edilerek veya edilmeyerek- bir araya getirilmi┼čtir. Bundan dolay─▒ baz─▒lar─▒ Kur'an'─▒n Ebu Bekir ve ├ľmer zaman─▒nda sayfalar h├ólinde oldu─čunu, hen├╝z mushaf, yani kitap ┼čekline getirilmemi┼č oldu─čunu nakletmi┼člerdir. Baz─▒lar─▒ da bunlar─▒ mushaf diye adland─▒rm─▒┼člard─▒r. ├ç├╝nk├╝ bu gruba g├Âre, Kur'an ilk defa bu d├Ânemde bug├╝nk├╝ d├╝zeniyle toplanm─▒┼čt─▒r.

Kur'an'─▒n ilk defa Ebu Bekir zaman─▒nda topland─▒─č─▒n─▒ s├Âyleyenlerin maksad─▒, bug├╝nk├╝ d├╝zeniyle Kur'an'─▒n ilk defa Ebu Bekir'in emriyle bir araya getirilip d├╝zenlenmi┼č oldu─čudur. Bu s├Âz, di─čer rivayetlerle de uyum i├žindedir.

Kur'an bilimleri ├╝zerine yaz─▒lm─▒┼č eserlerin ├žo─čunda Kur'an'─▒n toplanma ve derlenmesi ile ilgili konularda, Hz. Ali (a.s)'─▒n mushaf─▒ndan ni├žin bahsedilmedi─či de b├Âylece a├ž─▒kl─▒k kazanm─▒┼č oluyor. ├ç├╝nk├╝ bu mushaf, ne tertip ve ne de i├žerik y├Ân├╝nden bug├╝nk├╝ Kur'an ile uyum i├žinde de─čildi. O Kur'an'─▒n d├╝zeni n├╝zul s─▒ras─▒na g├Âre tertiplenmi┼č, i├žeri─či de tefsir ve tevili ile birlikte haz─▒rlanm─▒┼čt─▒. Bu itibarla, Kur'an'─▒ ilk ├Ânce Hz. Ali (a.s) toplamas─▒na ra─čmen g├╝n├╝m├╝zde oldu─ču ┼čekliyle ilk defa Ebu Bekir toplam─▒┼čt─▒r, denilebilir. Bu arada, garaz ve taassup y├╝z├╝nden Ali (a.s)'─▒n mushaf─▒n─▒ zikretmekten ├žekinmi┼č olanlar da yok de─čildir.

Bunlar─▒ dikkate alarak, Osman'─▒n Kur'an'─▒ toplatmas─▒ olay─▒ da ayd─▒nlanm─▒┼č oluyor. ├ç├╝nk├╝ bundan da maksat, Kur'an'─▒n bir n├╝shada toplat─▒l─▒p, bu n├╝shan─▒n ├žo─čalt─▒larak ─░sl├óm beldelerine da─č─▒t─▒lmas─▒ ve farkl─▒ n├╝shalar─▒n ortadan kald─▒r─▒l─▒p m├╝mk├╝n oldu─čunca metin ve k─▒raatte birlik olu┼čturulmas─▒ olay─▒d─▒r.

Bu hareket, tarihte kabul edilmi┼č ve bilinen bir ger├žektir ve ├žo─ču kimseler bu hareket kar┼č─▒s─▒nda olumlu veya olumsuz tepkiler g├Âstermi┼člerdir. Bu ihtimale g├Âre, surelerin bug├╝nk├╝ ┼čekliyle d├╝zenlenmesi, baz─▒ rivayetlerden de anla┼č─▒ld─▒─č─▒ gibi, Osman zaman─▒na aittir, ondan ├Âncesine de─čil. ─░htil├óf, yaln─▒zca Osman'─▒n bu hassas i┼či ne kadar ba┼čar─▒yla yap─▒p yapmad─▒─č─▒ ve tarihte nas─▒l yank─▒ yapt─▒─č─▒ hususundad─▒r.

─░lgin├ž olan ┼ču ki, baz─▒ tabirler ┼č├Âyle nakledilmi┼čtir: "Osman herkesi halifenin toplatm─▒┼č oldu─ču Kur'an'lar─▒ okumaya mecbur etti." Baz─▒lar─▒; "Ebu Bekir, Kur'an'─▒ sayfalarda toplad─▒, Osman ise mushafta, yani kitap h├óline getirdi." Ve di─čer baz─▒lar─▒ da; "Ebu Bekir, Kur'an'─▒ mushaf (kitap) olarak toplad─▒, Osman ise mushaflar ┼čeklinde (yani onu ├žo─čaltt─▒)." diyorlard─▒.

Burada ┼čunu da belirtmek gerekir ki, Kur'an'─▒n bu merhalesi de Zeyd b. Sabit'in eliyle yap─▒lm─▒┼č, Osman ise yaln─▒zca g├Âzc├╝l├╝k etmi┼čtir. Bu nedenledir ki, Zeyd ile ilgili rivayetler, bazen Ebu Bekir ve ├ľmer ile, bazen de Osman ile ilgili olarak zikredilmi┼čtir. Zira bunlar, iki ayr─▒ d├Âneme i┼čaret etmektedirler. Dolay─▒s─▒yla ortada bir z─▒tl─▒k s├Âz konusu de─čildir.

Son olarak; Kur'an'─▒n toplanmas─▒ (cem edilmesi) ile ilgili olarak ┼×ia kanal─▒yla nakledilen baz─▒ rivayetlerde, Kur'an'─▒ toplama i┼činin Ali (a.s)'a, ba┼čka birtak─▒m rivayetlere g├Âre de, Ali (a.s) ve evl├ótlar─▒na, yani Ehl-i BeytÔÇÖe ├Âzg├╝ bir i┼č oldu─ču bildirilmi┼čtir.[44]

Bu rivayetlerin maksad─▒ da a├ž─▒kt─▒r. Zira burada toplama i┼činden anla┼č─▒lan, Kur'an'─▒ metni, tefsiri ve teviliyle toplama i┼čidir. Yani Kur'an'─▒n Allah'─▒n indirdi─či ┼čekliyle d├╝zenlenmesidir ki bu, sadece Ali (a.s) ve evl├ód─▒na aittir.

Kur'an'─▒n toplan─▒lmas─▒n─▒n ├že┼čitli anlamlarda kullan─▒ld─▒─č─▒na, Kur'an bilimleri ve tefsir kitaplar─▒nda da i┼čaret edilmi┼čtir. Suyut├«, H├ókim'in M├╝stedrek'inden ┼č├Âyle naklediyor: "Kur'an ├╝├ž defa topland─▒: ─░lki, Peygamber (s.a.a)'in zaman─▒nda; da─č─▒n─▒k ┼čekilde bulunan ayetler -Peygamber (s.a.a)'in emriyle- belirli surelerde bir araya getirilip d├╝zene koyuldu. ─░kincisi, Ebu Bekir zaman─▒nda; daha ├Ânceden deri, ta┼č, a─ča├ž ve kemik levhalar ├╝zerine yaz─▒l─▒ olan Kur'an, onun zaman─▒nda sayfalar ├╝zerine yaz─▒lmaya ba┼čland─▒. Sahih ve benzeri rivayetler, bu olaya del├ólet etmektedir. ├ť├ž├╝nc├╝ toplanma i┼člemi de, surelerin d├╝zene sokulmas─▒ ┼čeklinde olmu┼čtur ki bu da, Osman zaman─▒nda yerine getirilmi┼čtir."[45]

H├ókim, bu s├Âz├╝n devam─▒nda bu ├╝├ž merhalenin her biriyle ilgili rivayetleri de hat─▒rlatm─▒┼čt─▒r.

Zerke┼č├« de ─░bn-i Faris'ten ┼č├Âyle nakletmi┼čtir: "Kur'an'─▒ toplamak i┼či iki k─▒s─▒md─▒r: Biri, surelerin dizili┼č s─▒ras─▒d─▒r; alt─▒ uzun surenin ba┼čta gelmesi, y├╝z ayeti olan surelerin bundan sonra yer almas─▒ gibi. Bu i┼č, sahabenin sorumlulu─čunda ve onlar taraf─▒ndan yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Di─čeri ise, ayetlerin surelerde toplanmas─▒ ve dizili┼č s─▒ras─▒ i┼člemidir ki bu, vahiy yoluyla kesinlik kazanm─▒┼č bir ┼čeydir ve Peygamber (s.a.a) bizzat bu i┼či ├╝stlenmi┼čti."[46]

Zerkan├« de Menahil'ul-─░rfan'da, Kur'an'─▒n toplan─▒lmas─▒n─▒, ezberlemek ve sinelerde korumak, di─čeri de ayet ve surelerin yaz─▒larak korunmas─▒ ┼čeklinde iki anlamda de─čerlendirmektedir. Daha sonra Kur'an'─▒n toplan─▒lma i┼člemini ikinci anlam─▒yla ├╝├ž merhaleye ay─▒rarak bu konuyla ilgili ┼č├╝pheli sorular─▒ yan─▒tlamaya ├žal─▒┼č─▒yor.[47]

Molla Huvey┼č Ali Gaz├« de, Beyan'ul-Mean├«'de Kur'an'─▒n toplan─▒lma merhaleleri ve "Kur'an'─▒n toplan─▒lmas─▒" ifadesinin anlamlar─▒ ├╝zerinde  bir miktar a├ž─▒klamada bulunmu┼čtur.

All├óme Tabataba├« bu konuda ┼č├Âyle yaz─▒yor: "Baz─▒ rivayetlerde EnsarÔÇÖdan d├Ârt ki┼či, baz─▒lar─▒nda be┼č, baz─▒lar─▒nda alt─▒ ve baz─▒lar─▒nda daha fazla ki┼či taraf─▒ndan Kur'an'─▒n topland─▒─č─▒ iddias─▒ndan maksat, bu ki┼čilerin Kur'an'─▒ tamam─▒yla ├Â─črenip ezberlemi┼č olmalar─▒d─▒r. Yoksa onun ayet ve surelerini d├╝zenleyerek yazm─▒┼č olduklar─▒ de─čildir."[48]

Ne yaz─▒k ki, Kur'an'─▒n toplan─▒lma tarihi ├╝zerinde ara┼čt─▒rma yapanlar, baz─▒ inceliklere dikkat etmediklerinden bu konuda gelen rivayetlerin uyumsuzluklar─▒na bakarak bu rivayetlerin yalan olduklar─▒n─▒ ileri s├╝rerek bir├žo─čunu reddetmi┼člerdir. Halbuki b├╝t├╝n y├Ânleriyle tahlil ve incelemeye t├óbi tutulmak suretiyle bunlar─▒ bir arada tutabilecek ┼čekilde yorumlamak gerekiyordu. Yoksa her rivayeti ilk kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒nda di─čeriyle biraz uyumsuz g├Âr├╝r g├Ârmez onu rivayet edenin cahilli─čine veya kas─▒tl─▒ biri oldu─čuna atfetmek do─čru bir hareket de─čildir.

┼×unu belirtmek gerekir ki, b├Âylesi alanlarda ara┼čt─▒rma yapmak, bir├žok alanda kapsaml─▒ ve b├╝t├╝n y├Ânleriyle bir ara┼čt─▒rmaya ihtiyac─▒ vard─▒r. Buna ek olarak baz─▒ alanlardan habersiz olmak veya y├╝zeysel bak─▒┼člar, do─čru inceleme yapmay─▒ imk├óns─▒z k─▒lmaktad─▒r. ─░ncelenmesi gereken ilgili konular─▒ ┼č├Âyle s─▒ralayabiliriz:

Peygamber (s.a.a)ÔÇÖin siyerinin incelenmesi; Hz. Ali (a.s)ÔÇÖ─▒n zaman─▒nda Kur'an'─▒n toplan─▒lmas─▒; Sadr-─▒ ─░sl├óm'da k├ótipler ve yaz─▒ aletleri; Kur'an'─▒n toplanma ve yaz─▒lma tarihi; ayet ve surelerin derlenmesi; k─▒raatlerdeki ├že┼čitlili─čin tarihi; Kur'an'─▒n resm'├╝l-hatt─▒ (yaz─▒m ┼čekli); Kur'an'─▒n noktalama i┼čaretleri ile harekelendirilmesi i┼člemi; Kur'an'─▒n tefsir, tevil ve tahrifi; halifeler tarihi; Hz. Ali (a.s)'─▒n siyeri; vs...

Hi├ž ┼č├╝phesiz, bu gibi odakl─▒k arz eden noktalarda az veya ├žok m├╝dahale edildi─či zaman tahlil ve ara┼čt─▒rman─▒n y├Ân├╝ de─či┼čmekte, olmas─▒ gerekenin d─▒┼č─▒nda sonu├žlara var─▒lmaktad─▒r.

 

Zaman Ak─▒┼č─▒ ─░├žinde Ali (a.s)'─▒n Mushaf─▒

 

Zaman─▒n halifesi ve halk, Hz. Ali (a.s) taraf─▒ndan toplanm─▒┼č Kur'an'─▒ kabul etmedikleri i├žin ─░mam Ali (a.s) toplam─▒┼č oldu─ču Kur'an'─▒ evine g├Ât├╝rd├╝. Ancak bu mushaf─▒n ne oldu─ču hakk─▒nda, baz─▒ rivayetlerin d─▒┼č─▒nda, elde do─čru d├╝zg├╝n bir bilgi yoktur. Baz─▒ rivayete g├Âre, ─░mam Ali (a.s) yazm─▒┼č oldu─ču Kur'an'─▒ kabul etmediklerinde; "Allah'a andolsun, bundan sonra onu bir daha g├Ârmeyeceksiniz! Benim g├Ârevim Kur'an'─▒ toplamak ve sizi bundan haberdar etmek idi."[49] buyurdular.

─░bn-i Nedim ┼č├Âyle diyor: "Ali (a.s)'─▒n mushaf─▒n─▒ Hz. Hasan (a.s)'─▒n ├žocuklar─▒ birbirlerine miras b─▒rak─▒yorlar."[50]

┼×unu belirtmekte yarar var: Ravi ya yanl─▒┼čl─▒kla Hz. H├╝seyin (a.s) yerine Hz. Hasan (a.s)'─▒ zikretmi┼č veya ayr─▒ bir kitab─▒ kastetmektedir. Zira ┼×ia kaynakl─▒ rivayetlerde, Hz. Ali (a.s)'─▒n mushaf─▒n─▒, o hazretten sonra vasilik ve imaml─▒k makam─▒n─▒ haiz kimselerin -on iki imam─▒n- birbirlerine miras b─▒rakt─▒klar─▒ ve onu hi├ž kimseye g├Âstermedikleri belirtilmi┼čtir. Yine a├ž─▒kt─▒r ki, Ehl-i Beyt ─░mamlar─▒ ─░mam Hasan (a.s)'─▒n de─čil, ─░mam H├╝seyin (a.s)'─▒n soyundand─▒r.

Ge├žen b├Âl├╝mde ─░bn-i Sirin'in de; "Bu kitab─▒ ara┼čt─▒rmaya koyuldum; Medine'ye mektup yazd─▒m, ancak ona ula┼čamad─▒m." dedi─čini ve devam─▒nda o kitab─▒ g├Ârmeye ├žok i┼čtiyakl─▒ oldu─čunu da her h├óliyle belli ettirmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ okumu┼čtuk.

─░bn-i Ebu Nasr Bezent├«'den ┼č├Âyle dedi─či rivayet ediliyor: "─░mam R─▒za (a.s)'─▒ K├╗fe'ye do─čru g├Ât├╝rd├╝klerinde benim yan─▒ma bir mushaf (kitap) g├Ânderdi. Onu a├žt─▒─č─▒mda "Beyyine" suresini onda g├Ârd├╝m. ├çok geni┼č yaz─▒lm─▒┼čt─▒. Kurey┼č'ten yetmi┼č ki┼činin ad─▒n─▒n, babalar─▒n─▒n adlar─▒yla yaz─▒l─▒ olduklar─▒n─▒ g├Ârd├╝m. Bir m├╝ddet sonra ─░mam'─▒n kitab─▒ geri istedi─či haberini ald─▒m..."[51]

Baz─▒lar─▒ bu kitab─▒n Hz. Ali (a.s)'─▒n mushaf─▒ olabilece─či kan─▒s─▒ndad─▒rlar. ├ç├╝nk├╝ bu mushaf, ─░mamlar─▒n ellerinde korunmaktayd─▒. ├ľzellikle de Bezent├«, ─░mam'─▒n s─▒r ashab─▒ndand─▒ ve ─░mam (a.s)'─▒n yan─▒nda ├Âzel bir makama sahipti. Fakat bu konuyu kesin delil ve senetlere dayal─▒ olarak ispat etmek m├╝mk├╝n de─čildir.

Feyz-i Ka┼čan├« bu rivayetle ilgili olarak ┼č├Âyle yaz─▒yor: "Belki o kitapta olan, vahiy yoluyla elde edilmi┼č tefsirlerden ibaretti."

D├╝nyan─▒n baz─▒ k├╝t├╝phanelerinde ve m├╝zelerinde g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, baz─▒ Kur'an'lar─▒n Hz. Ali (a.s)'─▒n hatt─▒yla yaz─▒lm─▒┼č oldu─ču iddia edilmektedir. Ama bu iddialar─▒n hi├žbirisi ispatlanabilmi┼č de─čildir. Baz─▒lar─▒, bu Kur'an'lar─▒n ├Âzellikleri hakk─▒nda tafsilatl─▒ beyanlarda bulunmu┼člard─▒r.[52] Sonu├žta rivayetlerden elde edilen, Masum ─░mamlar taraf─▒ndan bu mushaf─▒n birbirlerine miras b─▒rak─▒ld─▒─č─▒ ve ┼čimdi de ─░mam Mehdi (a.f)'in yan─▒nda oldu─ču ve zuhur etti─či zaman onu halka sunaca─č─▒ konusudur.[53]

Bir├žok rivayette ─░mam (a.s)'─▒n, ├╝zerinden halka ders verdi─či Kur'an ile bu mushafa i┼čaret edildi─či belirtilmi┼čtir.

Baz─▒ rivayetlerde, ├ľmer'in Hz. Ali (a.s)'dan mushaf─▒n─▒ kendisine vermesini istedi─či, ancak ─░mamÔÇÖ─▒n bunu kabul etmedi─či ifade edilmi┼čtir.[54]

Ebuzer-i G─▒far├«'den ┼č├Âyle rivayet ediliyor: "Peygamber (s.a.a)'in vefat─▒ndan sonra, Peygamber (s.a.a)'in iste─či ve emri ├╝zerine Hz. Ali (a.s) Kur'an'─▒ Muhacirler ve Ensar toplulu─čuna getirip sundu. Ebu Bekir bu kitab─▒ a├ž─▒nca kavmin ay─▒plar─▒n─▒ da onda g├Ârd├╝. ├ľmer kalk─▒p dedi: ÔÇťEy Ali, onu geri g├Ât├╝r, bizim ona ihtiyac─▒m─▒z yoktur!ÔÇŁ Ali (a.s) da onu al─▒p gitti. Sonra kari ve Kur'an k├ótiplerinden olan Zeyd b. Sabit'i getirdiler. ├ľmer; ÔÇťAli (a.s) Kur'an'─▒ bize getirdi. Ensar ve Muhacirlerin su├ž ve ay─▒plar─▒ da o kitapta yaz─▒l─▒ idi. Biz ise Kur'an'─▒ kendi bildi─čimiz ┼čekilde toplamak ve b├Âylesi ┼čeyleri ondan atmak istiyoruz.ÔÇŁ dedi. Zeyd, bu teklifi kabul etti ve; ÔÇťE─čer ben sizin istedi─činiz gibi Kur'an'─▒ yazsam, sonra da Ali (a.s) koymu┼č oldu─ču Kur'an'─▒ ortaya koysa acaba bu pl├ón─▒n─▒z suya d├╝┼čmeyecek mi?ÔÇŁ dedi. ├ľmer; ÔÇť├çaresi nedir?ÔÇŁ deyince Zeyd; ÔÇťSiz daha iyi bilirsiniz.ÔÇŁ diye cevap verdi. ├ľmer; ÔÇťOnun elinden rahat olabilmek i├žin onu ├Âld├╝rmekten ba┼čka ├žare yoktur.ÔÇŁ dedi. Daha sonra Halid b. Velid'in eliyle o hazreti ├Âld├╝rtme pl├ónlar─▒ yap─▒ld─▒. Fakat o, b├Âyle bir ┼čeye cesaret edemedi. ├ľmer hil├ófete geldi─činde Ali (a.s)'dan yazm─▒┼č oldu─ču Kur'an'─▒ -onda de─či┼čiklikler yapmak i├žin- istedi. Ali (a.s) buyurdu ki: ÔÇťKesinlikle, onu elde etmeniz m├╝mk├╝n de─čildir. Ben, h├╝ccet size tamamlans─▒n ve mazeret yolu kapans─▒n diye onu Ebu Bekir'in yan─▒na getirdim; k─▒yamet g├╝n├╝ ÔÇśBiz g├Ârmedik veya bilmiyordukÔÇÖ demeyesiniz diye. Bu Kur'an'a benim temiz halifelerim ve evl├ótlar─▒mdan ba┼čkas─▒ el s├╝remeyeceklerdir.ÔÇŁ ├ľmer; ÔÇťAcaba belli bir zaman sonra a├ž─▒─ča ├ž─▒kacak m─▒?ÔÇŁ diye sordu─čunda, Ali (a.s) ┼č├Âyle buyurdu: "Evet, benim Ehl-i Beyt'imden Kaim -Mehdi (a.f)- k─▒yam etti─či zaman onu a├ž─▒─ča ├ž─▒karacak, halk─▒ ona uymaya mecbur edecek ve s├╝nnet, bu temel ├╝zerinden icra edilecektir."[55]

Bir rivayette ┼č├Âyle nakledilmi┼čtir: "Mushaflar─▒n ├že┼čitlili─či Osman d├Âneminde bir hayli artt─▒─č─▒ i├žin Talha, Hz. Ali (a.s)'dan, ├Ânceleri halka sunmu┼č oldu─ču Kur'an'─▒ ni├žin tekrar halka sunmad─▒─č─▒n─▒ sordu. ─░mam bu soruyu cevaps─▒z b─▒rakt─▒. Talha soruyu tekrar edip; "Benim cevab─▒m─▒ vermedin!" diye ├╝steleyince ─░mam ┼č├Âyle buyurdu: "Ey Talha, kas─▒tl─▒ olarak cevap vermedim. Acaba halk─▒n bu okuduklar─▒n─▒n hepsi Kur'an m─▒d─▒r, yoksa onda Kur'an'dan olmayan bir ┼čey de var m─▒?" Talha; "Hepsi Kur'an'dand─▒r." dedi. ─░mam; "E─čer bu kitab─▒ al─▒p ona amel edecek olursan─▒z, ate┼čten kurtulmu┼č ve cennettekilere kar─▒┼čm─▒┼č olursunuz." buyurdu. Talha; "O h├ólde, bu Kur'an bana yeterlidir." dedi.ÔÇŁ[56]

Burada ┼č├Âyle bir soru akla gelmektedir: Halk, ─░mam Ali (a.s)ÔÇÖa biat edip kendisini hil├ófet makam─▒na getirdikleri zaman ni├žin kendi yazm─▒┼č oldu─ču Kur'an'─▒ halka sunup onlar─▒ bunu okumaya davet etmedi?!

Denilebilir ki ─░mam (a.s), Osman taraf─▒ndan ├žo─čalt─▒lan Kur'an'─▒ onaylatm─▒┼čt─▒. Hatta baz─▒ rivayetlerde ─░mam ┼č├Âyle buyuruyor: "E─čer kudret bulsayd─▒m -mushaflar aras─▒nda birlik olu┼čturma i┼činde- Osman'─▒n yapt─▒─č─▒n─▒ yapard─▒m." Bunun nedeni, halk─▒n aras─▒nda b├Âl├╝c├╝l├╝k ve grupla┼čmaya neden olacak ┼čeylerden onlar─▒ uzak tutup M├╝sl├╝manlar aras─▒nda birlik sa─člamak amac─▒yd─▒. Bu y├╝zden ─░mam, Talha'n─▒n iste─čine cevap vermemi┼čti. Bu nedenledir ki, di─čer ─░mamlar da Kur'an'─▒n ini┼č s─▒ras─▒na g├Âre okunmas─▒n─▒ yasaklam─▒┼člard─▒r.

Salim b. Seleme diyor: "Bir ki┼či ─░mam Sad─▒k (a.s)'─▒n yan─▒nda Kur'an okudu. Ondan birtak─▒m ┼čeyler duydum ki, halk─▒n okudu─ču Kur'an'da yoktu. Bunun ├╝zerine ─░mam ┼č├Âyle buyurdu: "B├Âyle okumaktan sak─▒n ve Kaim'in k─▒yam─▒na dek halk─▒n okudu─ču gibi oku. O g├╝n geldi─činde Kur'an gerekti─či gibi -Hz. Ali (a.s)'─▒n mushaf─▒nda oldu─ču ├╝zere- okunacak."[57]

All├óme Tabataba├« bu konuda ┼č├Âyle yaz─▒yor: "Ali (a.s) ger├ži daha ├Ânceleri Kur'an'─▒ n├╝zul s─▒ras─▒na g├Âre toplam─▒┼č ve topluma sunmu┼č, l├ókin kabul g├Ârmemi┼čtir. Hatta bundan sonraki Kur'an'─▒n toplan─▒lma i┼činde her iki defas─▒nda da davet edilmemi┼č olmas─▒na ra─čmen hi├žbir muhalefette bulunmam─▒┼č, reva├žta olan mushaflar─▒ kabul etmi┼č ve hayat─▒ boyunca hatta hil├ófeti d├Âneminde dahi ihtil├ófl─▒ bir s├Âz zikretmemi┼čtir.ÔÇŁ

ÔÇťEhl-i Beyt ─░mamlar─▒ (a.s) da, Hz. Ali (a.s)'─▒n evl├ótlar─▒ ve halifeleri unvan─▒yla ayn─▒ davran─▒┼č bi├žimini sergilemi┼č, Kur'an'─▒n itibar─▒n─▒ sarsacak hi├žbir ┼čey s├Âylememi┼člerdir. Hatta s─▒rda┼člar─▒ olan ashaplar─▒na ve ┼×ia'n─▒n ileri gelenleri say─▒lan ki┼čilere dahi ├Âzel olarak b├Âyle bir ┼čey s├Âylememi┼člerdir. Konu┼čmalar─▒nda daima eldeki kitab─▒ g├Âstererek s├Âzlerini ona dayand─▒rm─▒┼člard─▒r. ┼×iaÔÇÖya halk─▒n okuyu┼č ve k─▒raatini takip etmelerini emretmi┼člerdir. Burada c├╝retle diyebiliriz ki, Ali (a.s)ÔÇÖ─▒n kendi mushaf─▒yla tertip y├Ân├╝yle muhalif olmas─▒na ra─čmen bu mushaf kar┼č─▒s─▒nda susmas─▒n─▒n nedeni, Ehl-i Beyt'in prensibine uygun ve onlar nezdinde muteber olan, Kur'an'─▒n Kur'an ile tefsiri y├Ântemiydi. Bu y├Ântemde surelerin tertibinin, Mekk├« ve Meden├« ayetlerin s─▒ralan─▒┼č ┼čeklinin Kur'an'─▒n y├╝ce hedeflerine ula┼čmas─▒ y├Ân├╝nden hi├žbir tesiri yoktur. Dolay─▒s─▒yla her bir ayetin tefsiri i├žin Kur'an'daki di─čer b├╝t├╝n ayetlerin nazarda tutulmas─▒ gerekmektedir."[58]

 

Hz. Ali (a.s)'─▒n Mushaf'─▒ ve Tahrif Efsanesi

Tarih ve rivayetlerin ┼čehadeti ile Ali (a.s)'─▒n mushaf─▒, y├Ântem ve tertip-d├╝zen a├ž─▒s─▒ndan Kur'an'─▒n bug├╝nk├╝ ┼čeklinden farkl─▒yd─▒. Hatta ge├žen konularda zikredildi─či gibi, g├╝n├╝m├╝zdeki Kur'an'a nispeten tefsir ve a├ž─▒klamalar y├Ân├╝nden fazlal─▒klar─▒ vard─▒. Bununla ilgili bir├žok rivayetler de nakledilmi┼čtir.

Bu tarih├« ger├žek, baz─▒ k├Ât├╝ d├╝┼č├╝nceli veya k─▒sa g├Âr├╝┼čl├╝ kimselerde KurÔÇÖanÔÇÖ─▒n tahrif edildi─čine dair bir fikir uyand─▒rm─▒┼č ve Kur'an'─▒n eksildi─či veya tahrif edildi─či ├╝zerinde saplant─▒ya d├╝┼čmelerine neden olmu┼čtur. ┼×ia muhaddislerinden birisi, tahrif konusunda bir ┼č├╝phe icat ederek yukar─▒da zikredilen hususun Kur'an'─▒n tahrif edildi─či yolunda bir delil sayabilece─čini ileri s├╝r├╝p bu konuyu enine boyuna irdelemi┼čtir.[59]

Bu ┼č├╝pheye b├╝y├╝k bilim adamlar─▒ taraf─▒ndan geni┼č ve a├ž─▒klamal─▒ cevaplar verilmi┼čtir. Bu konuyla ilgili ┼čahit getirilebilecek rivayetler ├╝zerinde derin incelemelerde bulunulmu┼čtur.

┼×eyh M├╝fid elde bulunan Kur'an ile Ali (a.s)'─▒n mushaf─▒n─▒ ┼č├Âyle kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒yor: "Ali (a.s)'─▒n mushaf─▒nda olan ayetlerin manalar─▒n─▒n tefsir ve tevili Kur'an'─▒n n├╝zul s─▒ras─▒na g├Âre d├╝zenlenmi┼č olup, bug├╝nk├╝ Kur'an'dan at─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu tefsir ve a├ž─▒klamalar─▒n Kur'an'─▒n bir c├╝zÔÇÖ├╝ olmad─▒─č─▒, ancak vahiy kanal─▒yla geldi─či ve semav├« oldu─ču bir ger├žektir."[60]

Bu tahlilin bir benzeri de Feyz-i Ka┼čan├«'nin s├Âz├╝nde Bezent├«'nin rivayetinde ge├žmi┼čti. All├óme Fan├«, bu konuyla ilgili tafsilatl─▒ bir konu┼čma yapm─▒┼čt─▒. O, bu konu┼čmas─▒nda ┼č├Âyle diyordu: "Hadislerden anla┼č─▒ld─▒─č─▒ kadar─▒yla Hz. Ali (a.s)'─▒n yazd─▒─č─▒ Kur'an'da il├óh├« vahiy olarak nazil olan ayetlerin yan─▒nda onlar─▒n tefsir ve tevilleri de zikredilmi┼č, ayr─▒ca din├« ahk├óm─▒n detaylar─▒na da inilmi┼čti. ┼×imdi bu hadisleri, nas─▒l Kur'an'─▒n tahrif olundu─čuna veya eksiltildi─čine atfedebilirsiniz?!"[61]

Ayetullah Ho├« de ┼č├Âyle yaz─▒yor: "Hz. Ali (a.s)'─▒n, bug├╝nk├╝ Kur'an'dan farkl─▒ bir d├╝zene sahip ba┼čka bir mushaf─▒n─▒n oldu─ču ┼č├╝phesizdir. ─░lim sahiplerince bu konunun kabul edilmi┼č olmas─▒, bu konuda bizleri delil getirmekten gani k─▒lmaktad─▒r. Zira baz─▒ fazlal─▒klar─▒n o mushafta varl─▒─č─▒ do─črudur. Yaln─▒z, bunlar kesinlikle Kur'an'─▒n asl─▒ndan bir tahrif veya eksiltmeye del├ólet etmemektedir. S├Âz├╝n do─črusu ┼čudur ki, bu zikredilen fazlal─▒klar, tevil ve tefsir unvan─▒yla Hak Teal├óÔÇÖn─▒n kel├óm─▒n yorumlar─▒ veya baz─▒ ayetlerin a├ž─▒klanmas─▒ maksad─▒yla vahyolunmu┼č s├Âzlerdi... Buna g├Âre, Allah (c.c) taraf─▒ndan vahiy unvan─▒yla gelen her ┼čey, Kur'an'dan bir c├╝z olacak diye bir kural yoktur. Rivayetlerden elde edilen de ┼čudur: Ali (a.s)'─▒n fazladan yazd─▒klar─▒, ayetlerin tevil veya tefsirinden ibaretti. Hi├žbir rivayet, bu fazlal─▒klar─▒n da ayet oldu─čuna del├ólet etmemektedir. Baz─▒ rivayetlerde m├╝naf─▒klar─▒n, Hz. Ali (a.s)'─▒n mushaf─▒nda isimleriyle zikredildi─či nakledilmi┼č ise, bundan maksat, bu grubun isimlerinin ayetlerde de─čil, tefsir b├Âl├╝m├╝nde zikredilmi┼č oldu─čudur."[62] Ayetullah Ho├«, bu s├Âz├╝n devam─▒nda bu konuyla ilgili ┼čahitler de zikretmektedir.

┼×eyh Saduk ise ┼č├Âyle yaz─▒yor: "Kur'an'dan ba┼čka birtak─▒m konular da vahyedilmi┼čtir ki, e─čer Kur'an'─▒n yan─▒na konulsayd─▒, on yedi bin ayeti ge├žerdi." O bu s├Âzden sonra bir numune ve ├Ârnek de getirmek suretiyle bu a├ž─▒klamalar─▒n vahiy oldu─čunu, ama Kur'an'dan bir ayet olmad─▒─č─▒n─▒ ispat ediyor.[63]

 

Son S├Âz

Hz. Peygamber (s.a.a)'in vefat─▒ndan sonra halk─▒n yoldan ├ž─▒kmas─▒, onun hak halifesinden y├╝z ├ževirmesi, ─░sl├óm'─▒n gidi┼čat─▒n─▒ as─▒l hedefinden sapt─▒rd─▒ ve ├╝mmetin rehberli─či ehil olmayanlar─▒n eline d├╝┼čt├╝. ─░┼čte ─░sl├óm ├╝mmetinin ba┼č─▒na ne geldiyse bu y├╝zden geldi. Ayn─▒ ┼čekilde Ali (a.s)'─▒n mushaf─▒n─▒ kabul etmemeleri de, Hak Teal├óÔÇÖn─▒n kel├óm─▒n─▒n tefsirinin sapt─▒r─▒lmas─▒na, saf ve berrak vahyin gelecek ku┼čaklar nazar─▒nda karanl─▒k g├Âr├╝nmesine, anla┼č─▒lmamas─▒na sebep oldu. ├ľyle ki, bug├╝n her bir ayetin tefsirine bakt─▒─č─▒m─▒zda bir y─▒─č─▒n yorumlar ve ihtimaller zikredilmi┼čtir. Peygamber (s.a.a)'in Sakaleyn (KurÔÇÖan ve Ehl-i Beyt) konusundaki vasiyetlerini g├Ârmezlikten gelenler ve "Kur'an bize yeter!" diye sesini y├╝kseltenler, Peygamber'den sonra Kur'an'─▒ da g├Ârmezlikten gelmi┼č ve onu ucuz bir de─čere (d├╝nya makam─▒ kar┼č─▒l─▒─č─▒nda) satm─▒┼člard─▒r. Ayette buyurdu─ču gibi, "Onu arkalar─▒na att─▒lar ve az bir fiyata satt─▒lar."[64] Onun i├žindeki bilgileri, ona a┼činal─▒─č─▒ olmayanlar─▒n yan─▒nda elde etmek yoluna gittiler ve g├Ân├╝llerini vahiyden habersiz kimselere verdiler. Bu y├╝zden de vahye ger├žek iman─▒ olmayanlar, Kur'an'─▒ yalan yanl─▒┼č g├Âr├╝┼čleriyle kar─▒┼čt─▒r─▒p nice saf g├Ân├╝lleri bu vahyin ruhuna yabanc─▒ olan tefsirler ve ─░srailiyat ile doldurdular.

B├Âylece ─░sl├óm ├╝mmetine telafi edilemeyecek b├╝y├╝k zararlar verildi, b├╝t├╝n sap─▒kl─▒klar─▒n, yanl─▒┼čl─▒klar─▒n, Kur'an'─▒ yalan yanl─▒┼č anlamaya neden olan ┼čeylerin hepsinin temeli at─▒ld─▒ ve do─čru olmayan tefsirlere, yak─▒┼čmayan tevillere kap─▒lar a├ž─▒lm─▒┼č oldu. ─░sl├óm ├╝mmeti o g├╝nden beridir da─č─▒n─▒k bir h├ólde, yetmi┼č iki millete b├Âl├╝nm├╝┼č ve hurafeler kurban─▒ olarak ya┼čamaktad─▒rlar.

Bu y├╝zden de Kur'an, ├že┼čitli f─▒rkalar─▒n elinde, kendi g├Âr├╝┼člerini ispatlamak i├žin bir vesile olmu┼č, ehliyetsiz kimseler ehil olduklar─▒ iddias─▒yla ├Âne ├ž─▒karak bu il├óh├« vahiyden binlerce g├Âr├╝┼č ve yol t├╝retmi┼člerdir. B├Âylece insanl─▒k nam─▒na b├╝y├╝k bir zul├╝m ve cinayet i┼členmi┼čtir.

Bu arada az bir grup yolu tan─▒m─▒┼č ve bu yola can koymu┼člard─▒r. Bunlar canlar─▒ pahas─▒na ve b├╝t├╝n zorluklar─▒ g├Â─č├╝sleyerek onun ger├žek tefsirini ehlinden alm─▒┼č, onu bu yolun kendilerinden sonra gelecek yolcular─▒na miras b─▒rakm─▒┼člard─▒r. Her ne kadar bu de─čerli miras─▒ y─▒─č─▒nlar aras─▒ndan bulup te┼čhis etmek o kadar kolay de─čildir ama, yine de zahmetine de─čer.

Evet, Kur'an'─▒n korunmas─▒ yolunda ilk g├╝nden beri b├╝y├╝k ├žabalar sarf edilmi┼č, bu ├žabalar sonucunda de─či┼čtirilme, azalt─▒l─▒p ├žo─čalt─▒lmaya kar┼č─▒ korunabilmi┼čtir. Ancak, bu arada ger├žekten ifade edilmek istenen manalar gizli kalm─▒┼čt─▒r. ─░mam B├ók─▒r (a.s), "Kur'an'─▒ arkalar─▒na att─▒lar..." ayetinden sonra buyuruyor: "Kur'an'─▒ arkalar─▒na atmalar─▒ ┼č├Âyle olmu┼čtur: Onun harflerini korumu┼č, ama s─▒n─▒rlar─▒ b─▒rakm─▒┼člard─▒r. Yani onlar, Kur'an'─▒n rivayet edicileridirler, riayet edicileri de─čil. Cahiller rivayetleri ezberlemekle ho┼čturlar, ama bilginler o vahy-i il├óh├«'nin emrine ger├žekten riayet edemediklerinin ├╝z├╝nt├╝s├╝ i├žindedirler."[65]



OKUDU─×UNUZ BU MAKALE ┼×─░─░-CAFER─░ ANLAYI┼×I ├çER├çEVES─░NDE KALEME ALINMI┼× B─░R MAKALED─░R.



  • [1] - Haskan├«, Abdullah, ┼×evahid'ut-Tenzil, c.1, s.400, Vizaret-i ─░r┼čad-─▒ ─░sl├óm├«, Tahran; Kunduz├«, Yenab├«'ul-Mevedde, c.1, s.307, Beyrut bas─▒m─▒, AÔÇÖlem├« M├╝essesesi; ─░bn-i ┼×ehr├ó┼čub, Serv-i Mazenderan├«, Menak─▒b-i Ali b. Eb├« Talib, c.2, s.255, Tahran bas─▒m─▒, Mustafev├« M├╝essesesi.

  • [2] - H├ókim Ni┼čabur├«, el-M├╝stedrek Ale's-Sahiheyn, c.3, s.124 ve 134, Beyrut bas─▒m─▒, Dar'ul-Marifet; Taberan├«, el-Mucem'us-Sa─čir, c.1, s.255, Kahire bas─▒m─▒, Dar'un-Nasr Matbaas─▒.

  • [3] - ─░bn-i Asakir, Tarih-u Medinet-i Dima┼čk, c.3, s.45-46.

  • [4] - Ayn─▒ eser, c.3, s.25-26.

  • [5] - Suyut├«, Celaludddin, el-─░tkan F├« Ulum'il-Kur'an, c.4, s.233, Beyrut bas─▒m─▒, el-Mektebet'us-Sakafiyye; Zeheb├«, Muhammed H├╝seyin, et-Tefsir ve'l-M├╝fessirun, c.1, s.90, Beyrut bas─▒m─▒, Dar-u ─░hya'it-Turas'il-Arab├«.

  • [6] - ┼×ehristan├«, Muhammed b. Abdulkerim, Mefat├«h'ul-Esrar ve Mesab├«h'ul-Ebrar, elyazmas─▒ n├╝shas─▒n─▒n foto─čraf─▒.

  • [7] - Haskan├«, Abdullah, ┼×evahid'ut-Tenzil, c.1, s.34-50.

  • [8] - Hilal├« K├╗f├«, S├╝leyman b. Kays, s.313; Saduk Kumm├«, Muhammed b. Ali b. Babeveyh, Kemal'├╝d-Din, s.284, Kum bas─▒m─▒, Ne┼čr-i ─░sl├óm├« M├╝essesesi.

  • [9] - ─░bn-i Asakir, Tarih-u Medinet-i Dima┼čk, c.3, s.22-25.

  • [10] - ─░bn-i Nedim, el-Fihrist, s.41-42, Beyrut bas─▒m─▒, Dar'ul-Marife.

  • [11] - Suyut├«, Celaluddin, el-─░tkan, c.1, s.58; ─░bn-i SaÔÇÖd, et-Tabakat'ul-Kubra, c.2, s.101, Liden bas─▒m─▒ ve c.2, s.338, Beyrut bas─▒m─▒, Dar-u Sad─▒r; End├╝l├╝s├«, ─░bn-i Abdulbirr, el-─░st├«ab F├« Marifet'il-Ashab, el-─░sabeÔÇÖnin hami┼činde, c.2, s.253; Zerkan├«, Abdulazim, Menabi'ul-─░rfan, c.1, s.247, Beyrut, Dar-u ─░hya'il-Kutub'il-Arabiyye; Sadr, Hasan, Tesis'u┼č-┼×├«a Li Ulum'il-─░sl├óm, s.317, Tahran bas─▒m─▒, AÔÇÖlem├«; Heytem├«, ─░bn-i Hacer, es-Sevaik'ul-Mahrika, s.126, Kahire bas─▒m─▒, Dar'ut-Tabaet'il-Muhammediyye; Zencan├«, Ebu Abdullah, Tarih'ul-Kur'an, s.48, Beyrut bas─▒m─▒, AÔÇÖlem├« M├╝essesesi; Marifet, Muhammed Had├«, et-Temhid F├« Ulum'il-Kur'an, c.1, s.289, Kum bas─▒m─▒, Ne┼čr-i ─░sl├óm├« M├╝essesesi.

  • [12] - Kelb├«, ─░bn-i Cezz├«, et-Teshil Li Ulum'it-Tenzil, c.1, s.4.

  • [13] - ┼×eyh M├╝fid, Muhammed b. Muhammed b. Numan, el-Mesail'us-Serviye, s.79, Kum bas─▒m─▒, Kongre-i ┼×eyh M├╝fid; Meclis├«, Muhammed B├ók─▒r, Bihar'ul-Envar, c.92, s.88, hadis: 27, Beyrut bas─▒m─▒, el-Vefa M├╝essesesi.

  • [14] - ─░bn-i ┼×ehr├ó┼čub, Serv-i Mazenderan├«, Menak─▒b-─▒ Ali b. Eb├« Talib, c.2, s.40; Meclis├«, Muhammed B├ók─▒r, Bihar'ul-Envar, c.95, s.51.

  • [15] - Ayn─▒ kaynak.

  • [16] - Meclis├«, Muhammed B├ók─▒r, Bihar'ul-Envar, c.92, s.48; Tefsir-i Kumm├«, s.2451; Mukaddeme-i Tefsir-i Burhan, s.36; Feyz-i Ka┼čan├«, Muhammed b. Murtaza, el-Meheccet'├╝l-Beyz├ó, c.2, s.264; Suyut├«, el-─░tkan, c.1, s.57; es-S─▒rat'ul-Mustak├«m, s.366; Feyz-i Ka┼čan├«, el-Vaf├«, c.2, s.273-274; Zencan├«, Tarih'ul-Kur'an, s.44-64; Askal├ón├«, ─░bn-i Hacer, Feth'ul-Bari, c.9, s.10; Ayn├«, Umdet'ul-Kari, c.20, s.16 vs...

  • [17] - Mutezil├« Hanef├«, ─░bn-i Ebi'l-Hadid, NehcÔÇÖ├╝l-Bel├ó─ča ┼×erhi, c.1, s.27, Kahire bas─▒m─▒.

  • [18] - Meclis├«, Muhammed B├ók─▒r, Bihar'ul-Envar, c.92, s.88.

  • [19] - ─░bn-i ┼×ehr├ó┼čub, Serv-i Mazenderan├«, Menak─▒b-i Ali b. Eb├« Talib, c.2, s.40-41.

  • [20] - Saduk, Kumm├«, Muhammed b. Ali b. Babeveyh, el-─░tikadat, el-─░tikad F├« Meble─č'il-Kur'an, s.93.

  • [21] - Tabers├«, Fazl b. Hasan, el-─░hticac, c.1, s.227; Saffar Kumm├«, Muhammed b. Hasan, Besair'ud-Derecat, s.196, Kum bas─▒m─▒, Mektebet-├╝ Ayetillah MerÔÇÖa┼č├« Necef├«; Meclis├«, Muhammed B├ók─▒r, Bihar'ul-Envar, c.92, s.42-43.

  • [22] - Bu konuyu i┼čleyen baz─▒ S├╝nn├« tefsirci, tarih├ži ve yazarlar─▒ zikredelim:

    Bel├ózur├«, Ensab'ul-E┼čraf, c.1, s.586; ─░bn-i Eb├« Davud, el-Mesahif, s.10; ─░bn-i Nedim, el-Fihrist, s.30; Abdurrezzak, el-Musannef, c.5, s.45; Ebu Nuaym ─░sfahan├«, Hilyet'├╝l-Evliy├ó, c.1, s.67; ─░bn-i SaÔÇÖd, et-Tabakat, c.2, s.38; ─░bn-i Eb├« ┼×eybe, el-Musannef, c.1, s.545; ─░bn-i Cezz├«, et-Teshil Li Ulum'it-Tenzil, c.1, s.4; H├ókim Ni┼čabur├«, el-M├╝stedrek, c.2, s.611; Teyalis├«, M├╝sned, s.270; ─░bn-i Abdulbirr, el-─░st├«ab, el-─░sabeÔÇÖnin hami┼činde, c.2, s.253; Sahih-i Buhar├«, ─░lim Kitab─▒, s.39, Cihad Kitab─▒, s.171 ve Cizye Kitab─▒, s.10; Tarih-i Yakub├«, c.2, s.154; H├ókim Haskan├«, ┼×evahid'ut-Tenzil, c.1, s.26-28; Asker├«, el-Evail, c.1, s.214; Harezm├«, el-Menak─▒b, s.49; Sibt b. Cevz├«, Tezkiret'ul-Havas, s.148; Taber├«, Muhibuddin, er-Riyaz'un-Naz─▒ra, c.1, s.242; Kunduz├«, Yenab├«'ul-Mevedde, c.1, s.149; ─░bn-i Ebi'l-Hadid, Nehc'├╝l-Bela─ča ┼×erhi, c.1, s.27; ─░bn-i Haym, el-Fasl, s.3; ─░bn-i Kesir Tefsiri, c.4, s.28-29; Muttak├«Hind├«, Kenz'├╝l-Ummal, c.2, s.373; ─░bn-i Hacer Heytem├«, es-Savaik'ul-Muhrika, s.126; Kandehlev├«, Hayat'us-Sahabe, c.3, s.355; Suyut├«, el-─░tkan, c.1, s.57 ve 72 ve TarihÔÇÖul-Hulefa, s.185; Nuveyr├«, Nihayet'ul-─░rb, c.5, s.104; Tarih-i ┼×am, c.7, s.210; Kastal├ón├«, ─░r┼čad'us-Sar├«, c.7, s.459; Askal├ón├«, ─░bn-i Hacer, Feth'ul-Bari, c.9, s.10; Ayn├«, Umdet'ul-Kari, c.20, s.16; ─░bn-i Nizamuddin Ensar├«, Fevatih'ur-Raham├ót, el-Mustesfa'n─▒n ┼čerhi, c.2, s.12; Ebyar├«, Tarih-i KurÔÇÖan, s.84 ve 106; Zerkan├«, Menabi'ul-─░rfan, c.1, s.247; Abdussebur ┼×ahin, Tarih'ul-KurÔÇÖan, s.71.

    ┼×ia alimlerinden de b├╝y├╝k bir grup Ali (a.s)'─▒n mushaf─▒ndan bahsetmi┼člerdir. ├ľrnek olarak:

    ┼×eyh M├╝fid, el-─░r┼čad, s.365 ve el-Mesail'us-Serviyye, s.79; ┼×eyh Saduk, el-─░tikadat, s.93 ve Kemal'ud-Din, c.1, s.284; Saffar Kumm├«, Besair'ud-Derecat, s.193, 198; Kuleyn├«, el-Kaf├«, c.1, s.178; Tabers├«, el-─░hticac, c.1, s.223, 228; ─░bn-i ┼×ehr├ó┼čub, Menak─▒b, s.41, 402 ve Mealim'ul-Ulema, s.2; Seyyid b. Tavus, SaÔÇÖd'us-Suud; Feyz-i Ka┼čan├«, el-Vaf├«, c.2, s.130, 273-274 ve el-Meheccet'├╝l-Beyz├ó, c.2, s.264; Bihar'ul-Envar, c.92, s.40, 74; Behran├«, Tefsir-i Burhan, c.1, s.16; Muhaddis-i Kumm├«, Sefinet'ul-Bihar; Seyyid ┼×erefuddin Amul├«, el-M├╝racaat, s.411 ve M├╝ellifi'┼č-┼×ia F├« Sadr'─▒l-─░sl├óm, s.13; Seyyid Muhsin Emin, AÔÇÖyan'u┼č-┼×ia, c.1, s.89; Seyyid Hasan Sadr, Tesis'u┼č-┼×ia, s.316-317; All├óme Tabataba├«, Kur'an Der ─░sl├óm, s.165; All├óme Fan├« ─░sfahan├«, ├ér├óÔÇÖun Havle'l-Kur'an, s.97, 100; Zencan├«, Tarih'ul-Kur'an, s.26, 44, 48, 64; All├óme Bel├ó─č├«, ├éla'ur-Rahman, s.19; Ayetullah Ho├«, el-Beyan, s.242-243; Muhammed Had├« Marifet, et-Temhid, c.1, s.288-296 ve Siyanet'ul-Kur'an An'it-Tahrif, s.211; Seyyid Cafer Murtaza Amul├«, Hakaik-u Hamme Havl'el-Kur'an'il-Kerim, s.153-172; Tefsir-i Kumm├«, c.2, s.451; S├╝leym b. Kays'─▒n Kitab─▒, s.99.

  • [23] - ┼×erefuddin Amul├«, Abdulh├╝seyin, el-M├╝racaat, Beyrut bas─▒m─▒, H├╝seyin Raz├« Tahkikiyle, s.411; M├╝ellifiÔÇÖ┼č-┼×ia F├« Sadr'─▒l-─░sl├óm, s.14, Necef bas─▒m─▒, Matbaat'un-Numan.

  • [24] - Kumm├«, Tefsir'ul-Kumm├«, c.2, s.451; Meclis├«, Bihar'ul-Envar, c.92, s.48.

  • [25] - Ayya┼č├«, Muhammed b. MesÔÇÖud, c.1, s.47, Tahran bas─▒m─▒, Dar'ul-Kutub; Meclis├«, Bihar'ul-Envar, c.92, s.55.

  • [26] - Numan├«, el-Gaybet, s.318-319, Tahran bas─▒m─▒, Mektebet'us-Saduk; ┼×eyh M├╝fid, el-Mesail'us-Serviyye, s.79, 81 ve el-─░r┼čad, s.356.

  • [27] - Celal├« H├╝seyn├«, Muhammed Cevad, Tevhid'us-S├╝nnet'i┼č-┼×erife, s.52-61, Kum bas─▒m─▒, Mektebet-u AÔÇÖl├óm'ul-─░sl├óm.

  • [28] - Ayn─▒ kaynak, s.62-76; Bu kitapta Ali (a.s)'─▒n bu iki kitab─▒ geni┼č ve tafsilatl─▒ bir ara┼čt─▒rmaya t├óbi tutulmu┼čtur.

  • [29] - Tabers├«, Fazl b. Hasan, el-─░hticac, s.155; Meclis├«, Muhammed B├ók─▒r, Bihar'ul-Envar, c.44, s.100.

  • [30] - ┼×erefuddin Amul├«, Abdulh├╝seyin, el-M├╝racaat, s.411.

  • [31] - Zerke┼č├«, Bedruddin, el-Burhan F├« Ulum'il-KurÔÇÖan, c.1, s.242-243, Beyrut bas─▒m─▒, Dar'ul-Marife.

  • [32] - All├óme Seyyid Cafer Murtaza Amul├«, bu konudaki rivayetleri, M├╝sned-i Ahmed, c.2, s.173, KenzÔÇÖ├╝l-Ummal, c.1, s.477, el-─░tkan, c.1, s.108, el-Burhan, c.1, s.462, Mucem-i Taberan├«, Beyhak├«'nin ┼×uab'ul-─░man'─▒, Heysem├«'nin Mecma'uz-Zevaid'i, ve Ebu Nuaym ─░sfahan├«'nin Hilyet'ul-Evliy├ó's─▒, H├ókim'in Nevadir'ul-Usul ve M├╝stedrek'i, Sahih-i M├╝slim, c.6, s.30 ve Sahih-i Buhar├«, c.2, s.109, Malik'in Muvatta's─▒, c.2, s.5 ve di─čer kaynaklardan bir araya toplam─▒┼čt─▒r. Bu konuyla ilgili olarak yine bkz: Hakaik-u Hamme Havl'el-KurÔÇÖan'il-Kerim, s.82, 86, Kum bas─▒m─▒, Ne┼čr-i ─░sl├óm├« M├╝essesesi.

  • [33] - Zerke┼č├«, Muhammed Bedruddin, el-Burhan, c.1, s.281; Suyut├«, Celaluddin, el-─░tkan, c.1, s.58; Sicistan├«, el-Mesahif, c.11, s.14.

  • [34] - Marifet, Muhammed Had├«, et-Temhid, c.1, s.288.

  • [35] - Bu zikredilen ├Âzelliklerin baz─▒lar─▒ ┼ču kaynaklarda g├Âr├╝lmektedir:

    ┼×eyh M├╝fid, Evail'ul-Makal├ót, s.55 ve el-Mesail'us-Serviyye, s.79; A┼čtiyan├«, Muhammed Hasan, Behr'ul-Fevaid, s.99, Kum bas─▒m─▒, Mektebet-u Ayetillah Necef├« MerÔÇÖa┼č├«,; Ho├«, Ebulkas─▒m, el-Beyan, s.244; ┼×erefuddin Amul├«, Abdulh├╝seyin, el-M├╝racaat, s.411; Marifet, Muhammed Had├«, et-Temhid, c.1, s.292; Amul├«, Cafer Murtaza, Hakaik-u Hamme Havle'l-Kur'an'il-Kerim, s.160-161.

  • [36] - Ahmed Emin, Fecr'├╝l-─░sl├óm, s.202, Beyrut bas─▒m─▒, Dar'ul-Kitab'il-Arab├«.

  • [37] - Yakub├«, Ahmed b. Eb├« Yakub, Tarih-i Yakub├«, c.2, s.22-23, Beyrut bas─▒m─▒, AÔÇÖlem├« M├╝essesesi.

  • [38] - Marifet, Muhammed Had├«, et-Temhid, c.1, s.294-295.

  • [39] - ┼×ehristan├«, Muhammed b. Abdulkerim, Mefat├«h'ul-Esrar, elyazmas─▒ n├╝shas─▒n─▒n foto─čraf─▒.

  • [40]- Sa─čir, Muhammed H├╝seyin Ali, Tarih'ul-Kur'an, Kum bask─▒s─▒, Mektebet'├╝l-Al├óm'il-─░sl├óm├«, s.69

  • [41]- Ho├«, EbuÔÇÖl-Kas─▒m, el-Beyan, Beyrut bask─▒s─▒, Dar'uz-Zehra, c.1, s.239-253; Bel├ó─č├«, Muhammed Cevad, ├él├ó'ur-Rahman f├« Tefsir'il-Kur'an, s.19

  • [42]- Ho├«, el-Beyan, s.249-251

  • [43]- Suyut├«, Cel├óluddin, el-─░tkan, Beyrut, Dar'ul-K├╝t├╝b, c.1, s.135

  • [44]- Tefsir-i Kumm├«, c.2, s.451; Meclis├«, Bihar'ul-Envar, c.92, s.485; Feyz-i Ka┼čan├«, el-Vaf├«, c.5, s.274; Behran├«, Ha┼čim, el-Burhan fi Tefsir'il-Kur'an, c.1, s.15; Muttaki Hind├«, Kenz'├╝l-Ummal, c.2, s.373; Saffar Kumm├«, Muhammed b. Hasan, Besair'ud-Derecat, s.193; Kuleyn├«, Muhammed b. Yakub, el-Kaf├«, c.1, s.78

  • [45]- H├ókim Ni┼čabur├«, el-M├╝stedrek, c.2, s.228; Suyut├«, el-─░tkan, s.126-130

  • [46]- Zerke┼č├«, el-Burhan, Kahire bask─▒s─▒, c.1, s.273; Beyrut bask─▒s─▒, Dar'ul-Marife, c.1, s.331

  • [47]- Zerkan├«, Muhammed Abdulazim, Menahil'ul-─░rfan, Beyrut bask─▒s─▒, Dar'ul-K├╝t├╝b'il-─░lmiye, c.1, s.240

  • [48]- Tabataba├«, Muhammed H├╝seyin, Kur'an Der ─░sl├óm, Tahran bask─▒s─▒, Bonyad-─▒ Kur'an, s.173-174; Asif├«, Ali Muhammed, Dirasatun fiÔÇÖl-Kur'an'il-Kerim, Necef bask─▒s─▒, Matbaat'un-Numan, s.246-249; Ramyar, Mahmud, Tarih-i Kur'an, Tahran bask─▒s─▒, ─░nti┼čarat-─▒ Emir Kebir, s.211, 212

  • [49]- Feyz-i Ka┼čan├«, Muhammed b. Murtaza, Tefsir-i Saf├«, c.1, s.25

  • [50]- ─░bn-i Nedim, el-Fihrist, s.42

  • [51]- Kuleyn├«, Muhammed b. Yakub, el-Kaf├«, c.2, s.631; Feyz-i Ka┼čan├«, el-Meheccet'├╝l-Beyza, c.2, s.262; el-Vaf├«, c.5, s.273; Meclis├«, Bihar'ul-Envar, c.92, s.54

  • [52]- Daha fazla bilgi i├žin bkz: Zencan├«, Tarih'ul-Kur'an; Ramyar, Tarih-i Kur'an, s.373-379

  • [53]- Saffar├« Kumm├«, Besair'ud-Derecat, s.193; Kuleyn├«, el-Kaf├«, c.2, s.263; Tabers├«, el-─░hticac, c.1, s.228; Feyz-i Ka┼čan├«, el-Meheccet'├╝l-Beyza, c.2, s.263; Meclis├«, Bihar'ul-Envar, c.92, s.42-43; Hemedan├«, R─▒za, Misbah'ul-Fakih, s.275; Amul├«, Cafer Murtaza, Hakikatun Hamme, s.160

  • [54]- Meclis├«, Bihar'ul-Envar, s.92, s.42

  • [55]- Kitab-─▒ Selim b. Kays, s.110; Tabers├«, el-─░hticac, s.81; Feyz-i Ka┼čan├«, Tefsir-i Saf├«, c.1, s.27, 6. Mukaddime; Meclis├«, Bihar'ul-Envar, c.92, s.43

  • [56]- Kitab-─▒ Selim b. Kays, s.110; Meclis├«, Bihar'ul-Envar, c.92, s.42

  • [57]- Kuleyn├«, Muhammed b. Yakub, el-Kaf├«, c.1, s.633

  • [58]- Tabataba├«, Muhammed H├╝seyin, Kur'an Der ─░sl├óm, s.165-166

  • [59]- Nur├«, Mirza H├╝seyin, Fasl'ul-Hitab, Ta┼č basmas─▒, s.120-134; Marifet, Muhammed Had├«, Siyanet'ul-Kur'an An'it-Tahrif, Kum bask─▒s─▒, Ne┼čr'├╝l-─░sl├óm├« M├╝essesesi, s.211

  • [60]- ┼×eyh M├╝fid, Evail'ul-Makal├ót, s.55; A┼čtiyan├«, Muhammed Hasan, Bahr'ul-Fevaid, s.99

  • [61]- Fan├« ─░sfahan├«, Ali, ├éraun Havl'el-Kur'an, Beyrut bask─▒s─▒, Dar'ul-Huda, s.102

  • [62]- Ho├«, EbuÔÇÖl-Kas─▒m, el-Beyan, s.223-225; Sa─čir, Muhammed H├╝seyin Ali, Tarih'ul-Kur'an, s.172

  • [63]- ┼×ehy Saduk, Muhammed b. Ali Babeveyh, el-─░tikadat, s.93

  • [64]- ├él-i ─░mr├ón, 3

  • [65]- Kuleyn├«, Muhammed b. Yakub, Ravzat'ul-Kaf├«, c.8, s.53; Feyz-i Ka┼čan├«, Tefsir-i Saf├«, c.1, s.34

     


  • Bu Makaleye Ait Ele┼čtiri Makaleleri
    # Makaleler Ad─▒
    Kullan─▒c─▒ Yorumlar─▒

    ! Yorum yazabilmeniz i├žin ├╝ye olmal─▒s─▒n─▒z.
    ├ťyelik i├žin l├╝tfen sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda yer alan"├ťye Giri┼č | ├╝ye ol" linkine t─▒klay─▒n─▒z.

    Kay─▒t Ekleyen / Eklenme Tarihi
    Muhammed Ender / 31.10.2010



    Eski Eserler


    Eski Eserler K├╝t├╝phanesine Ho┼čgeldiniz!

    Hesap ─░┼člemleri

    ├ťye de─čil misiniz? ├ťye olun!

    Eski Eserlere ├╝ye olarak, k├╝t├╝phanenimiz ve eserlerimiz hakk─▒nda payla┼č─▒mlardan hesab─▒n─▒z ├╝zerinden faydalabilirsiniz...