E─čitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   K├╝t├╝phanelerde   ( 151 )   ┼×ehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 894 )  
Hit
9129104
├ťye 1490
Online ├ťye 0

Dedeyi Tan─▒r m─▒s─▒n─▒z?

 Kitap Detay─▒ Kitap No : K-  
Yazar Ad─▒ ─░lim Dal─▒ Konusu Dili
Erdo─čan Ate┼č Biyografi T├╝rk├že
├ľzelli─či Terc├╝me Eden
 
       
Makale No: 1854 Hit : 7045 Hata Bildirimi Tavsiye Et
   Makale Yazar─▒na ait Kitaplar E-Kitaplar Makaleler Hakk─▒ndaki Makaleler    

Yazara ait kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait e-kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait makaleler
# Makaleler Ad─▒
1 T├╝rk M├╝zik K├╝lt├╝r├╝nde Ba─člaman─▒n Ser├╝veni ve Alevi Bekta┼či M├╝zi─čindeki Yeri
2 ┼×ark─▒larda G├╝l
3 Niyaz Kavram─▒ ve Mevlevilikte Niyaz ─░lahisine G├╝fte Beste A├ž─▒s─▒ndan Bak─▒┼č
4 Niyaz Ayini
5 ─░slam Sonras─▒ T├╝rk Musikisinde Olu┼čan Formlar─▒n ─░badet Hayat─▒nda Olu┼čturdu─ču Estetik De─čerler
6 ─░badet Esteti─či Genel ├ľzellikleri ─░le Cami Musikisi
7 Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze Mevlit ─░cralar─▒ ve ├ľnemli Mevlithanlar
8 Dedeyi Tan─▒r m─▒s─▒n─▒z?
9 Cumhuriyetin ─░lk D├Ânemlerinde T├╝rk Musikisi ve Atat├╝rk├╝n Musiki Anlay─▒┼č─▒
10 Alevi Bekta┼či Musikisine G├╝fte Melodi ve Ritim A├ž─▒s─▒ndan Bir Bak─▒┼č

Yazar Hakk─▒ndaki Tan─▒t─▒m Makaleleri
# Makaleler Ad─▒

├ľzeti
women cheat on their husbands infidelity in marriage unfaithful wife
click here click married affairs
click here why men cheat on beautiful women why do married men cheat
amoxicillin amoxicillin amoxicillin
gabapentin and alcohol addiction http://lensbyluca.com/and/alcohol/addiction gabapentin and alcohol addiction
bystolic free trial coupon bystolic add on copay card

Yay─▒n Bilgileri
Yay─▒nland─▒─č─▒ Kaynaklar SOBE -Sosyal Bilimler Evi Dergisi, y─▒l:1, say─▒:3.
Yay─▒nland─▒─č─▒ Tarih
Yay─▒nland─▒─č─▒ Dergi
Sanal Dergi
Makalenin Linki http://erdoganates.net/dede.html

Makale Metni   [Yazd─▒r/Print]

Dede'yi Tan─▒r m─▒s─▒n─▒z ?

 

Hepimizin ilgi ve bilgi alanlar─▒m─▒z farkl─▒ olabilir. Sosyal bilimler, fen bilimleri, sa─čl─▒k, bilimleri ve din bilimleri i├žerisinde, kitaplar─▒m─▒z─▒n aras─▒nda, bilgisayar─▒m─▒z─▒n kar┼č─▒s─▒nda yada g├╝ndelik i┼č ve tel├ó┼člarla zaman─▒n nas─▒l ilerledi─činin fark─▒nda m─▒y─▒z bilmiyorum. ├ľzellikle de ilim d├╝nyas─▒nda baz─▒ marjinal konular i├žerisinde bo─ču┼čup duruyoruz. Yapt─▒─č─▒m─▒z i┼č belki bunu gerektiriyor veya ilim bu olsa gerek´┐Ż? ─░lim adaml─▒─č─▒n─▒n i─čne ile kuyu kazmak oldu─čuna y├╝rekten inananlardan─▒m. Ancak hepimizin ortak paydas─▒ olan k├╝lt├╝r ve sanat─▒ biraz ihmal etti─čimizin fark─▒nda m─▒y─▒z? De─čerlerimizi tan─▒y─▒p onlara sahip ├ž─▒kma hususunda ne kadar ihm├ólk├ór oldu─čumuzu d├╝┼č├╝nenlerdenim. Tarih-k├╝lt├╝r s├╝recinde medeniyetimizin olgunla┼č─▒p ┼čekil almas─▒n─▒ sa─člayan olaylar─▒ veya ki┼čileri yine tarih sayfalar─▒ aras─▒nda b─▒rakarak yolumuza devam ediyoruz. Bu de─čerleri g├╝n├╝m├╝ze ta┼č─▒y─▒p bunlardan nas─▒l istifade edebilirizi ihmal ediyoruz.

Kaybedilen bu de─čerlerin ba┼č─▒nda milli k├╝lt├╝r gelmektedir. ├ľzellikle de mill├« m├╗sik├«mizden uzakla┼čarak ne idi─či belli olmayan ve b├╝y├╝k bir maddiyat i├žindeki m├╝zik d├╝nyas─▒ en b├╝y├╝k zarar─▒ T├╝rk gen├žli─čine vermektedir. B├╝y├╝k bir ekonomik yap─▒ i├žerisinde, format─▒, sanat kalitesi, ahl├óki kayg─▒s─▒ ve mesaj de─čeri olmayan bir ├žark d├Ân├╝p giderken, bizden de pek ├žok ┼čeyi al─▒p g├Ât├╝r├╝yor. Bu durumun ne ├Ân├╝ne ge├že biliyor, ne dur diyebiliyor, ne de alternatifini koymak i├žin bir gayret g├Âsteriyoruz. Bunun en ├Ânemli sebebinin, global d├╝nyan─▒n estirdi─či r├╝zg├órlar─▒n bizleri sa─ča sola yat─▒rarak duru┼čumuzu kaybettirmesidir. D├╝nyaya entegre olal─▒m veya d├╝nyaya a├ž─▒lal─▒m derken yolumuzu kaybettik galiba?´┐ŻMilli olmadan evrensel oluna bilinir mi?´┐Ż sorusunu oturup adam gibi d├╝┼č├╝nmek zorunday─▒z. Merhum Cinu├žen Tanr─▒korur´┐Żun yapt─▒─č─▒ ┼ču yorumun alt─▒na ben teredd├╝ts├╝z imzam─▒ atar─▒m. ´┐ŻZira ├ža─čda┼čl─▒k, art─▒k daha fazla ge├ž kalmadan ├Â─črenmeliyiz ki, ba┼čka bir k├╝lt├╝r├╝n ├ža─člar boyu u─čra┼č─▒p kendi ihtiya├žlar─▒ i├žin geli┼čtirdi─či kurumlar─▒, konfeksiyon elbise gibi s─▒rt─▒na giyip kendini komik aynalarda seyretmek de─čil,asl├« de─čer ve gelenekleriyle kendini, kendinden utanmadan ├ža─ča sunabilmektir.´┐Ż[1]

B├╝t├╝n bu kayg─▒lar─▒ dile getirmemin sebebi hemen hepimizin ad─▒n─▒ duydu─čumuz ama tan─▒mad─▒─č─▒m─▒z bir m├╗sik├« dehas─▒n─▒n maalesef yeterince bilinmemesidir. Dede Efendi denilince ´┐ŻDede´┐Ż kelimesinden ├žok farkl─▒ anla┼č─▒lmalar─▒n do─čdu─čunu, hatta, ´┐Żb─▒kt─▒r├« makam─▒, nefret├« makam─▒´┐Ż gibi bir m├╝zik ortaya koydu─čunu d├╝┼č├╝nenlerimiz de yok de─čildir. B├╝t├╝n bunlar─▒n yan─▒nda da milli de─čerlere sahip ├ž─▒kmay─▒ (lafta) kimselere b─▒rakmay─▒z. Milli olmak ile kendi de─čerlerini tan─▒mamak gibi bir tezat olamaz. Ancak o, bizlere ├╝zerinde ahk├óm kesti─čimiz bu konularda ger├žek ├Ârnek olmu┼č, k├╝lt├╝r├╝m├╝z├╝n vazge├žilemez yap─▒ ta┼člar─▒ndan biri olarak kar┼č─▒m─▒zda durmaktad─▒r. Dede´┐Żyi tan─▒d─▒k├ža sanat─▒n ve sanat├ž─▒l─▒─č─▒n ne oldu─čunu, inan├žlar─▒m─▒z─▒n sanat─▒m─▒z─▒ ve hayat─▒m─▒z─▒ nas─▒l ┼čekillendirdi─čini anlad─▒m. En ├Ânemlisi de g├╝n├╝m├╝z sanat anlay─▒┼č─▒ ile sanat├ž─▒ d├╝nyas─▒n─▒ onun bize verdi─či mesajlar ile kar┼č─▒la┼čt─▒rma imk├ón─▒n─▒ buldum. Dede gibi bir sanat├ž─▒ yeti┼čtirmek i├žin (hani bir te┼čbih vard─▒r) daha k─▒rk f─▒r─▒n ekmek yememiz l├óz─▒m´┐ŻDede Efendi´┐Żnin hayat hikayesi i├žerisinde, onun sanat─▒n─▒n olu┼čmas─▒nda bizlere ├Ârnek olacak baz─▒ davran─▒┼člar─▒n─▒n alt─▒n─▒ ├žizmek istiyorum.

─░smail Dede Efendi´┐Żnin ailesi ─░stanbul´┐Ża Rumeli´┐Żden gelmi┼čtir. Babas─▒ S├╝leyman A─ča Manast─▒r´┐Ża tabi G├Ârice sanca─č─▒n─▒n Kesriye kasabas─▒nda d├╝nyaya gelmi┼č, S├╝leyman A─ča Sayda Valisi Bosnal─▒ Cezzar Ahmet Pa┼ča´┐Żn─▒n bir m├╝ddet m├╝h├╝rdarl─▒─č─▒nda bulunmu┼č, fakat bu vezirin halka g├Âsterdi─či gaddarl─▒─ča tahamm├╝l edemeyerek vazifesinden istifa etmi┼č ve ─░stanbul´┐Ża gelmi┼čtir. ┼×ehzadeba┼č─▒´┐Żndaki Acemo─člu hamam─▒n─▒ sat─▒n alm─▒┼č ve hamamc─▒l─▒─ča ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bundan dolay─▒ Dede Efendi ´┐ŻHamm├ómi-z├óde´┐Ż diye an─▒lm─▒┼čt─▒r. Babas─▒ S├╝leyman A─ča daha sonra Rukiye isminde bir han─▒mla evlenmi┼č ve Rukiye han─▒mdan Dede Efendi d├╝nyaya gelmi┼čtir. Do─čumu kurban bayram─▒n─▒n birinci g├╝n├╝ne rastlad─▒─č─▒ i├žin kendisine ─░smail ad─▒ verilmi┼čtir. (h.1191,m.1777)´┐Ż[2]

─░smail sekiz ya┼č─▒na bast─▒─č─▒nda b├╝t├╝n ├žocuklar gibi ├ómin alay─▒ ile Hekimo─člu Ali Pa┼ča Camii biti┼či─čindeki ├çama┼č─▒rc─▒ mektebine g├Ânderilir. Burada sesinin g├╝zelli─či ile sivrilip, ilahici ba┼č─▒ olan ─░smail, devrin musiki┼činaslar─▒ndan ve Anadolu kesedar─▒ Uncu-z├óde Mehmet Emin Efendi´┐Żnin de dikkatini ├žeker. Uncu-z├óde, ─░smail´┐Żin babas─▒ S├╝leyman A─ča ile g├Âr├╝┼čerek ─░smail´┐Żi de ├Â─črencileri aras─▒na al─▒r ve bir ├žok eser me┼čk eder. Mehmet Emin Efendi bu kadarla da kalmay─▒p ─░smail´┐Żin 14 ya┼č─▒nda iken Ba┼č Muhasebe Kalemi´┐Żnde g├Âreve ba┼člamas─▒n─▒ sa─člar.[3] Bu arada Dede Efendi, evlerine ├žok yak─▒n olan Yenikap─▒ Mevlev├«hanesi´┐Żne de Pazartesi ve Per┼čembe g├╝nleri devam etmeye ba┼člar.

Bu d├Ânemlerde Mevlev├«hanelerin bir k├╝lt├╝r ve sanat merkezi olduklar─▒ ger├žektir. Klasik m├╗sik├« gelene─činin ve repertuar─▒n─▒n ge├žmi┼čten gelece─če aktar─▒lmas─▒nda, bu gelene─čin ├╝├ž as─▒r boyunca en s├╝z├╝lm├╝┼č bi├žimiyle ya┼čand─▒─č─▒ Yenikap─▒ Mevlevihanesi son derece ├Ânemli rol oynam─▒┼čt─▒r. Bu bak─▒mdan, bu dergah, sadece tasavvuf ve tarikatlar a├ž─▒s─▒ndan de─čil k├╝lt├╝r tarihimiz a├ž─▒s─▒ndan da b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒maktad─▒r. Nitekim edebiyat─▒m─▒z─▒n ├Ânemli isimlerinden olan ┼×eyh Galip de Yenikap─▒ Mevlev├«hanesi´┐Żnde, ┼×eyh Ali Nutk├« Dede´┐Żnin nezaretinde yeti┼čmi┼čtir.

Pazartesi ve Per┼čembe g├╝nleri mevlev├«haneye gitmek ─░smail Dede Efendi´┐Żye yetmemi┼č, gen├ž ya┼č─▒nda tamamen m├╗sik├«nin ve Mevlev├«li─čin i├žinde olmak amac─▒yla ┼čeyhi Ali Nutk├« Dede´┐Żye giderek:

-Efendim, fakiriniz art─▒k kalemi falan terk edip kabul buyurursan─▒z bug├╝nden itibaren tarik-i ├ól├«ye b├╝sb├╝t├╝n dehalet arzusunday─▒m, ikrar verece─čim.

┼×eyh Efendi:

-O─člum, pek ├ól├ó ama buras─▒ tekkedir. ├çileke┼člik kolay de─čildir. Sonra yapamazsan nafile bu i┼če girme; ├ž├╝nk├╝ burada insana s─▒ras─▒na g├Âre odun yar─▒c─▒l─▒k da yapt─▒r─▒rlar.[4]

─░smail Dede Efendi yap─▒lan bu telkinler kar┼č─▒s─▒nda ├žok kararl─▒ davranm─▒┼čt─▒r. Girdi─či yolun zorlu ve uzun mesafeli oldu─čunu daha i┼čin ba┼č─▒nda ├Â─črenmi┼č olmas─▒, Dede´┐Żnin ne kadar istekli oldu─čunu g├Âsterir. Nitekim ailesi, onun iyi bir e─čitim almas─▒n─▒ ve okumas─▒n─▒ istemi┼č, ┼×eyh Ali Nutk├« Dede bundan haberdar oldu─ču i├žin bu hususta ├Ânce anne-babas─▒n─▒n r─▒zas─▒n─▒n elde edilmesinin ┼čart oldu─čunu s├Âylemi┼čtir. ─░smail´┐Żin a┼č─▒r─▒ ─▒srar─▒ ├╝zerine ailesi de raz─▒ olduklar─▒n─▒ ┼čeyhe bildirmek zorunda kalm─▒┼člard─▒r. Dede Efendi´┐Żnin ailesine ─▒srarla bu yola girece─čini bildirmesinin ├╝zerinde durulmal─▒d─▒r. O, ailesine sanat├ž─▒ olaca─č─▒m, ┼č├Âhret olaca─č─▒m, zengin olaca─č─▒m gibi d├╝nyev├« baz─▒ isteklerde bulunmam─▒┼č, sadece Mevlan├ó yoluna, tasavvuf├« bir disipline tabi olaca─č─▒n─▒ bildirmi┼čti. Gen├žlik ├ža─č─▒ndaki ki┼čiler i├žin ├žok cazip olan bu t├╝rl├╝ nefs├óni d├╝┼č├╝nceleri bir kenara iterek, ├žileye talip olmas─▒ i┼čin en can al─▒c─▒ noktas─▒d─▒r.

┼×eyh Ali Nutk├« Dede´┐Żnin dergahta bug├╝n muhafaza edilmekte olan husus├« mecmuas─▒ ´┐ŻZaman-─▒ me┼čihat─▒m─▒zda dergah-─▒ aliyyeye ├žile ├ž─▒karmak i├žin gelen canlar´┐Ż ba┼čl─▒kl─▒ k─▒sm─▒nda yaz─▒l─▒ oldu─ču ├╝zere 18 zilhicce 1212 tarihine rastlayan cumartesi g├╝n├╝ yirmi bir ya┼č─▒nda oldu─ču halde (Mevl├óna mutfa─č─▒) hizmete girer. Yine Defter-i Dervi┼č├ón´┐Ż─▒n ´┐ŻSema-i ┼čerifi me┼čk edip mukabele-i ┼čerife giren canlar─▒n tarihidir´┐Ż b├Âl├╝m├╝nde ´┐ŻDervi┼č ─░smail´┐Żin (Dede Efendi´┐Żnin),15 Cemazielahir 1213 tarihinde ├žile ├ž─▒kar─▒rken semazenli─či me┼čk etmi┼č ve tennure giymi┼č oldu─čunu kaydetmektedir.[5]

─░smail Dede ├žileye ba┼člad─▒ktan k─▒sa bir s├╝re sonra babas─▒ S├╝leyman A─ča vefat eder. Babas─▒n─▒n vefat─▒ndan sonra Dede Efendi, babas─▒ndan miras kalan hamam─▒ satmak ister. Annesi hamam─▒n kendileri i├žin bir g├╝vence oldu─čunu s├Âyleyip Dede´┐Żnin bu iste─čine ┼čiddetle kar┼č─▒ ├ž─▒karsa da, o─člunun ─▒srarlar─▒na dayanamayarak raz─▒ olur ve sat─▒┼čtan elde edilen paray─▒ da o─čluna takdim eder. Dede Efendi´┐Żnin bu iste─či muhakkak ki onun dervi┼člik y├Ân├╝nden kaynaklanmaktad─▒r. Nefse ho┼č gelecek d├╝nya mal─▒na itibar etmemesi, hatta kendisini bu para ile imtihan etmesi ┼čeklinde yorumlanabilir. Dede bu paray─▒ dergaha ba─č─▒┼člar ve dergah da de─či┼čik zamanlarda ziyafetler yap─▒l─▒r, ihtiya├ž sahiplerine da─č─▒t─▒l─▒r.

Dede Efendi, ├žilesine devam ederken buselik makam─▒nda besteledi─či ´┐ŻZ├╝lf├╝ndedir benim baht-─▒ siyah─▒m´┐Ż adl─▒ ┼čark─▒ ─░stanbul´┐Żda ├žabucak duyulmu┼č ve ┼čark─▒ padi┼čah III.Selim´┐Żin kula─č─▒na kadar gitmi┼čtir. M├╗sik├«ye son derece vak─▒f ve Mevlev├« olan III. Selim bu dervi┼či huzurda dinlemek iste─čiyle d├Ânemin bestekarlar─▒ndan Vardakosta Ahmet A─čay─▒ dergaha g├Ânderir.

┼×eyh Ali Nutk├« Dede:

-Emr-i ┼čahaneleri ba┼č ├╝st├╝ne, ancak kendileri ├žilededir, ├žilesi iki seneyi bali─č oldu, tarikimizin usul├╝ icab─▒nca gece hari├žte kalamaz; rica ederim ak┼čam ezan─▒ndan evvel dergaha avdet etsin.[6]

Bu olay Dede Efendi´┐Żnin sarayla tan─▒┼čmas─▒n─▒ sa─člayacakt─▒r ki, Dede´┐Żye art─▒k vefat─▒na kadar sarayda g├Ârev verilecektir. Huzurda ┼čark─▒s─▒n─▒ birka├ž defa icra eden Dede Efendi, padi┼čah─▒n be─čenisini kazanarak taltif ile dergaha geri g├Ânderilir. Dede Efendi saraydan ayr─▒ld─▒ktan sonra ak┼čam ezan─▒na bir saat vakit kald─▒─č─▒ i├žin yol ├╝zerinde bulunan annesinin evine u─črayarak;

-Hamam─▒ satt─▒n da paras─▒n─▒ tekkede dervi┼člere yedirdin diye bana dar─▒lm─▒┼č idin, bak i┼čte p├«rim bana neler ihsan etti.[7] diyerek padi┼čah─▒n verdi─či alt─▒nlar─▒ annesine b─▒rakarak hi├ž oyalanmadan ak┼čam ezan─▒ndan ├Ânce dergaha yeti┼čir.

Dede bu olay ile de, maddiyata dolay─▒s─▒yla d├╝nya mal─▒na hi├žbir ├Ânem vermedi─čini ortaya koyarak dervi┼čli─čini ├Ân plana ├ž─▒karm─▒┼čt─▒r. Yan─▒ s─▒ra da Dede efendi´┐Żnin Mevlev├« inanc─▒ i├žinde padi┼čah─▒n bu ihsan─▒n─▒ p├«ri Mevlana´┐Żn─▒n ruhan├« bir himmeti olarak alg─▒lamas─▒ ┼čeklinde yorumlanabilir.

Dede Efendi 20 ┼×evv├ól 1213(27 Mart 1799)´┐Żde ├žilesini tamamlayarak resmen ´┐ŻDede´┐Ż unvan─▒n─▒ alm─▒┼čt─▒r. Asl─▒nda Mevlev├«likte 1001 g├╝n olan ├žile s├╝resi dergah─▒n ┼čeyhinin ir├ódesiyle k─▒salt─▒labilir. ┼×eyh Ali Nutk├« Dede´┐Żnin, ─░smail Dede Efendi´┐Żde samimiyet ve m├╗sik├« kabiliyeti neticesinde b├Âyle bir karar verdi─či s├Âylenebilir. Saray─▒´┐Żnda b├Âylesine kabiliyetli bir bestekar ile ilgilenmesi, Dede Efendi´┐Żnin ├žile s├╝resinin k─▒salt─▒lmas─▒n─▒n sebeplerindendir.

├çilesini tamamlad─▒ktan sonra Yeni Kap─▒ Mevlev├« hanesinde H├╝cre (oda) sahibi olan Dede art─▒k eserlerinin say─▒s─▒n─▒ art─▒r─▒yor, yeni yeni besteler yap─▒yor ve talebelerine mevlev├«hanedeki odas─▒nda me┼čk ediyordu. 1820 y─▒l─▒nda evlenen Dede Efendi art─▒k dergahtaki h├╝cresini b─▒rakarak Akb─▒y─▒k Mahallesinde kiralad─▒─č─▒ evde oturmaya ba┼člam─▒┼č, dergaha mukabele g├╝nlerinde giderek ├Â─črencilerine me┼čk etmi┼čtir. Ayr─▒ca saray fas─▒llar─▒na da kat─▒lan Dede Efendi ´┐ŻEy ├çe┼čm-i ah├╗, hicr ile...´┐Ż adl─▒ hicaz nak─▒┼č eserini, besteledikten sonra III Selim´┐Żin be─čenisini kazanarak sarayda ser m├╝ezzin olmu┼čtur.

Bu d├Ânemlerde Dede Efendi, pek ├žok ac─▒y─▒ ├╝st ├╝ste ya┼čam─▒┼č ve ├Ânce ├╝stad─▒ ┼čeyhi Ali Nutk├« Dede´┐Żyi ebedi istirahatgah─▒na u─čurlam─▒┼č, Daha sonra 1802 y─▒l─▒nda do─čan o─člu Salih´┐Żi ├╝├ž ya┼č─▒nda kaybetmi┼č, pe┼činden annesi Rukiye Han─▒m vefat etmi┼čtir. Sonra da ikinci o─člu Mustafa´┐Ży─▒ alt─▒ ya┼č─▒nda kaybeden Dede Efendi b├╝y├╝k ac─▒ ve ├╝z├╝nt├╝ ├žekmi┼čtir. Ald─▒─č─▒ tasavvuf├« terbiye Dede Efendi´┐Żyi hi├žbir zaman ┼čikayet, isyan alkol d├╝┼čk├╝nl├╝─č├╝ gibi hareketler i├žine d├╝┼č├╝rmemi┼č h├╝zn├╝n├╝ ┼čark─▒lara d├Âkm├╝┼čt├╝r. O─člu Salih´┐Żin vefat─▒ ├╝zerine Beyat├« makam─▒nda besteledi─či ´┐ŻBir gonca femin y├Âreni vard─▒r ci─čerimde´┐Ż adl─▒ ┼čark─▒s─▒ Dede´┐Żnin bu ac─▒lar─▒n─▒ dile getiren en g├╝zel eseridir.

29 May─▒s 1807´┐Żde III. Selim tahttan indirilir. Bu olay Dede´┐Żyi hayli ├╝zm├╝┼čt├╝r. III. Selim´┐Żin tahttan indirilmesiyle ─░smail Dede Efendi´┐Żnin saraydaki g├Ârevi de sona ermi┼čtir. Bir y─▒l sonrada Sultan III. Selim ┼čehit edilmi┼čtir. Dede´┐Żyi ├žok seven ve ona de─čer veren padi┼čah─▒n ┼čahadeti de Dede Efendi´┐Żyi derinden etkilemi┼čtir.

III. Selim´┐Żden sonra Osmanl─▒ taht─▒na ge├žen Sultan IV. Mustafa ile Dede Efendi kayda de─čer bir ili┼čkisi olmam─▒┼čt─▒r.

IV. Mustafa´┐Żn─▒n padi┼čahl─▒─č─▒ ├žok k─▒sa s├╝rm├╝┼č ve yerine Sultan II. Mahmut tahta ge├žmi┼čtir. Sultan II. Mahmut D├Ânemi ile birlikte Osmanl─▒ ├Ânemli de─či┼čimler ya┼čamaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. ├ľzellikle bat─▒ya a├ž─▒lma, bat─▒ medeniyetini Osmanl─▒ya getirme ├žal─▒┼čmalar─▒yla birlikte Osmanl─▒ al─▒┼čageldi─či pek ├žok de─čerinde b├╝y├╝k bir ├ž├Âz├╝lme i├žine girmi┼čtir. ├ľzellikle Sultan Mahmut´┐Żun 1826 y─▒l─▒nda Yeni├žeri oca─č─▒yla birlikte Mehterhane´┐Żyi de la─čvetmesi T├╝rk Musikisine b├╝y├╝k ├«tibar kaybettirmi┼č, bat─▒ m├╝zi─či ├Ân plana ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Mehterhanenin la─čvedilip yerine M─▒z─▒ka-─▒ H├╝mayun b├╝nyesinde T├╝rk Musikisi ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ Fasl-─▒ Atik ve Fasl-─▒ Cedit ad─▒yla devam ettirse de art─▒k T├╝rk Musikisi eski ihti┼čam─▒ndan uzakla┼čm─▒┼čt─▒r. Sultan II. Mahmut´┐Żun T├╝rk M├╗sik├«sini ├žok sevmesi Dede Efendi´┐Żye b├╝y├╝k sayg─▒ duymas─▒ i├žin ├žehresini ├žok fazla de─či┼čtirmemi┼čtir. Dede Efendi, ┼×eyhi Ali Nutk├« Dede´┐Żnin vefat─▒ndan sonra Yenikap─▒ Mevlevi hanesinden kopmam─▒┼č, Ali Nutk├« Dede´┐Żnin yerine ge├žen karde┼či Nas─▒r Abd├╝lb├óki Dede´┐Żden ney ├╝flemesini de ├Â─črenmi┼čtir.

Hamm├óm├«-Zade ─░smail Dede Efendi Yenikap─▒ Mevlevihanesinde ilk Mevlev├« Ayinini Sab├ó makam─▒nda bestelemi┼č ve ilk mukabelesi de 1824 y─▒l─▒nda yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Daha sonra da Nev├ó Ayin-i ┼×erifi besteleyen Dede bu eseriyle ┼č├Âhretini daha da art─▒rm─▒┼čt─▒r. Bir g├╝n Yenikap─▒ Mevlevihanesini ziyaret eden Sultan II. Mahmut, Dede´┐Żnin Nev├ó Ayinini dinleyerek ├žok be─čenmi┼č ve Dede´┐Żye saraydaki g├Ârevini hat─▒rlatm─▒┼čt─▒r. Bunun ├╝zerine:

- Ferman Efendimizindir. Yaln─▒z ba┼č─▒mdaki Sikke-i Mevl├óna´┐Ży─▒ ├ž─▒karmamak l─▒─č─▒ma m├╝saade buyurunuz...[8] diyerek Mevlev├«li─čin ├Ân plana ├ž─▒karan Dede, kendini s├╝rekli bir Mevlev├« dervi┼či gibi g├Ârm├╝┼čt├╝r. Bu olay ├╝zerine Sultan II. Mahmut Dede´┐Żye sar─▒kl─▒ bir kavuk ve Enderun´┐Ża ait bir elbise giydirerek saraydaki g├Ârevine devam ettirmi┼čtir. Mevlev├« k─▒yafetlerini ├ž─▒kar─▒p yerine giydi─či elbiselerden hi├ž ho┼čnut olmayan Dede´┐Żyi bu olay─▒n bir hayli ├╝zd├╝─č├╝n├╝ s├Âyleyebiliriz.

Sultan II. Mahmut d├Ânemi Dede Efendi´┐Żnin en g├╝zel eserlerini besteledi─či ve bestekarl─▒─č─▒nda zirveyi yakalad─▒─č─▒ bir d├Ânemdir. ├ľzellikle Sultan II. Mahmut´┐Żun ├žok sevdi─či Ferahfeza makam─▒nda besteledi─či fas─▒l Dede´┐Żnin en parlak eserleri oran─▒ndad─▒r. Dede bu eseriyle devlet ni┼čan─▒ payenini bizzat Sultan II. Mahmut´┐Żun elinden alm─▒┼čt─▒r. Yine Sultan II. Mahmut

Yenikap─▒ Mevlevihanesini ziyaret etti─či bir g├╝n Dede Efendi´┐Żye Ferahfeza makam─▒nda hi├ž Mevlev├« ayini olmad─▒─č─▒n─▒ ve bestelenirse ├žok memnun olaca─č─▒n─▒ belirtmi┼č ve bunun ├╝zerine Dede Ferahfeza bir ayin bestelemi┼čtir. Ferahfeza Ayin-i ┼×erifi Dede´┐Żnin yedinci ve son ayinidir.

Ferahfeza ayinin okunmas─▒ i├žin Yenikap─▒ Mevlevihanesini de─čil Be┼čikta┼č Mevlevihanesi se├žilmi┼čtir. ├ç├╝nk├╝ Sultan II. Mahmut verem hastal─▒─č─▒na tutulmu┼čtu. Be┼čikta┼č Mevlevihanesi saraya ├žok yak─▒nd─▒ ve Padi┼čah─▒n yorulmamas─▒ gerekiyordu. 1839 y─▒l─▒ nisan─▒nda Be┼čikta┼č Mevlevihanesi t─▒kl─▒m t─▒kl─▒m dolmu┼čtu. Rahats─▒zl─▒─č─▒ sebebiyle ayinin icras─▒na kat─▒lamayaca─č─▒n─▒ s├Âyleyen II. Mahmut daha sonra fikir de─či┼čtirerek dergaha gelmi┼č ve Ferahfeza ayini ├žok sevmi┼čti. Ayin bitince Dede Efendiyi yan─▒na ├ža─č─▒rarak, ┼č├Âyle dedi:

-Dedem, ├žok rahats─▒zd─▒m ve gelemeyecektim. Gayretle geldim. L├ókin isabet etmi┼čim. Ferahfeza Ayin bana iksir-i hayat gibi geldi. Ham dolsun adeta iyile┼čtim.[9] Bu olay Dede Efendi ile Sultan II. Mahmut´┐Żun son g├Âr├╝┼čmesi olmu┼č ve yakla┼č─▒k ├╝├ž ay sonra Sultan II. Mahmut vefat etmi┼čtir.

Sultan II. Mahmut´┐Żtan sonra tahta on alt─▒ ya┼č─▒ndaki o─člu Abd├╝lmecit ge├žti. Abd├╝lmecit tahta ge├žtikten sonra i┼čin ├žehresi de─či┼čti, ├ž├╝nk├╝ gen├ž padi┼čah bat─▒ m├╗sik├«sine ilgi duymakta, M─▒z─▒ka-─▒ H├╝mayun dairesinde ise bu y├╝zden alafranga m├╝zik g├╝nden g├╝ne artan bir h─▒zla ra─čbet bulmaktad─▒r.[10] Osmanl─▒ saray─▒ bat─▒l─▒ m├╝zisyenlere a├ž─▒lm─▒┼č, d├Ânemin ├╝nl├╝ sanat├ž─▒lar─▒ ─░stanbul´┐Żu konser verecekleri yerler aras─▒na almaya ba┼člam─▒┼člard─▒r. 1847 y─▒l─▒nda ─░stanbul´┐Ża gelen F. List Padi┼čah Abd├╝lmecit´┐Żin huzurunda konser vermi┼č, buna kar┼č─▒l─▒k Abd├╝lmecit´┐Żte bat─▒l─▒ h├╝k├╝mdarlar gibi davranarak sanat├ž─▒ List´┐Że d├Ârd├╝nc├╝ dereceden bir Osmanl─▒ Ni┼čan─▒ vermi┼čtir.[11] Sultan Abd├╝lmecit Dede Efendi´┐Żye gerekli ilgi ve sayg─▒da kusur etmemi┼čse de bu onun sanat─▒na de─čil, babas─▒n─▒n hat─▒ras─▒na duydu─ču bir sayg─▒ olmu┼čtur.

B├╝t├╝n bu olanlardan fevkalade rahats─▒zl─▒k duyan Dede, saraydan uzakla┼čmaya ba┼člam─▒┼č, Ah─▒r kap─▒ civar─▒nda bo┼č bir konak bularak buraya yerle┼čmi┼č ve ├Â─črencileriyle me┼čgul olmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Etraf─▒ndaki ├Â─črencilere defalarca ´┐ŻArt─▒k bu i┼čin (oyunun) tad─▒ tuzu kalmad─▒´┐Ż ┼čeklinde ifadelerde bulunmu┼čtur. Bu s├Âz Tanp─▒nar´┐Ż─▒n da i┼čaret etti─či gibi bir devrin, bir zevkin sona erdi─či ilandan ba┼čka bir ┼čey de─čildir.[12] Onun i├žindeki musiki tarihimizde Dede klasik d├Ânemin son temsilcisi kabul edilir.

Dede daha uzun zamandan beri arzulad─▒─č─▒ hac farizas─▒n─▒ yerine getirmek amac─▒yla Sultan Abd├╝lmecit´┐Żten izin alarak talebeleri Dell├ól-zade ─░smail ve Mutaf-zade Ahmet ile yola ├ž─▒kar. Yolda talebelerine Miraciye´┐Żyi[13] me┼čk etti. O sene Hicaz´┐Żda m├╝thi┼č bir kolera salg─▒n─▒ vard─▒ ve Dede bu mikrobu alm─▒┼čt─▒. Ate┼čler i├žinde, b├╝y├╝k s─▒k─▒nt─▒lar ├žekerek hacc─▒n─▒ tamamlad─▒.

Tavaf´┐Żta son derece duygulanan ve a─člayan Dede on binlerce M├╝sl├╝man´┐Ż─▒n Kabe´┐Żyi tavaf─▒ndan etkilenerek Yunus Emre´┐Żnin hacc─▒ terenn├╝m eden ┼čiirini irticalen ┼×ehnaz Makam─▒nda besteledi ve talebelerine okudu:

 

"Y├╝r├╝k de─čirmenler gibi d├Ânerler,

Elele vermi┼čler hakka giderler,

G├Ân├╝l kabesini tavaf ederler,

Muhammed´┐Żin k├╗su ├žal─▒n─▒r burda,

Ol sultan─▒n demi s├╝r├╝l├╝r burda"

 

Bu ilahi Dede´┐Żnin son eseri olmu┼čtur. Hacc─▒n─▒ tamamlayarak Mina´┐Żya gelmi┼č ve talebelerinin kollar─▒ aras─▒nda son nefesini vermi┼čtir. Kurban Bayram─▒´┐Żn─▒n birinci g├╝n├╝ do─čan Dede, yine Kurban Bayram─▒´┐Żn─▒n birinci g├╝n├╝n├╝n ak┼čam─▒ hacc─▒n─▒ tamamlayarak vefat etmi┼čtir. Dede´┐Żyi Hz. Hatice´┐Żnin ayak ucuna defnettiler.[14]

O T├╝rk Musikisi tarihine ad─▒n─▒, ´┐ŻSer m├╝ezzin-i ┼×ehriyari, Musahib-i Padi┼čahi, Reis-i Fas─▒l-─▒ H├╝mayun, Mevlevi, N├óyzen, N├ó´┐Żt-han, H├ónende, Hamm├ómi-z├óde ─░smail Dede Efendi´┐Ż[15] ┼čeklinde yazd─▒rm─▒┼čt─▒r.

├çok y├Ânl├╝ bir sanatkar olan Ham├ómi-zade ─░smail Dede Efendi, Ayin-i ┼×eriften ilahiye, girift k├ór´┐Żdan en basit ┼čark─▒ya, klasik fas─▒ldan k├Â├žek├že ye kadar hemen her ├že┼čit eseri ayn─▒ ustal─▒kla meydana getirmi┼čti.Dede´┐Żnin sanat g├╝c├╝n├╝n temelinde Yenikap─▒ Mevlevihanesi ┼×eyhlerinden Ali Nutk├« Dede ve Nas─▒r Abdulbak├« Dede´┐Żden ald─▒─č─▒ feyiz ve ahlak─▒ g├Âz ard─▒ etmemek gerekir. Adeta bir konservatuar h├╝viyeti ta┼č─▒yan bu kurumlar─▒n, Dedenin sanat anlay─▒┼č─▒n─▒n ┼čekillenmesindeki rol├╝ b├╝y├╝k olmu┼čtur. Dede Efendi´┐Żnin sanat─▒nda tasavvuf duygusu ├Ân planda gelir. O, hep bir dervi┼č sabr─▒ ve azmi ile ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Bu duygu din├« eserlerinin yan─▒ s─▒ra din d─▒┼č─▒ eserlerinde de hissedilir.

Bu g├╝n ├╝├ž y├╝ze yak─▒n eseri tespit edilip notaya al─▒nm─▒┼č olan bestekar─▒n bu rakam─▒n ├žok ├žok ├╝zerinde eser besteledi─činden ┼č├╝phemiz yoktur. Hemen her formda eser bestelemi┼č olan Hamm├ómi-zade ─░smail Dede Efendi, be┼č yeni makam bulmu┼č ve bestelerinde yetmi┼č bir farkl─▒ makam kullanm─▒┼čt─▒r.

Hakl─▒ bir ┼č├Âhret ile m├╗sik├« tarihimize alt─▒n harflerle yaz─▒lan Dede Efendi i├žin Yahya Kemal, ´┐ŻKendi G├Âk Kubbemiz´┐Ż adl─▒ ┼čiir kitab─▒nda ´┐ŻEski Musiki´┐Ż adl─▒ ┼čiirinin son d├Ârtl├╝─č├╝nde hissiyat─▒m─▒za ┼č├Âyle terc├╝man olmu┼čtur.

 

ÔÇťY├╝z elli y─▒l s─▒ra da─člar birer birer y├╝celir

Ve ak─▒bet Dede´┐Żnin anl─▒ ┼čanl─▒ devri gelir

Bu mûsikîyi, O, son kudretiyle parlattı

├ľl├╝nce ├╝lkede bir muhte┼čem g├╝ne┼č batt─▒.ÔÇŁ

 

 

Dipnotlar

[1] Cinu├žen Tanr─▒korur, M├╝zik Kimli─čimiz ├ťzerine D├╝┼č├╝nceler, ├ľt├╝ken Yay. ─░stanbul 1988, s.43.

[2] Sadettin N├╝zhet Erg├╝n, T├╝rk Musikisi Antolojisi, ─░stanbul ├ťniversitesi Yay─▒nlar─▒,1943,c:2, s:428

[3] Be┼čir Ayvazo─člu, Ku─čunun Son ┼×ark─▒s─▒, ├ľt├╝ken Yay─▒nevi, ─░stanbul 1999, s:112

[4] Y─▒lmaz ├ľztuna, Dede Efendi, K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ Yay─▒nlar─▒, Ankara 1996, III. Bask─▒, s.5

[5] Serap Nargoz, Dede Efendi, Ege ├ťniversitesi, Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝, Bas─▒lmam─▒┼č, Y├╝ksek Lisans Tezi, ─░zmir 1996, s:5

[6]Ergun, a.g.e, s:430

[7] A.g.e, s. 430

[8] Rauf Yektâ, Esâtiz-i Elhan İst. 1924 S. 124

[9] Y─▒lmaz ├ľztuna, Dede Efendi. S. 19

[10] Be┼čir Ayvazo─člu, ─░slam Esteti─či ve ─░nsan, Co─č. Yay. ─░st. 1986. S 206

[11] ┼×erafettin Turan, T├╝rk K├╝lt├╝r Tarihi, Bilgi Yay. ─░st. 1994. II. Bask─▒, S. 270

[12] Be┼čir Ayvazo─člu, ─░slam Esteti─či ve ─░nsan, S.207

[13] Miraciye: Hz. Peygamber´┐Żin mirac─▒n─▒ anlatan eserlerin melodi ile okunmas─▒d─▒r. Miraciyeler T├╝rk Din Musikisinin en sanatl─▒ ve en muhte┼čem eserleridir. Miraciyeler aras─▒nda en me┼čhuru Dede Efendi´┐Żnin de talebelerine me┼čk etti─či Osman Dede´┐Żnin Miraciyesidir. Miraciye alt─▒ haneden ibarettir. Her hane ayr─▒ bir makamdan olu┼čur. Haneler, Segah, M├╝stear, D├╝g├óh, Neva, Saba ve H├╝seyni´┐Żdir. Miraciyenin sonunda Ni┼čabur makam─▒nda m├╝nacat hanesi ve her hanenin ba┼č─▒nda okunan bir tev┼čihten meydana gelir. miraciye´┐Żnin icras─▒ baz─▒ kurallara ba─čl─▒ olarak yap─▒l─▒r. Mihraciyenin icras─▒ birka├ž saat devam eder. Gelene─če g├Âre mira├ž kandilinde ve onu takip eden gece mira├ž kandilinin sabah─▒nda okunmas─▒ tercih edilmi┼čtir. ├ľnceleri Mevlevihanelerden okunmu┼č daha sonra di─čer tekkelerde, camilerde ve evlerde okunmas─▒ gelene─či yerle┼čmi┼čtir. Miraciye okuyan ki├žiye Mira├ž-han denir. Bu d├Ânemde baz─▒ tekkelerde bu eser h├óla okunuyordu ama bozulmu┼č ve de─či┼čtirilmi┼čti. Mutaf-zade Ahmet eseri Dede´┐Żden ├Â─črenerek Kuledibi Mevlevihanesinin ┼čeyhi Fahrettin Dede´┐Żye ├Â─čretmi┼čtir. G├╝n├╝m├╝zde H├╝syni hanesi kaybolmu┼č, di─čer haneleri tamamen notaya al─▒nm─▒┼čt─▒r. Daha geni┼č bilgi i├žin Bk. Erdo─čan Ate┼č, Musiki Tarihi ve Dini Musiki Formlar─▒, S.D.├ť. ─░lahiyat Fak. Ders notlar─▒, Isparta 2000, S.44. Ayr─▒ca Bk. M. Nazmi ├ľzalp, T├╝rk Musikisi Beste Formlar─▒. T.R.T Yay. Ank. 1992. S. 48.

[14] Y─▒lmaz ├ľztuna Dede Efendi, S. 26

[15] Sad├╝n Aks├╝t, T├╝rk Musikisinin 100 Bestekar─▒, S. 119


Bu Makaleye Ait Ele┼čtiri Makaleleri
# Makaleler Ad─▒
Kullan─▒c─▒ Yorumlar─▒

! Yorum yazabilmeniz i├žin ├╝ye olmal─▒s─▒n─▒z.
├ťyelik i├žin l├╝tfen sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda yer alan"├ťye Giri┼č | ├╝ye ol" linkine t─▒klay─▒n─▒z.

Kay─▒t Ekleyen / Eklenme Tarihi
Nurgül Çepni / 22.01.2010



Eski Eserler


Eski Eserler K├╝t├╝phanesine Ho┼čgeldiniz!

Hesap ─░┼člemleri

├ťye de─čil misiniz? ├ťye olun!

Eski Eserlere ├╝ye olarak, k├╝t├╝phanenimiz ve eserlerimiz hakk─▒nda payla┼č─▒mlardan hesab─▒n─▒z ├╝zerinden faydalabilirsiniz...