E─čitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   K├╝t├╝phanelerde   ( 151 )   ┼×ehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 894 )  
Hit
9129104
├ťye 1490
Online ├ťye 0

Bar─▒┼č ├ľzg├╝rl├╝k ve Merhamet Peygamberi Hz. Muhammed

 Kitap Detay─▒ Kitap No : K-  
Yazar Ad─▒ ─░lim Dal─▒ Konusu Dili
S├Ânmez Kutlu T├╝rk├že
├ľzelli─či Terc├╝me Eden
 
       
Makale No: 1823 Hit : 8869 Hata Bildirimi Tavsiye Et
   Makale Yazar─▒na ait Kitaplar E-Kitaplar Makaleler Hakk─▒ndaki Makaleler    

Yazara ait kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait e-kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait makaleler
# Makaleler Ad─▒
1 ┘ů┘ćě▓┘äě¬ ě»┘Ő┘ć┘Ő ě╣┘ä┘ł┘Őěž┘ć-ě»┘Ő┘ćěî ┘ůě░┘çěĘěî ěĚě▒┘Ő┘éě¬ěî ┘â┌śěóěŽ┘Ő┘ć┘Őěî ě»ě▒ě│ě¬ ┘ż┘ćě»ěžě▒┘Ő ┘Őěž ┘üě▒ěž┘ż┘ćě»ěžě▒┘Ő
2 Yeni D├╝nya D├╝zeni Kar┼č─▒s─▒nda Alternatif Bir ─░slam Medeniyeti M├╝mk├╝n m├╝?
3 Tarihsel S├╝re├žte Alevili─čin Yaz─▒l─▒ Kaynaklar─▒nda Yap─▒lan Metin Tahrifat─▒
4 Tarihsel Muhammed ─░le Menkabevi Muhammedi Ay─▒rman─▒n ├ľnemi
5 Maturidi Ak─▒lc─▒l─▒─č─▒ ve G├╝n├╝m├╝z Sorunlar─▒n─▒ ├ç├Âzmeye Katk─▒s─▒
6 Kurana G├Âre Bar─▒┼č
7 ─░slam Mezhepleri Tarihinde Usul Sorunu
8 ─░slam D├╝┼č├╝ncesinde Tarihsel Din S├Âylemleri Olgusu
9 Imam al Maturidi and H─▒s Ep─▒stemology
10 Farkl─▒ ─░nan├ž Gruplar─▒ ve Din E─čitimi
11 Ehli Beyt Sembolik Kapitalinin Tarihi S├╝re├ž ─░├žinde Semerelendirilmesi
12 De─či┼čim S├╝recinde M├╝sl├╝manlar─▒ Bekleyen Baz─▒ Muhtemel Sorunlar
13 Cemaatlerin ─░slam─▒ Tebli─č Sorunu
14 Bilinen ve Bilinmeyen Y├Ânleriyle ─░mam Maturidi
15 Bar─▒┼č ├ľzg├╝rl├╝k ve Merhamet Peygamberi Hz. Muhammed
16 Alevilik Din mi Mezhep mi Tarikat m─▒?
17 39 Soruda T├╝rkiyede Alevilik Bekta┼čilik

Yazar Hakk─▒ndaki Tan─▒t─▒m Makaleleri
# Makaleler Ad─▒

├ľzeti
husbands who cheat website dating for married men
women cheat on their husbands married men having affairs unfaithful wife
open go how many guys cheat
click here read here why do married men cheat
free abortion pill dilatation & curettage pro life abortion
abortion methods dilatation and curettage hysteroscopy articles on abortion
amoxicillin amoxicillin amoxicillin
lisinopril lisinopril lisinopril
gabapentin and alcohol addiction http://lensbyluca.com/and/alcohol/addiction gabapentin and alcohol addiction

Yay─▒n Bilgileri
Yay─▒nland─▒─č─▒ Kaynaklar
Yay─▒nland─▒─č─▒ Tarih
Yay─▒nland─▒─č─▒ Dergi
Sanal Dergi
Makalenin Linki

Makale Metni   [Yazd─▒r/Print]

Bar─▒┼č, ├ľzg├╝rl├╝k ve Merhamet Peygamberi Hz. Muhammed
 
G─░R─░┼×
Kitle ileti┼čim ara├žlar─▒nda ve bas─▒n/yay─▒n organlar─▒nda hemen her g├╝n yery├╝z├╝n├╝n ├že┼čitli yerlerinden sava┼č haberleri, adam ├Âld├╝rme, ─▒rz ve namusa tecav├╝z, h─▒rs─▒zl─▒k, soygun, ├žocuk ka├ž─▒rma, bombalamalar,  i┼čkence ve katliamlar─▒, soyk─▒r─▒m/etnik temizli─či, din ve vicdan ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ ├╝zerindeki bask─▒lar─▒ i├žeren korkun├ž insan haklar─▒ ihlallerine dair haberler yer almaktad─▒r. B├╝t├╝n bunlar, insan haklar─▒n─▒ savunan ulusal ve uluslararas─▒ ├Ârg├╝tlerin her ge├žen g├╝n g├╝├žlendi─či "├ža─čda┼č ve medeni" d├╝nyan─▒n g├Âzleri ├Ân├╝nde cereyan etmektedir. Devlet adamlar─▒, siyaset bilimciler, sosyologlar, ilahiyat├ž─▒lar, din mensuplar─▒, sivil kitle ├Ârg├╝tleri, artarak devam eden ter├Âr ve ┼čiddetin kayna─č─▒, bunu i┼čleyenlerin psikolojileri ve ├ž├Âz├╝m yollar─▒ ├╝zerinde uzun uzun d├╝┼č├╝nmekte, ara┼čt─▒rmalar yapmakta, raporlar haz─▒rlamakta, konferanslar, uluslararas─▒ sempozyumlar ve diyalog toplant─▒lar─▒ tertiplemekte, pek ├žok makale ve kitaplar yay─▒nlamaktad─▒rlar. 
G├╝n├╝m├╝zdeki ter├Âr ve ┼čiddet olaylar─▒n─▒n, soy k─▒r─▒m ve etnik temizli─čin  kaynaklar─▒ndan birisinin de d├«n├« ya da din ad─▒na yap─▒lan ┼čiddet oldu─ču s─▒k s─▒k vurgulanmaktad─▒r. Ancak Hristiyanl─▒k, Yahudilik, Hinduizm gibi din mensuplar─▒n─▒n ger├žekle┼čtirdikleri ┼čiddet ve insan haklar─▒ ihlalleri g├Ârmezlikten gelinerek dini ┼čiddetin as─▒l faturas─▒n─▒ ─░slam'a ve onun inan─▒rlar─▒na ├ž─▒kar─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒ld─▒─č─▒ g├Âzden ka├žmamaktad─▒r. Belki b├Âyle bir kanaatin olu┼čmas─▒nda ba┼čta ─░ran, Afganistan, Cezayir, Tacikistan ve son olarak ABDÔÇÖrindeki ter├Ârist sald─▒r─▒ etkili olmu┼čtur. Fakat bunlar─▒n arkas─▒nda yatan tarihi, siyasi, sosolojik, psikolojik, etnik  ve di─čer b├╝t├╝n sebepleri bir kenara b─▒rakarak olaylar─▒ sadece dini boyuta indirgemenin yanl─▒┼č oldu─ču kanaatindeyiz. Bu sebeple din olarak ─░slam'─▒n bir bar─▒┼č, ├Âzg├╝rl├╝k ve merhamet dini oldu─čunu onun Peygamberi'nin de bu insani ve evrensel de─čerleri yerle┼čtirmek, y├╝celtmek ve kurumla┼čt─▒rmak i├žin g├Ânderilen bir insan oldu─čunu, b├╝t├╝n y├Ânleriyle olmasa da genel hatlar─▒yla ortaya koymaya ├žal─▒┼čaca─č─▒z.

1.─░slam'─▒n Bar─▒┼č Dini Olmas─▒
S├Âzl├╝kte, bar─▒┼č, huzur, teslimiyet, esenlik, mutluluk, ink─▒yad ve g├Ân├╝lden benimseme anlam─▒na gelen ─░slam, bir din olarak ┼ču ┼čekilde tan─▒mlanmaktad─▒r: "Ak─▒l sahiplerini, kendi iradeleriyle do─čruya ula┼čt─▒ran ve onlara d├╝nyada mutlulu─ču, ahirette de ebedi saadeti temin eden ilahi bir kurumdur." Bu tan─▒m tahlil edildi─činde, yer alan temel unsurlar ┼čunlard─▒r: a) Ak─▒l sahiplerine g├Ânderilmesi, b) Do─črulu─ču kesin olan ┼čeyleri ihtiva etmesi, c) H├╝r ve ├Âzg├╝r iradeyle se├žilmesi, d) Zor ve ┼čiddet alt─▒nda de─čil de g├Ân├╝lden benimsenmesi, e) ─░nsanlar─▒ d├╝nyada bar─▒┼č ve mutlu─ča ula┼čt─▒rmas─▒, f)Ahirette ebedi saadete kavu┼čturmas─▒,

 

g)─░lahi kaynakl─▒ olmas─▒
Bu temel unsurlardan olu┼čan bir dini kabul eden, onun ilah─▒na inanan ve Peygamberini do─črulayan kimsenin ad─▒ m├╝min ve m├╝sl├╝man olmaktad─▒r. B├Âyle bir insan, inanc─▒n─▒ ger├žekle┼čtirirken ve ─░slam'a girerken ├Ânce kendisiyle, yani akl─▒ ve g├Ânl├╝yle, daha sonra Allah'la ve onun yarat─▒klar─▒yla bar─▒┼č─▒k olmal─▒d─▒r. Demek ki m├╝sl├╝man olabilmek i├žin, ├Ânce kendisi huzura kavu┼čmal─▒, kendini emniyette hissetmeli, sonra da b├╝t├╝n insanlara g├╝ven telkin eden, onlara eliyle ve diliyle zarar vermeyen bir kimse olmal─▒d─▒r. Zaten bunlar─▒ ger├žekle┼čtiren kimse m├╝min vasf─▒n─▒ kazanmaktad─▒r. Kelime-i ┼×ehadet ve Kelime-i Tevhid, bir ba┼člang─▒├žt─▒r. ├ç├╝nk├╝ bununla insan, ger├žek insan olaca─č─▒na, akl─▒na ve g├Ânl├╝n├╝n sesine kulak verece─čine, f─▒trat─▒na yabanc─▒la┼čmayaca─č─▒na, Allah'tan ba┼čkalar─▒na, ├Âl├╝lere ve dirilere, cans─▒z maddelere kulluk yapmayaca─č─▒na, onlara kullu─ču terk ederek hakk─▒  ve hakkaniyeti ger├žekle┼čtirmek i├žin ├žal─▒┼čaca─č─▒na s├Âz vermektedir. Bunu ger├žekle┼čtiren bir insan─▒n, yarat─▒c─▒s─▒yla ve hem cinsleriyle ili┼čkilerinin temelinde sevgi, sulh, emniyet ve inand─▒r─▒c─▒l─▒k vard─▒r. Bu sebeple sevgi ve iyili─čin kayna─č─▒ olan Allah, G├╝venilir  Melek'le (Cibr├«l-i Em├«n) G├╝venilir Peygamber'e (Muhammed el-Em├«n) ilahi vahyini g├Ândererek insanlar─▒ selim f─▒tratlar─▒na (F─▒trat-─▒ Sel├«me), selim kalplerine (Kalb-i Sel├«m ) ve selim ak─▒llar─▒na (Akl-─▒ Sel├«m) d├Ânmeye ve onlara boyun e─čmeye ├ža─č─▒rm─▒┼čt─▒r. ─░nsanlar bunlara boyun e─čdi─či zaman m├╝sl├╝man ve m├╝min olmakta ve f─▒trat dini olan ─░slam'─▒ kabul etmektedirler. Bundan dolay─▒ bu dine inananlar, birbirleriyle kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒nda ÔÇťAllahÔÇÖ─▒n bar─▒┼č ve esenli─či ├╝zerinize olsunÔÇŁ (Sel├óm├╝n Aeayk├╝m) diyerek s├Âze ba┼člarlar. G├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, bu terkiplerin tamam─▒nda sa─člam, duru, a├ž─▒k ve se├žik anlamlar─▒na gelen ve ─░slam'la ayn─▒ k├Âkten t├╝retilen ÔÇťsel├«mÔÇŁ  veya g├╝ven manas─▒na gelen ÔÇťem├«nÔÇŁ kelimeleri kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Bunun anlam─▒  ┼ču demektir: Din olarak ─░slam bar─▒┼č dinidir, onun ilah─▒ sevgi ve iyili─čin kayna─č─▒ olan Allah't─▒r, vahyi getiren g├╝venilir bir melektir, Peygamber'i g├╝venilir bir insan olan Hz. Muhammed'dir, inan─▒rlar─▒ sa─čduyu sahibi m├╝sl├╝mand─▒r, onun do─črulay─▒c─▒s─▒ selim  ak─▒ld─▒r, onu g├Ân├╝lden benimseyen selim kalptir, inanma eylemini ger├žekle┼čtiren ise Allah'─▒n g├Ânderdi─či dini kabule m├╝sait selim f─▒trat─▒n─▒ kuvveden fiile ge├žiren m├╝min insand─▒r. 

2.─░slam'─▒n Tanr─▒'s─▒n─▒n Sevgi ve ─░yili─čin Kayna─č─▒ Olmas─▒
Bar─▒┼č ve ├Âzg├╝rl├╝k dini olan ─░slam'─▒n  tanr─▒s─▒ da, yani Allah da, s├Âzl├╝kte, sevgi, iyilik ve hayr─▒n kayna─č─▒ anlamlar─▒na gelmektedir. Bu y├╝ce varl─▒─č─▒n kendisine has cemal ve celal s─▒fatlar─▒ vard─▒r. Onun seven, ba─č─▒┼člayan, affeden ve merhamet eden bir varl─▒k oldu─čunu g├Âsteren bu isim ve s─▒fatlar─▒ aras─▒nda Ac─▒yan (Rahm├ón), Ba─č─▒┼člayan (Rah├«m), Bar─▒┼č(Sel├óm), Kurtaran/emin k─▒lan  (M├╝min),  Hatalar─▒ ve g├╝nahlar─▒ affeden (Gaff├ór), Adalet sahibi (Adil), ─░nsanlara l├╝tufta bulunun (Lat├«f), ├çok Affedici (Gaf├╗r), Yarat─▒klar─▒n─▒ Seven (Ved├╗d), ─░yilik yapanlara dost (Vel├«), ├çok├ža iyilikte bulunan (Berr), Hata ve g├╝nahlar─▒ affeden (Tevv├ób), Affedici (Af├╝vv), ┼×efkati ├žok (Ra├╗f), ─░ntikamc─▒lar─▒  ve Zorbalar─▒ cezaland─▒ran (Zuntik├óm ve Kahh├ór) bulunmaktad─▒r. Bunlar olsa olsa bar─▒┼č dini ─░slam'─▒n tanr─▒s─▒n─▒n s─▒fatlar─▒ olabilir. Ancak b├Âyle birisi, dininin ad─▒n─▒ bar─▒┼č koyabilir ve ilahi kitab─▒n─▒n i├žerisindeki surelerden baz─▒lar─▒na Rahm├ón, Tevbe, ─×├ófir ad─▒n─▒ verebilir. Onun insanlara ve yarat─▒klar─▒na olan merhameti gazab─▒ndan geni┼čtir. O, zalimleri, bozguncular─▒, yalanc─▒lar─▒, fesat├ž─▒lar─▒ sevmez ve kimseye zerre kadar haks─▒zl─▒k ve zul├╝m yapmaz. ─░nsanlara, hakk─▒, adaleti, bar─▒┼č─▒, a┼č─▒r─▒ya gitmemeyi ve merhameti tavsiye eder. En g├╝zel bir ┼čekilde yaratt─▒─č─▒ ve kendisine halife k─▒ld─▒─č─▒ tek bir insan─▒, haks─▒z olarak ├Âld├╝reni b├╝t├╝n insanl─▒─č─▒ ├Âld├╝rm├╝┼č gibi, tek bir insan─▒n hayatta kalmas─▒na vesile olan─▒ da b├╝t├╝n insanl─▒─č─▒ kurtarm─▒┼č gibi kabul eder. Kur'an ba┼čtan sona ciddi bir ┼čekilde okundu─čunda, Allah'─▒n insanl─▒k tarihine m├╝dahelesinin as─▒l sebebinin bu ilahi ve insani de─čerlerin yer y├╝z├╝nde hakim k─▒l─▒nmas─▒ ve insanlar─▒n bar─▒┼č ve huzur i├žinde ya┼čat─▒lmas─▒ oldu─ču hemen anla┼č─▒lmaktad─▒r. O, her ├že┼čit haks─▒zl─▒k ve k├Ât├╝l├╝─č├╝n kar┼č─▒s─▒nda, iyilik ve g├╝zelliklerin yan─▒ndad─▒r. Bu sebeple, inananlardan Allah'─▒n ahlak─▒yla ahlaklanmalar─▒ istenmektedir. Ayr─▒ca yarat─▒klardan, sevgi ve iyilik kayna─č─▒ olan Allah'─▒ her ┼čeyden ├žok sevmeleri istenmekte ve bu iman─▒n bir hasleti olarak g├Âr├╝lmektedir. Onu seven birisi, evrendeki yarat─▒lm─▒┼člar─▒ da, Allah'─▒n yarat─▒klar─▒ oldu─ču i├žin sevecektir. Bu inananlar─▒n insanlara, di─čer canl─▒lara ve tabiata kar┼č─▒ bak─▒┼č a├ž─▒lar─▒n─▒n, ba┼čka bir ifadeyle d├╝nya g├Âr├╝┼člerinin temelini olu┼čturmaktad─▒r.

3. Kur'an'da Bar─▒┼č ve ├ľzg├╝rl├╝─č├╝n Teminat Alt─▒na Al─▒nmas─▒
Kur'an'─▒ Kerim'in hi├ž bir yerinde ┼čiddet hareketinin me┼čru g├Âsterildi─čini veya te┼čvik edildi─čini g├Ârmeyiz. B├╝t├╝n mesele hasm─▒n ve d├╝┼čman─▒n durumuna uygun bir ┼čekilde kar┼č─▒ koyarak adaleti, din ve ibadet h├╝rriyetini yeniden tesis etmektir. Hatta m├╝sl├╝manlarla aralar─▒nda her hangi bir anla┼čma bulunmayan m├╝┼čriklerden himaye istiyenlere bile  Kur'an'─▒ Kerim bu himayenin d├╝r├╝st bir ┼čekilde verilmesini  Hz. Peygamber'e emretmi┼čtir.  Hi├ž bir m├╝sl├╝man, ├Âld├╝rmekten zevk ald─▒─č─▒ i├žin sava┼čamaz. Sava┼člarda sadece kendileri ile sava┼čanlar─▒n ├Âld├╝r├╝lmesine izin verilmi┼čtir.  ─░lk m├╝sl├╝manlar, Allah'─▒n "sizinle sava┼čanlarla sava┼č─▒n"  emrine uyarak kad─▒nlar, ├žo├žuklar, ya┼čl─▒lar, k├Ârler, sakatlar, deliler, tarlalar─▒nda ├žal─▒┼čan k├Âyl├╝ler ve ibadet yerinde bulunan ke┼či┼čleri her t├╝rl├╝ d├╝┼čmanca hareketlerden muaf tutmu┼člard─▒r.
Sava┼čtan ├žekilen d├╝┼čman─▒n affedilmesini emreden KurÔÇÖan emrini tavizsiz bir ┼čekilde uygulayan Hz. Peygamber, ka├žmakta olan d├╝┼čman─▒n takip edilmesini bile yasaklayacak kadar i┼či ileri g├Ât├╝rm├╝┼čt├╝r.  E─čer ─░slam'─▒n amac─▒ ba┼čka dinlere h├╝rriyet tan─▒mamak, ├ževreyi tahrip etmek, ├Ân├╝ne geleni ├Âld├╝rmek olsayd─▒, yukarda say─▒lanlar─▒ da hedef se├žmesi gerekmez miydi ? Oysaki insanlar bu dine yumu┼čak ve ikna edici bir ┼čekilde davet edilmi┼člerdir.  Davet edilen uyup uymamakta serbest b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒r. Ancak onun da inananlara inan├žlar─▒n─▒ diledikleri gibi ya┼čamak, y├╝celtmek ve ona lay─▒k oldu─ču de─čeri vermek hususunda ayn─▒ h├╝rriyeti tan─▒mas─▒ ┼čartt─▒r. 
M├╝sl├╝man olmay─▒ ve ─░slami de─čerlere uymay─▒ kabul etmeyenlere gelince ─░slam bu gibilerinden kendisine zarar vermeyecek bir tutum i├žinde olmalar─▒n─▒ istemi┼č ve onlara bunun kar┼č─▒l─▒─č─▒nda iyilik esas─▒na dayanan ├žok iyi bir muameleyi  taahh├╝t etmi┼čtir.  B├╝t├╝n bunlar ina├žs─▒zlar─▒n hayat hakk─▒n─▒n ellerinden al─▒nmad─▒─č─▒n─▒, g├Âr├╝ld├╝kleri yerde ├Âld├╝r├╝lmeleri emrinin sadece sava┼č halinde ge├žerli oldu─čunu ve sava┼č─▒n me┼čru g├Âsterilmesinin as─▒l sebebinin din ve vicdan h├╝rriyetinin korunmas─▒, ba┼čkalar─▒n─▒n tahakk├╝m├╝nden kurtar─▒lmas─▒ oldu─čunu g├Âstermektedir.  
Kur'an-─▒ Kerim'de, bar─▒┼ča, din ve vicdan ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ne, fikir ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ne b├╝y├╝k ├Ânem verilmi┼č ve bunlar─▒ teminat alt─▒na alacak temel ilkeler ├Ânerilmi┼čtir. Bu konudaki ayetler, ini┼č gerek├želeri dikkate al─▒narak incelendi─činde, korunmas─▒ gereken temel ilkenin bar─▒┼č oldu─ču, sava┼č─▒n ise  insan temel hak ve h├╝rriyetlenin tehlikeye d├╝┼čt├╝─č├╝ zorunlu ve ka├ž─▒n─▒lmaz durumlarda veya savunmak amac─▒yla yap─▒lmas─▒ gerekti─či g├Âr├╝lecektir. Bar─▒┼čla ilgili temel prensipler ┼čunlard─▒r:

1-Bar─▒┼č esast─▒r, as─▒l ama├žt─▒r ve daima hay─▒rl─▒d─▒r.
2-─░nsanlar─▒n can─▒, mal─▒, dini, nesli ve akl─▒ dokunulmazd─▒r ve bunlar korunmal─▒d─▒r.
3-Bar─▒┼č teklif edenlerle ve bar─▒┼č yapt─▒ktan sonra taahh├╝tlerini yerine getirenlerle sava┼č─▒lmaz. 
4- Sava┼č, sald─▒ranlara kar┼č─▒ savunmak i├žin a├ž─▒l─▒r ve  sava┼č  hali d─▒┼č─▒nda insanlar ├Âld├╝r├╝lmez . 
5-Sava┼č─▒ durduran ve tecav├╝zden vazge├ženlerle sava┼č─▒lmaz. 6-Sulh d├Ânemlerinde ┼čiddetin her ├že┼čidi yasakt─▒r. Hatta sava┼čta dahi, a┼č─▒r─▒l─▒klardan ka├ž─▒n─▒lmas─▒ istenmi┼čtir.
7-Sava┼č zorunlu durumlarda kafirlere kar┼č─▒ yap─▒l─▒r. 
8-Sulh zamanlar─▒nda, d├╝┼čmanlarla en g├╝zel yollarla m├╝cadele edilmesi gerekir.

Allah, ak─▒l almaz su├žlar─▒n i┼členmesine sebep olan sava┼ča son ├žare olarak ba┼čvurulmas─▒n─▒ emretmi┼č ve Hz. Peygamber'in hayat─▒nda cereyan eden sava┼člar da bu ┼čartlarda ger├žekle┼čtirilmi┼čtir. Hz. Peygamber hayattayken, m├╝sl├╝manlar bu ilkelere g├Âre hareket etmi┼čler ve ─░slam'─▒n 23 y─▒ll─▒k tarihinde bunlar─▒n d─▒┼č─▒na ├ž─▒k─▒lmamaya ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.

4. Hz. Peygamber ve ─░lk M├╝sl├╝manlar─▒n Bar─▒┼č─▒ Hakim K─▒lma ├çabalar─▒
Hz. Muhammed, Allah taraf─▒ndan uyar─▒c─▒ ve m├╝jdeleyici olarak g├Ânderilmi┼č , ┼čiddet yoluyla ─░slamÔÇÖ─▒ insanlara kabul ettiren bir zorba olmad─▒─č─▒  bildirilmi┼čti. Bunun i├žin daima hikmet ve g├╝zel ├Â─č├╝tle bu dine ├ža─č─▒rmas─▒  gerekmekteydi. E─čer kaba ve kat─▒ y├╝rekli olsayd─▒, o zaman etraf─▒nda kimse kalmaz  ve  taraftar bulamazd─▒. Bu sebeple, Peygamberini insanlara merhameti ve g├╝zel davranmas─▒ dolay─▒s─▒yla, kendine has ac─▒yan ve ba─č─▒┼člayan   s─▒fat─▒yla tan─▒mlad─▒. 
Hz. Peygamber, Allah'tan ald─▒─č─▒ mesaj─▒, Mekke'de tek ba┼č─▒na insanlara ├Â─čretmek ve anlatmakla i┼če ba┼člam─▒┼čt─▒r. Fakat daha ilk g├╝nden itibaren Kurey┼č'lilerin tepkisiyle  kar┼č─▒la┼čm─▒┼čt─▒. Kur'an'─▒n Allah kelam─▒ olmas─▒, Hz. Muhammed'in ise toplumda g├╝venilir biri olmas─▒  ve getirdi─či ilkelerin evrensel nitelikli ├Âzelli─či, ─░slam'─▒n ├žok k─▒sa bir s├╝rede yay─▒lmas─▒n─▒ sa─člad─▒. Kur'an farkl─▒ g├Âr├╝┼člere ve dini anlay─▒┼člara kar┼č─▒  " sizin dininiz size, benim dinim bana "  ilkesi ├žer├ževesinde bak─▒lmas─▒n─▒ ├Ânerirken, ba┼čta Peygamber olmak ├╝zere, b├╝t├╝n m├╝sl├╝manlara en ac─▒ eziyet ve i┼čkenceler yap─▒yorlar, onlara ekonomik ambargo uyguluyorlar, Kur'an okumalar─▒na, serbest├že ibadet etmelerine, k─▒saca, onlar─▒n din ve vicdan h├╝rriyetine, ibadet etme haklar─▒na engel oluyorlard─▒..
Allah, Peygamber'ine ve m├╝sl├╝manlara ba┼člang─▒├žta sabretmelerini , fakat can, mal ve din h├╝rriyeti gibi tabii haklar─▒ tehlikeye d├╝┼č├╝nce , ba┼čka yerlere hicret etmelerini emretti. Bu insanlar dinlerinin gereklerini yapabilmek i├žin, mallar─▒n─▒, m├╝lklerini, ├žoluk-├žo├žu─čunu geride b─▒rakarak, ├Âz vatanlar─▒n─▒ terketmek zorunda b─▒rak─▒ld─▒lar.  ├ľnce Habe┼čistan'a, sonra Medine'ye hicret ettiler. Hatta Hz. Peygamber, bir suikastten son anda kurtuldu. B├╝t├╝n bu bask─▒ ve eziyetlere ra─čmen, ─░slam'a inananlar─▒n say─▒s─▒ ├ž─▒─č gibi b├╝y├╝mekteydi.
Hz. Peygamber ve ona inananlar Medine'de biraz rahat nefes ald─▒lar ve dini ├Âzg├╝rl├╝klerine kavu┼čtularsa da ekonomik baz─▒ s─▒k─▒nt─▒lar i├žindeydiler. ├ç├╝nk├╝ onlar b├╝t├╝n mallar─▒n─▒ Mekke'de b─▒rakm─▒┼č ve Mekke m├╝┼črikleri de onlar─▒n bu mallar─▒na el koymu┼člard─▒. Buna ra─čmen onlar m├╝sl├╝manlar─▒ Medine'de  de rahat b─▒rakm─▒yacak ├že┼čitli planlar pe┼čindeydiler. Medine'de bulunan yahudilerle gizli g├Âr├╝┼čmeler yaparak ─░slam'─▒n yay─▒lmas─▒n─▒ ├Ânlemeye ├žal─▒┼č─▒yorlard─▒. Hz. Muhammed, buradaki yahudilerle, hemen bir anla┼čma yaparak b├Âyle bir tehlikeyi ├Ânledi. Bu anla┼čmayla Medine'de ya┼čayan halk tek bir ├╝mmet kabul edilerek birbirine yard─▒mla sorumlu tutuldu.  Di─čer taraftan, bu anla┼čmayla yahudilerin tam bir din h├╝rriyetine sahip olduklar─▒ ve dinlerine asla m├╝dahele olunam─▒yaca─č─▒, m├╝sl├╝manlarla yahudilerin dost ve m├╝ttefik olduklar─▒ gibi esaslar da benimsendi. B├Âylece ─░slam'─▒n di─čer dinlere kar┼č─▒ tan─▒d─▒─č─▒ serbestlik bizzat anla┼čmayla da tescil edilmi┼č oldu. Bu ─░slam'─▒n di─čer dinlere ya┼čama hakk─▒ tan─▒mad─▒─č─▒, onlar─▒ din kabul etmedi─či ┼čeklindeki iddialar─▒n sa├žmal─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒k├ža ortaya koymaktad─▒r. M├╝sl├╝manlar, hicret etmekle Mekke m├╝┼čriklerinin takibinden kurtulmu┼č de─čillerdi. Mekke'li m├╝┼črikler Yahudilerden ba┼čka di─čer baz─▒ kimselerle ├Âzellikle, m├╝naf─▒klarla gizil g├Âr├╝┼čmeler yap─▒yorlard─▒. Onlar Medine'de h├╝k├╝mdar ilan edilmek ├╝zere iken, Hz. Peygamber'in gelmesiyle bu mevkiye ge├žemeyen Abdullah b. ├ťbeyÔÇÖe ┼č├Âyle bir mektup yazm─▒┼člard─▒:"Siz bizimkileri bar─▒nd─▒rd─▒n─▒z. Andolsun ki ya siz onu ( Muhammed'i) ├Âld├╝r├╝r ve yurdunuzdan ├ž─▒kar─▒rs─▒n─▒z, yahut biz top yek├╝n size kar┼č─▒ y├╝r├╝r, sizin b├╝t├╝n sava┼čc─▒lar─▒n─▒z─▒ ├Âld├╝r├╝r, kad─▒nlar─▒n─▒z─▒n namusunu kirletiriz."   M├╝sl├╝manlar─▒n b├╝t├╝n bunlara kar┼č─▒ tedbir almalar─▒ gerekiyordu. ├ç├╝nk├╝ m├╝┼čriklerin Medine'ye sald─▒rmas─▒ bir an meselesi idi. Bu sebeple Hz. Peygamber, ilk gece uyumam─▒┼č daha sonraki gece g├╝├žl├╝ koruyucular g├Âzetiminde uyuyabilmi┼čtir. M├╝sl├╝manlar onlar─▒n bu bask─▒lar─▒na son vermek  ve Mekke'de kalan din karde┼člerinin haklar─▒n─▒ koruyabilmek ve i┼či anla┼čmayla ├ž├Âzebilmek i├žin ┼ču iki ├Ânlemi ald─▒lar.

1- Mekke civar─▒ndaki kabilelerle anla┼čma yaparak onlar─▒ Kurey┼če alet olmaktan kurtarmak,
2- Kurey┼č'in Suriye'ye giden ticaret yolunu kapamak suretiyle kan d├Âkmeden iktisadi yolla anla┼čmazl─▒─č─▒ ├Ânlemek. 

 

Allah, ba┼člang─▒├žta hicreti ├ž├Âz├╝m yolu olarak ├Ânermekle, daha sonra ise,  "... Tecav├╝z etmeyiniz, Allah tecav├╝z edenleri sevmez."  ayetiyle onlara nefsi m├╝dafada kalmalar─▒n─▒ emretmekle onlar─▒ sava┼čtan uzak tutmu┼čtur. M├╝┼čriklerin, Medine'ye sald─▒r─▒ ihtimalinin yan─▒s─▒ra , gerginli─či art─▒ran bir ba┼čka sebep daha ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒. Peygamber'in ayr─▒lmas─▒ndan sonra da Mekke'de m├╝sl├╝man olanlar vard─▒. ─░┼čte Kur'an imanlar─▒ndan dolay─▒ eziyet g├Âren, m├╝┼čriklerin ac─▒mas─▒z i┼čkence ve zulm├╝ne kar┼č─▒ Allah'─▒n yard─▒m─▒n─▒ dileyen Mekke'deki himayesiz erkek, kad─▒n ve ├žo├žuk m├╝sl├╝manlar─▒n ac─▒ ├ž─▒─čl─▒klar─▒n─▒ bize duyurmaktad─▒r.   B├╝t├╝n bunlara ra─čmen m├╝sl├╝manlar─▒n harbi ├žirkin g├Ârmeleri  , ├Âl├╝mden korkmalar─▒  , silah ve g├╝├ž yetersizli─či  sava┼č─▒ onlar─▒n g├Âz├╝nde anlams─▒zla┼čt─▒r─▒yordu.  Bu durumda d├╝┼čmanla ├žarp─▒┼čmaktansa kervan─▒ ele ge├žirmeyi   veya Mekke'deki m├╝sl├╝man karde┼člerine iyi davranmalar─▒n─▒ sa─člayacak bir ka├ž misillemede bulunma konusu tart─▒┼č─▒lmaya ba┼članm─▒┼čt─▒.
─░┼čte ilk sava┼č bu ┼čartlar i├žinde patlak vermi┼čti. Mekke'deyken yap─▒lan i┼čkencelere sabretmeleri emredilmi┼čken   m├╝┼čriklerin h├╝cumlar─▒ genelle┼čerek harb haline d├Ân├╝┼č├╝nce  , on seneyi a┼čk─▒n bir sab─▒r d├Âneminden sonra, nihayet m├╝sl├╝manlara sava┼č izni verilmi┼č  , daha sonra da toplu bir ┼čekilde kendilerini savunmalar─▒ ve ├Âzellikle himayesiz bulunan m├╝minlerin yard─▒m─▒na ko┼čmalar─▒ i├žin  sava┼č ├╝zerlerine farz k─▒l─▒nm─▒┼čt─▒.   Meseleye objektif olarak bak─▒ld─▒─č─▒nda m├╝sl├╝manlar─▒n bu savunucu ve gayet fedakar tutumlar─▒n─▒ k─▒namak m├╝mk├╝n de─čildir.   Asl─▒nda Hz. Peygamber, meseleleri bar─▒┼č ve iyilikle ├ž├Âzmeyi tercih ediyordu. Nitekim Hicretin 6. y─▒l─▒nda MekkeÔÇÖyi ziyaret i├žin giden m├╝sl├╝manlar, m├╝┼črikler taraf─▒ndan engellenmi┼čti. M├╝┼črikler, onlar─▒n bu y─▒l ziyaret edemiyecekleri ve gelecek y─▒l silahs─▒z ziyaret edebilecekleri ┼čeklinde ├Âne s├╝rd├╝kleri ┼čartlarla antla┼čma yapmak istediler ve Hz. Peygamber meseleyi bar─▒┼čc─▒ yoldan ├ž├Âzmek istedi─či i├žin bunu kabul etti. Hudeybiye antla┼čmas─▒ gere─či geri d├Ând├╝ler.
M├╝sl├╝manlar─▒n, gerek dinlerini kabul ettirmek ve gerekse onu kabul etmeyenleri yok etmek i├žin silah kullanma hakk─▒na sahip olduklar─▒ ve Kur'an'a g├Âre b├Âyle davranmaya (cihada) mecbur olduklar─▒ ┼čeklindeki iddialar da tamamen tutars─▒zd─▒r. ├ç├╝nk├╝ ─░slam k├╝lt├╝r├╝nde ve dilde " cihad " kelimesi , her ne kadar sava┼č anlam─▒na geliyorsa da Kur'an-─▒ Kerim'de  as─▒l anlam─▒ " gayret etmek" tir. Bu anlamda silahl─▒ m├╝cadele ile ilgisi yoktur. Mekk├« s├╗relerde , ir┼čad ve bar─▒┼čc─▒ yolla ikna etmek i├žin gayret sarfetmek, yahut da ferdi mahiyette manevi bir gayret g├Âsterme anlamlar─▒nda kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Ârmekteyiz.  Kur'an'─▒ Kerim'de sava┼č kar┼č─▒l─▒─č─▒ olarak, genelde,  k─▒t├ól kelimesi kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.

Hz. PeygamberÔÇÖin hayatta iken  tehlikeli oldu─ču i├žin veya ba┼čka sebeplerle  baz─▒ kimseleri ├Âld├╝rtt├╝─č├╝ ┼čeklindeki iddialar onun ni├žin g├Ânderildi─činin anla┼č─▒lamamas─▒ ve  g├╝n├╝m├╝zdeki baz─▒ devlet ba┼čkanlar─▒ veya ├Ârg├╝t liderleriyle kar─▒┼čt─▒r─▒lmas─▒ndan kaynaklanmaktad─▒r. Bu iddialardan birisi de KaÔÇÖb. E┼črefÔÇÖin ├Âld├╝r├╝lmesiyle ilgilidir, ancak onu b├╝t├╝n y├Ânleriyle ele almak b├Âyle bir makalenin s─▒n─▒rlar─▒n─▒ a┼čmaktad─▒r. Bununla birlikte iddialar─▒ hi├ž g├Ârmezlikten gelmek de do─čru de─čildir.
Hz. Peygamber mizac─▒  itibariyle sava┼čtan ho┼članmayan bir insand─▒. Sava┼č hukukunun cari oldu─ču bir anda d├╝┼čmanlar─▒na kar┼č─▒ ├žok ho┼čg├Âr├╝l├╝ davrand─▒─č─▒ i├žin Allah'─▒n tenkidine maruz kalm─▒┼čt─▒.   Acaba kendisine ve yak─▒nlar─▒na kar┼č─▒ i┼členmek istenen al├žak├ža cinayetlerin faillerini affederken,  Ka'b b. E┼čref'i ni├žin ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r ? Fikirleri dolay─▒s─▒yla m─▒  yoksa ba┼čka gerek├želer mi var ?
Medine'de ya┼čayan Beni Nad├«r yahudilerinden olan Ka'b b. E┼čref Bedir'de Mekke'li m├╝┼čriklerden ileri gelenlerinin ├Âld├╝r├╝ld├╝─č├╝n├╝ duyunca, "Bunlar araplar─▒n ulular─▒ ve efendileridir. Muhammed bunlar─▒ ├Âld├╝rd├╝yse, yerin alt─▒ ├╝st├╝nden hay─▒rl─▒d─▒r." demi┼č ve yahudileri m├╝sl├╝manlar aleyhine k─▒┼čk─▒rtmaya ba┼člam─▒┼čt─▒.  Halbuki  daha ├Ânce de g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi yahudilerle antla┼čma yap─▒lm─▒┼čt─▒. Buna g├Âre Mekke'li m├╝┼čriklere kar┼č─▒ birlik olunacakt─▒. Ka'b b. E┼čref bu  hareketiyle antla┼čmay─▒ ├ži─čnemi┼č oluyor ve sava┼č hukukunun ge├žerli oldu─ču halde d├╝┼čman taraf─▒na casusluk yap─▒yordu. O, Bedir sava┼č─▒ndan sonra Mekke'ye giderek Kurey┼či, m├╝sl├╝manlara kar┼č─▒ k─▒┼čk─▒rtmak i├žin ├Âlenlerin arkas─▒ndan mersiyeler okumu┼čtur. Medine'ye d├Ând├╝─č├╝nde ise m├╝sl├╝manlar─▒n k─▒zlar─▒na ve kad─▒nlar─▒na ┼čiirler yazarak onlar─▒n ─▒rz ve namusuyla oynam─▒┼čt─▒r. Bu g├╝n├╝n bas─▒n─▒ yerinde olan ┼čiiri ─░slamÔÇÖa ve m├╝sl├╝manlara kar┼č─▒  propoganda arac─▒ olarak kullanm─▒┼čt─▒. Bu sebeplere, bir de onun k─▒rk adam─▒ ile birlikte Mekke'ye gitti─či ve orada Ebu S├╝fyanÔÇÖla ittifak yaparak m├╝sl├╝manlardan intikam almak hususunda Kurey┼či k─▒┼čk─▒rtt─▒─č─▒    ve Hz. Peygamber'i ├Âld├╝rmek i├žin bir suikast tertip etti─či   eklenince onun ni├žin ├Âld├╝r├╝ld├╝─č├╝ kolayca anla┼č─▒lm─▒┼č olacakt─▒r. ├ťstelik onun ifadesi al─▒nd─▒ktan sonra ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.   Muhammed b. Mesleme ve d├Ârt arkada┼č─▒ Hz. Muhammed aleyhtar─▒ g├Âr├╝nerek onun b├Âyle bir haz─▒rl─▒k i├žinde oldu─čunu kesin olarak ├Â─črendikten sonra ├Âld├╝rm├╝┼člerdir. Onun ┼čahsi fikirleri veya Yahudi olmas─▒ dolay─▒s─▒yla ├Âld├╝r├╝ld├╝─č├╝ iddialar─▒ tamamen as─▒ls─▒zd─▒r. Onun ├Âld├╝r├╝lmesinin as─▒l sebebi, Bedir harbinden sonra hen├╝z m├╝┼čriklerle bir antla┼čma yap─▒lmam─▒┼č oldu─čundan sava┼č hukukunun devam etti─či bir anda m├╝sl├╝manlar─▒n aleyhine ├žal─▒┼čmas─▒, yeni kurulmu┼č Medine site devletinin ba┼čkan─▒na suikast haz─▒rl─▒─č─▒ i├žinde olmas─▒ Allah'a ve Resul├╝'ne eza etmesi  ve daha ├Ânce her iki tarafca kabul edilmi┼č anla┼čma ┼čartlar─▒n─▒ ihlal etmesi gibi sebeplerle ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. Onun ├Âld├╝r├╝lmesi ├╝zerine yahudiler Hz. Peygamber'e gelip sebebini sormu┼člard─▒r.  O da bu zikredilen sebepleri anlat─▒nca onlar ikna olmu┼č ve d├Ân├╝p gitmi┼člerdi.   Bu olay, kaynaklarda bir sava┼č su├žlusu olan ÔÇťKa'b b. E┼čref'─▒n ├Âld├╝r├╝lmesi seriyyesiÔÇŁ   ad─▒yla an─▒lm─▒┼čt─▒r. Hz. Peygamber, bu hadisenin d─▒┼č─▒ndaki cinayetlerin faillerini affetmesi, onun nicelerini tuzak kurarak gizlice ├Âld├╝rtt├╝─č├╝ tezini ├ž├╝r├╝tmektedir. Mesela Bedir sava┼č─▒ndan sonra kendisini ├Âld├╝rmeye gelen Kurey┼č el├žisini, Hayber'de kendisini zehirlemek isteyen Yahudi kad─▒n─▒n─▒ ve b├╝y├╝k k─▒z─▒ Zeyneb'i  hicreti esnas─▒nda hamile olmas─▒na ra─čmen ┼čiddetli bir ┼čekilde iterek ├žocu─čunu d├╝┼č├╝rmesine sebep olan bir ba┼čkas─▒n─▒ hep affetmi┼čtir. Hatta masum zevcesine iftirada bulunanlar─▒ , y─▒llarca d├╝┼čmanca tav─▒rlar sergileyen Mekke liderlerini, Mekkenin fethi s─▒ras─▒nda affetti─či bilinmektedir.
Hz. MuhammedÔÇÖin di─čer din mensuplar─▒na ne kadar sayg─▒l─▒ davrand─▒─č─▒na pek ├žok kaynak tan─▒kl─▒k etmektedir. O, insani ili┼čkilerde bir m├╝sl├╝manla bir Hristiyan ya da Yahudi aras─▒nda asla fark g├Âzetmemi┼čtir. Bu konuda baz─▒ ├Ârnekler vermek yerinde olacakt─▒r. Mesela, bir g├╝n bir grup sahabeyle otururken, bir cenazenin g├Ât├╝r├╝ld├╝─č├╝n├╝ g├Âr├╝nce aya kalkt─▒. Bunun ├╝zerine yan─▒ndakiler, ÔÇť Ey AllahÔÇÖ─▒n ResulÔÇÖ├╝ bu bir Yahudi cenazesidirÔÇŁ dediler. Bunun ├╝zerine Hz. Peygamber, b├╝t├╝n insanlara ├Ârnek olacak ┼ču tarihi s├Âz├╝ s├Âyledi: ÔÇť O insan de─čil mi?ÔÇŁ  O sadece Yahudilere de─čil ayn─▒ sayg─▒y─▒ di─čer din mensuplar─▒na da g├Âstermi┼čtir. Onun Hristiyanlara kar┼č─▒ muamelesiyle ilgili olarak bir  olay─▒ zikretmeden ge├žemeyece─čiz. YemenÔÇÖde ya┼čayan Necran Hristiyanlar─▒ndan bir heyet Hz. PeygamberÔÇÖle g├Âr├╝┼čmek i├žin gelmi┼čti. O, bu Hristiyan heyeti mescitte kar┼č─▒lad─▒ ve onlar─▒n orada ibadet etmelerine izin verdi. Bunun ├╝zerine, do─čuya y├Ânelerek ibadet ettiler.  Bu iki olay Hz. PeygamberÔÇÖin insanlar─▒ dinleri veya inan├žlar─▒ndan dolay─▒ hakir g├Ârmedi─čini ve inan├ž ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ne ├žok b├╝y├╝k ├Ânem verdi─čini a├ž─▒kca ortaya koymaktad─▒r. B├Âyle bir insan, kendi dinine inanmad─▒ diye ya da ba┼čka bir dine inan─▒yor diye bir ba┼čkas─▒n─▒ veya bir kabileyi topluca nas─▒l ├Âld├╝rebilir?
"Sava┼č taktiktir, stratejidir." ┼čeklindeki anlaml─▒ bir ger├že─či ifade eden Hz. Peygamber'i bu s├Âz├╝nden dolay─▒, onun sava┼č dehas─▒n─▒n takdir edilmesi gerekirken, onu hileci,  ilan etmek de ak─▒ll─▒ bir insan─▒n yapaca─č─▒ bir ┼čey de─čildir. Ge├žmi┼čte oldu─ču gibi g├╝n├╝m├╝zde de sava┼č h├╝nerini ve takti─čini bilmeyen bir ordu yenilme─če mahkumdur. Asl─▒nda sava┼čta uygulanacak taktikler, daha az insan─▒n ├Âl├╝m├╝ne sebebiyet vermek ve bir an ├Ânce sava┼č─▒ bitirmek durumuna y├Âneliktir. B├Âyle bir ilkeyi koymakla ─░slam'─▒n  maksad─▒, daha ├žok kan d├Âkmek de─čil daha az kan d├Âkmektir. Bunun sava┼č hali d─▒┼č─▒ndaki hile ve aldatma ile alakas─▒ yoktur. Kald─▒ ki Hz. Peygamber hayat─▒nda kimseyi aldatmad─▒─č─▒, kimseye tuzak kurmad─▒─č─▒  gibi b├╝t├╝n m├╝sl├╝manlar─▒ da bu gibi ├žirkin hareketlerden sak─▒nd─▒rm─▒┼čt─▒r. Bundan dolay─▒ m├╝┼črikler ve inananlar taraf─▒ndan kendisine g├╝venilir Muhammed (Muhammed el-Em├«n) lakab─▒ verildi ve bu vasf─▒ndan dolay─▒  inanan inanmayan kimseler, de─čerli e┼čyalar─▒ ona emanet  ediyorlard─▒.

5. Hz. Muhammed'in Merhamet ve ├ľzg├╝rl├╝─če Verdi─či ├ľnem
Hz. Peygamber'in 23 y─▒ll─▒k Peygamberlik d├Âneminde yapt─▒─č─▒ sava┼člar, bu sava┼člarda her iki taraftan ├Âld├╝r├╝lenlerin say─▒s─▒ ve esir al─▒nanlara yap─▒lan muamele tarihi kaynaklardan incelendi─činde, onun bar─▒┼č ve merhamet Peygamberi oldu─ču herkes taraf─▒ndan kabul edilecektir. Kureyza olay─▒ hari├ž b─▒rak─▒lacak olursa Hz. Peygamber'in emir ve komutas─▒nda toplam 27 gazve yap─▒lm─▒┼č ve bunlardan sadece dokuzunda ├žarp─▒┼čma meydana gelmi┼čtir.  K├╝├ž├╝k ├žapl─▒, toplam 35-60 civar─▒nda seriyyeler d├╝zenlenmi┼čtir. ├çarp─▒┼čma meydana gelen gazve ve sava┼člar da onun harcad─▒─č─▒  zaman, yollar dahil,  Peygamberlik d├Âneminin yakla┼č─▒k % 2ÔÇÖsini olu┼čturmaktad─▒r. Bu sava┼člarda, yakla┼č─▒k olarak  kafirlerden toplam 216 ki┼či ├Âlm├╝┼č,  m├╝sl├╝manlardan   138  ki┼či ┼čehid d├╝┼čm├╝┼čt├╝r.   Hz. Muhammed'in emir ve komutas─▒nda yap─▒lan sava┼člar, d├╝nya tarihinde en az kay─▒p verilen ve tarihin gidi┼čat─▒n─▒ olumlu y├Ânde etkileyen  sava┼člard─▒r. O, hi├ž bir zaman mesaj─▒n─▒ zor kullanarak, silahla yaymak iddias─▒nda olmam─▒┼čt─▒r. ├ç├╝nk├╝ o, insanlar─▒ do─čru yola en g├╝zel bir ┼čekilde ve hikmetle ├ža─č─▒rmakla g├Ârevlendirilmi┼č, bunun i├žin k─▒l─▒├ž ve sava┼ča ba┼č vurmas─▒ istenmemi┼čti. Ama tarihi ger├žeklerden habersiz baz─▒ kimseler, maalesef onu h├ól├ó iktidar, h─▒rs ve intikam pe┼činde ko┼čan elinde k─▒l─▒c─▒ ├Ân├╝ne ├ž─▒kan─▒ ├Âld├╝ren birisi olarak takdim etmeye devam etmektedirler. 
Hz. Muhammed, sava┼č s─▒ras─▒nda esir al─▒nanlara kar┼č─▒ son derece iyi davranarak onlara insanca muamele edilmesi i├žin m├╝cadele vermi┼čtir. Halbuki bu d├Ânemde Sasani ─░mparatorlu─ču, Bizans ─░mparatorlu─ču ve Habe┼čistan k─▒rall─▒─č─▒ sava┼člarda esir al─▒nan  binlerce insan─▒n insanca ya┼čama ├Âzg├╝rl├╝klerini ellerinden alm─▒┼člar ve k├Âle ticaretini te┼čvik etmi┼člerdir. Di─čer taraftan Hz. Peygamber'in di─čer sava┼č esirlerine oldu─ču gibi Bedir esirlerine de iyi davran─▒lmas─▒n─▒ emretmesi ├╝zerine sahabe yiyeceklerini onlarla payla┼čm─▒┼člar, yaral─▒lar ve y├╝r├╝yemez durumda halsiz olanlar─▒ develere bindirerek kendileri yaya y├╝r├╝m├╝┼člerdir. M├╝sl├╝manlar esir ald─▒klar─▒ insan─▒ k├Âlele┼čtirmek yerine onlar─▒ kendilerine ├Â─čretmen yaparak ├Â─čretecekleri ilim kar┼č─▒l─▒─č─▒nda serbest b─▒rakmay─▒ tercih etmi┼člerdir. Bedir sava┼č─▒ esirleri, bu ┼čartlarla serbest b─▒rak─▒lm─▒┼člard─▒r. M├╝sl├╝man ve m├╝sl├╝man olmayan pek ├žok tarih├ži, insanl─▒k tarihinde k├Âleli─čin kald─▒r─▒lmas─▒ ve insanlar─▒n ├Âzg├╝rle┼čtirilmesi i├žin ilk ve ciddi ad─▒mlar─▒n Hz. Muhammed taraf─▒ndan at─▒ld─▒─č─▒n─▒ ve k├Âle azat etmeyi bir ibadet olarak telakki eden dinin ─░slam dini oldu─čunu ve de k├Âlelerin devlet kuracak kadar ├Ânemli mevkilere sadece ─░slam medeniyetinde y├╝kseldiklerini itiraf etmektedirler. Hollandal─▒ Dozy bu konuda ┼čunlar─▒ s├Âylemektedir:" ─░slam dini k├Âle azad─▒ konusunda Hristiyanl─▒─ča nisbetle daha t├Âleransl─▒ idi. Hz. Muhammed, Allah'─▒n r─▒zas─▒n─▒ kazanmak i├žin k├Âlelerin serbest b─▒rak─▒lmalar─▒n─▒ tavsiye ettmi┼čti. B├Âylece k├Âle azad─▒, m├╝sl├╝manlar aras─▒nda bir takva g├Âstergesi haline geldi. Bundan dolay─▒ Araplar aras─▒nda k├Âlelik uzun s├╝reli olmad─▒─č─▒ gibi, k├Âlelik ┼čartlar─▒ da a─č─▒r de─čildi."  G├╝n├╝m├╝zde dahi bir i┼čciyle patron ayn─▒ masada yemek yiyemez ve ayn─▒ elbiseleri giyemezken Hz. Peygamber, k├Âlelerle ayn─▒ sofrada yemek yemeyi ve giydiklerinden onlara da giydirmeyi emrediyordu. Hatta evinde k├Âle olarak bulunan kimseler ├Âzg├╝r b─▒rak─▒ld─▒klar─▒nda babalar─▒n─▒n yan─▒na gitme─či de─čil Peygamberin yan─▒nda ya┼čamay─▒ tercih ediyorlard─▒. Hz. Muhammed'in bu islahat├ž─▒ ve ├Âzg├╝rl├╝k├ž├╝ ki┼čili─či hem  m├╝sl├╝manlar  hem de m├╝sl├╝man olmayanlar taraf─▒ndan takdir edilmi┼čtir. Bunlardan birisi de me┼čhur Tolstoy'dur: "Peygamber Hz. Muhammmed, b├╝y├╝k bir islahat├ž─▒d─▒r. ─░nsanl─▒─ča ├žok b├╝y├╝k hizmette bulunmu┼čtur. Bir ├╝mmeti hak nuruna kavu┼čturdu. Ona bu ┼čeref olarak yeter. Onlar─▒ kan d├Âkmeden kurtard─▒, bar─▒┼ča eri┼čtirdi. Onlara y├╝kselme yollar─▒n─▒ a├žt─▒. Onun gibi b├╝y├╝k bir zat her t├╝rl├╝ sevgiye lay─▒kt─▒r."
M├╝sl├╝manlar─▒n tarihinde bu islahat├ž─▒ ve ├Âzg├╝r├╝k├ž├╝ ruhtan zaman zaman sapmalar olmu┼čsa da genel olarak onu korumaya ├žal─▒┼čanlar damia varolmu┼čtur. Bug├╝n ─░slam'─▒n ilk ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ b├Âlgelerde ve buna yak─▒n yerlerde tarihte varolan b├╝t├╝n milletler, dinler ve k├╝lt├╝rlerin hala ya┼čamaya devam etmesi bunun en ├Ânemli belgelerinden birisidir. Di─čer dinler ve milletler, girdikleri b├Âlgelerde, h├ól├ó kendi dillerini, k├╝lt├╝rlerini ve dinlerini yaymaya ├žal─▒┼čmaktad─▒rlar ve s├Âm├╝rmek i├žin sulha ba┼čvurmaktad─▒rlar. Bunun i├žin b├╝t├╝n imkanlar─▒n─▒ ve g├╝├žlerini seferber etmektedirler. Halbuki ─░slam, adalet ve ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n temini i├žin g├╝├ž kullanmay─▒ ilke olarak benimsemi┼čtir. Bu sebeple yap─▒lan cephaneler ve baruthanelerin kitabesine,  bunlar─▒n beldeleri harab etmek i├žin de─čil,  ├╝lkeleri imar etmek (─░m├óru'l-Bil├ód), insanlar─▒ huzur ve bar─▒┼č i├žinde ya┼čatmak i├žin (Te├«ihu'n-N├ós)  in┼ča edildi─čini ve ancak bu amaca hizmet i├žin kullan─▒laca─č─▒n─▒ yazm─▒┼člard─▒r.
─░slam'─▒n ve onun Peygamber'inin bar─▒┼ča ve ├Âzg├╝rl├╝─če ├Ânem vermeleri ve insani de─čerler olarak onlar─▒ y├╝celtmeleri sebebiyle, Hz. Peygamber'in kurdu─ču devletin ve Medeniyetin topraklar─▒na Bar─▒┼č Yurdu (D├óru'l-─░sl├óm/Sel├óm) veya Emniyet Yurdu (D├óru'l-─░m├ón), onun merkezine ise Medine, yani medeniyet yurdu denilmi┼čtir. Medine veya di─čer ─░slam beldelerini y├Ânetenler de daima huzur ve bar─▒┼č─▒n koruyucular─▒ anlam─▒nda ┼×ehr Emini ├╝nvan─▒yla ├ža─čr─▒lm─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca m├╝sl├╝manlar─▒n idealindeki bu devlet, kendi flozoflar─▒ taraf─▒ndan Med├«netu'l-F├ód─▒la, Siy├ósetu'l-Medeniyye veya ba┼čka adlarla felsefi romanlar─▒na konu edinmi┼člerdir.

6.M├╝sl├╝manlar─▒n Tarihinde Bar─▒┼č ve ├ľzg├╝rl├╝k ─░lkesinden Sapmalar
Hz. Peygamber'in vefat─▒ndan sonra, ─░slam d├╝nyas─▒nda bar─▒┼č, ├Âzg├╝rl├╝k ve merhamet ilkelerine genel olarak ba─čl─▒ kal─▒nmaya ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼č ve di─čer dinlerin sonraki tarihinde g├Âr├╝lmeyen ba┼čar─▒lar elde edilmi┼čtir. Ancak Peygamber d├Ânemiyle k─▒yasland─▒─č─▒nda ├Ânemli ├Âl├ž├╝de sapmalar─▒n oldu─ču g├Âzden ka├žmamaktad─▒r. Peygambersiz bir hayata intibakta g├╝├žl├╝kler ya┼čayan m├╝sl├╝manlar, hen├╝z 30-40 y─▒l ge├žmeden tekrar eski kabilecilik duygular─▒yla hareket ederek iktidar─▒ ele ge├žirmek u─čruna birbirleriyle sava┼čm─▒┼člard─▒r. Bu i├ž kar─▒┼č─▒kl─▒klar ve sosyal bunal─▒mlarda pek ├žok insan hayat─▒n─▒ kaybetmi┼č ve bug├╝n dahi tedavisi m├╝mk├╝n olmayan yaralar a├žm─▒┼čt─▒r. En korkun├ž olan─▒, baz─▒ insanlar─▒n " Allah taraf─▒ndan d├«n├« se├žilmi┼člik" psikolojisine kap─▒larak ├Ânlerine geleni ├Âld├╝rmeleri ve bunun ad─▒n─▒ da " Allah yolunda sava┼č" koymalar─▒d─▒r. Bu anlay─▒┼čla ortaya ├ž─▒kanlar─▒n ba┼č─▒nda H├óric├«ler gelmektedir. A┼č─▒r─▒ derecede dindar olan bu kimseler, kendileri gibi d├╝┼č├╝nmeyenleri ve g├╝nah i┼čleyenleri tekfir ederek bir ├žok masum insan─▒ ac─▒mas─▒z bir ┼čekilde ├Âld├╝rm├╝┼člerdir. Onlar, genel olarak bedevi hayattan yerle┼čik hayata  ge├žmekte s─▒k─▒nt─▒lar ya┼čayan kimselerden olu┼čmaktayd─▒. Daha ├Ânce kapal─▒ bir toplum hayat─▒ ya┼čayan bu kimseler, ─░slam'la birlikte b├╝y├╝k bir sosyal de─či┼čmeyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kald─▒lar. Medeni hayata intibakta olduk├ža zorland─▒lar. Bedev├« hayat─▒n verdi─či sert tabiatl─▒l─▒k ve sistematik d├╝┼č├╝nce eksikli─či, onlar─▒ olaylar─▒ kaba kuvvet ve ┼čiddet yoluyla ├ž├Âzmeye sevketmi┼čtir.  ├ç├╝nk├╝ b├Âyle bir hayatta farkl─▒ g├Âr├╝┼člere m├╝samaha yoktu ve karizmatik toplum anlay─▒┼č─▒ hakimdi. Asabiyet duygusuyla dini se├žilmi┼člik inanc─▒ birle┼čti─činde t├╝yleri ├╝rperten vah┼čice katliamlar─▒n meydana gelmesi ka├ž─▒n─▒lmazd─▒r. Bu sebeple H├óric├«ler, sayg─▒n sahabilerden Abdullah b. Habb├ób b. Eret'i, han─▒m─▒n─▒ ve karn─▒ndaki ├žocu─ču, s─▒rf kendi fikirlerini benimsemedikleri gerek├žesiyle feci bir ┼čekilde ├Âld├╝rm├╝┼člerdir.  Daha sonra onlar bu t├╝r eylemlerini Emevi iktidar─▒na y├Âneltmi┼čler, ancak ┼čiddet kar┼č─▒ ┼čiddetle neticelenmi┼čtir. ┼×iddetle beslenen fikirler, gruplar ve devletler, varl─▒klar─▒n─▒ uzun s├╝re devam etteremdi─či i├žin, bu anlay─▒┼č da tarihin derinliklerinde kaybolmak zorunda kalm─▒┼čt─▒r.
Emevilerle Ha┼čimiler aras─▒ndaki iktidar m├╝cadelesinde de pek ├žok kimseye bask─▒ ve i┼čkenceler yap─▒lm─▒┼č, suikastlar d├╝zenlenmi┼č, yap─▒lan ihtilal ve ayaklanmalarda pek ├žok insan ac─▒mas─▒z bir ┼čekilde ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. M├╝sl├╝manlar─▒n tarihinde meydana gelen bu ve bunun d─▒┼č─▒ndaki ─░slamÔÇÖ─▒n ruhuna ayk─▒r─▒ olaylarla ilgili ciltler dolusu kitaplar kaleme al─▒nm─▒┼čt─▒r. Bunlardan baz─▒lar─▒, Kit├óbu'l-Mihen, Mek├ótilu't-T├ólibiyy├«n ve Esm├óu'l-Mu─čt├ól├«n  adlar─▒yla me┼čhurdur. 
Hicri I. asr─▒n sonlar─▒nda ortaya ├ž─▒kan ve g├Âr├╝┼člerini ┼čiddete ba┼čvurarak benimsetmek isteyen gruplardan birisi de MansuriyyeÔÇÖdir. A┼č─▒r─▒ ┼či├«  fikirleri benimseyen bu f─▒rka mensuplar─▒, liderlerinden ald─▒klar─▒ emirle mehdinin olmad─▒─č─▒ d├Ânemlerde k─▒l─▒├žla sava┼čman─▒n yasak oldu─ču gerek├žesiyle kendi fikirlerini benimsemeyen insanlar─▒ ip veya sicimlerle bo─čmak ya da kafalar─▒n─▒ ezmek suretiyle ├Âld├╝r├╝yorlard─▒. Bunu da gizli cihad olarak telakki ediyorlard─▒. Bu sebeple, cahil ve bedev├« as─▒ll─▒ bu kimselere adam bo─čucular (Hann├ók├╗n)  ad─▒ verilmi┼čti.  ─░ple bo─čduklar─▒ takdirde kendilerinin katil olmad─▒klar─▒na inan─▒yorlard─▒. Bunlarda t─▒pk─▒ hariciler gibi, medeni hayata intibak etmemi┼č, ─░slam─▒ do─čru anlayabilecek bilgi birikimi ve sistematik d├╝┼č├╝nceden yoksun olan kimselerdi. Ama├žlar─▒na ula┼čabilmek i├žin her t├╝rl├╝ yolu me┼čru g├Âr├╝yorlard─▒. Bu anlay─▒┼č─▒n tarihin her d├Âneminde, tezah├╝rleri farkl─▒ da olsa, varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rmeye devam etmektedir. Nitekim VI./XIII. as─▒rda a┼č─▒r─▒ ┼×ii gruplardan Nizari ─░smaililere mensup Hasan Sabbah ve adamlar─▒n─▒n yapt─▒klar─▒, ├Âncekilerden hi├ž bir fark─▒ yoktu ve belki daha da ac─▒mas─▒zd─▒. Kurmu┼č oldu─ču Fedai te┼čkilat─▒yla, pek ├žok g├╝nahs─▒z insan─▒ ve m├╝sl├╝man alimi ac─▒mas─▒zca ├Âld├╝rtm├╝┼čt├╝r. Bu cinayet ┼čebekesi, Sel├žuklular─▒ uzun y─▒llar me┼čgul etmi┼č ve g├╝├žl├╝kle ortadan kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒. Onlar da, "dini se├žilmi┼člik" psikolojisiyle hareket etmekteydiler ve ger├že─čin kendisine ba─članmakla elde edilebilece─čine inand─▒klar─▒ masum bir imam─▒n iktidara getirilmesi veya iktidar─▒n─▒n kabul ettirilmesi ad─▒na bu cinayetleri i┼člemekteydiler.
G├╝n├╝m├╝zde de, ─░slam d├╝nyas─▒n─▒n ├že┼čitli yerlerinde ge├žmi┼čte oldu─ču gibi ┼čiddet y├Ân├╝ a─č─▒r basan, ─░slam'─▒ siyasi ama├žlar─▒na ula┼čmakta bir k─▒l─▒f olarak kullanan, kabile hayat─▒ ya┼čayan ve medeni hayata intibakta g├╝├žl├╝k ├žeken baz─▒ marjinal gruplar bulunmaktad─▒r. Bunlar, kriz d├Ânemlerinde ortaya ├ž─▒kan ve dini se├žilmi┼člik psikolojisiyle hareket eden kurtar─▒c─▒ rol├╝ne b├╝r├╝nm├╝┼č kimselerdir. Ge├žmi┼čte oldu─ču gibi, g├╝n├╝m├╝zde de, bunlar b├╝t├╝n m├╝sl├╝manlar─▒ ve ─░slam'─▒ temsil etmemektedirler. Yaln─▒z  bu, sadece ─░slamÔÇÖ─▒n de─čil,   t├╝m dinlerin tarihinde ya┼čanan evrensel bir olgudur. Cehaletin, dini taassubun ve asabiyetin ├Âne ├ž─▒kt─▒─č─▒ toplumlarda, tezah├╝rleri daha korkun├ž olmaktad─▒r. Her ne ┼čekilde ve her ne sebeple yap─▒l─▒rsa yap─▒ls─▒n, ┼čiddet  ─░slam'─▒n ruhuna ayk─▒r─▒d─▒r ve  hi├ž bir ┼čekilde tasvib edilemez. ├ç├╝nk├╝ ─░slam'─▒n bar─▒┼čc─▒, ├Âzg├╝rl├╝k├ž├╝ ve merhamet  anlay─▒┼č─▒n─▒ ortadan kald─▒rmaktad─▒r.

 

SONUÇ
─░slam,  bar─▒┼č─▒, adaleti ve ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ esas alan bir dindir. Peygamber'inin g├╝venilirli─či, inanan inanmayan herkes taraf─▒nadan  do─črulanm─▒┼čt─▒r. Bu dine inanan kimseler, elinden ve dilinden hi├ž bir ┼čekilde zarar gelmeyen m├╝sl├╝man; kendisiyle bar─▒┼č─▒k  ve ba┼čkalar─▒na da g├╝ven telkin eden m├╝min olarak bilinirler. Ona inananlar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ yurt, emniyet ve bar─▒┼č ├╝lkesidir. S├Âz├╝ edilen dinin medeniyeti ise, bar─▒┼č, merhamet ve ilim  medeniyetidir. ─░slam'─▒n yirmi├╝├ž y─▒ll─▒k tarihinde Hz. Peygamber ve  m├╝sl├╝manlar, bu ilkeleri korunmaya ve insani de─čerler olarak kurumla┼čt─▒rmaya ├ž─▒l─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Onlar─▒n bu tavr─▒, haks─▒zl─▒klar kar┼č─▒s─▒nda, insan haklar─▒n─▒n, din ve vicdan ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝n ihlal edildi─či durumlarda sessiz ve pasif kald─▒klar─▒ ┼čeklinde yorumlanamaz. Bu durumlarda, daima haks─▒zl─▒─č─▒n kar┼č─▒s─▒nda olmu┼člar, hak ve adaleti hakim k─▒lmak i├žin bir m├╝sl├╝man ve bir insan olarak ne gerekiyorsa onu  yapt─▒klar─▒ tarihi belgelerle sabittir. Daha sonraki d├Ânemlerde de, baz─▒ a┼č─▒r─▒ gruplar ortaya ├ž─▒km─▒┼čsa da, m├╝sl├╝manlar hi├ž bir zaman topyekun ┼čiddet taraftar─▒ olmam─▒┼č, fethettikleri yerlerde, insanlar─▒n dinlerini, dillerini ve k├╝lt├╝rlerini zorla de─či┼čtirme yoluna gitmemi┼čler ve farkl─▒ dinin mensuplar─▒ oldu─ču i├žin asla Hristiyan veya Yahudi soy k─▒r─▒m─▒ yapmam─▒┼člard─▒r. Bug├╝n b├╝t├╝n dinlerde oldu─ču gibi, m├╝sl├╝manlar aras─▒nda da ┼čiddet tarftarlar─▒ vard─▒r. Ancak bu olgunun sosyal, psikolojik, ekonomik, siyasi sebepleri iyice tahlil edildi─činde, m├╝sl├╝manlar aras─▒ndaki bu ┼čiddetin kayna─č─▒n─▒n Kur'an ve ─░slam olmad─▒─č─▒, ancak yap─▒lanlar─▒ me┼črula┼čt─▒rmakta onlar─▒ k─▒l─▒f olarak kullan─▒ld─▒klar─▒ g├Âr├╝lecektir. Bu sebeple, baz─▒ a┼č─▒r─▒ gruplar─▒n yapt─▒klar─▒ ┼čiddet ve ter├Âr eylemlerini delil g├Âstererek ─░slam'la ┼čiddet aras─▒nda ba─č kurmak ya da b├╝t├╝n m├╝sl├╝manlar─▒ ┼čiddet taraftar─▒ g├Âstermek son derece yanl─▒┼čt─▒r. Art─▒k m├╝sl├╝manlar─▒n da, bilgi ├ža─č─▒nda ya┼čad─▒klar─▒n─▒, en etkili g├╝c├╝n bilgi oldu─čunu, kahramanlar─▒n sava┼č meydanlar─▒ndan de─čil, bilim kurumlar─▒ndan, Labaratuarlardan ve diplomasi kulislerinden ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ anlamal─▒ ve bu sahalarda kahramanlar ├ž─▒karmak i├žin b├╝t├╝n g├╝├žlerini seferber etmelidirler. XXI. y├╝zy─▒l─▒n insan─▒,  bar─▒┼č, ├Âzg├╝rl├╝k, adalet ve merhameti esas alan ┼čeffaf bir d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝ne daha fazla muhta├žt─▒r. Bu ihtiyac─▒ kar┼č─▒layabilecek potansiyele sahip dinlerden en ┼čansl─▒s─▒ ─░slamd─▒r.

 


Bu Makaleye Ait Ele┼čtiri Makaleleri
# Makaleler Ad─▒
Kullan─▒c─▒ Yorumlar─▒

! Yorum yazabilmeniz i├žin ├╝ye olmal─▒s─▒n─▒z.
├ťyelik i├žin l├╝tfen sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda yer alan"├ťye Giri┼č | ├╝ye ol" linkine t─▒klay─▒n─▒z.

Kay─▒t Ekleyen / Eklenme Tarihi
Nurgül Çepni / 21.12.2009



Eski Eserler


Eski Eserler K├╝t├╝phanesine Ho┼čgeldiniz!

Hesap ─░┼člemleri

├ťye de─čil misiniz? ├ťye olun!

Eski Eserlere ├╝ye olarak, k├╝t├╝phanenimiz ve eserlerimiz hakk─▒nda payla┼č─▒mlardan hesab─▒n─▒z ├╝zerinden faydalabilirsiniz...