E─čitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   K├╝t├╝phanelerde   ( 151 )   ┼×ehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 894 )  
Hit
9129104
├ťye 1490
Online ├ťye 0

Toplumsal Birlikte Tekkelerin Rol├╝

 Kitap Detay─▒ Kitap No : K-  
Yazar Ad─▒ ─░lim Dal─▒ Konusu Dili
Kadir ├ľzk├Âse Tekke-Dergah T├╝rk├že
├ľzelli─či Terc├╝me Eden
 
       
Makale No: 1776 Hit : 7368 Hata Bildirimi Tavsiye Et
   Makale Yazar─▒na ait Kitaplar E-Kitaplar Makaleler Hakk─▒ndaki Makaleler    

Yazara ait kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait e-kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait makaleler
# Makaleler Ad─▒
1 Z├╝hd ve Sofilerin Z├╝hde Y├╝kledikleri Anlam
2 Vahdet Deryas─▒na Dalmak
3 Toplumsal Birlikte Tekkelerin Rol├╝
4 Tasavvufi Tecr├╝bede Salikin Kendinden Ge├žme Durumu Vecd
5 Tasavvufi D├╝┼č├╝ncenin Sosyal Hayata Yans─▒malar─▒
6 ┼×ehit Sufiler
7 ┼×ehir ve Tekke
8 Seyyid Ahmed e┼č ┼čerifin Anadoludaki Milli M├╝cadeleye Kat─▒l─▒┼č─▒ ve Mustafa Kemali Desteklemesi
9 Nefsin Karanl─▒k Gecesi Kabz Gecenin Ortas─▒nda Do─čan G├╝ne┼č Bast
10 Mevlana Celaleddini Ruminin D├╝┼č├╝ncesinde Kad─▒n
11 Mevlana Celaleddini Ruminin D├╝┼č├╝nce D├╝nyas─▒
12 Mecazi A┼čk Hakiki A┼čk─▒n K├Âpr├╝s├╝d├╝r
13 Ma─črib M├╝sl├╝manlar─▒n─▒n Hac Organizat├Ârl├╝─č├╝n├╝ Yapan Tarikat Salihiyye Tarikat─▒ ve Asafi Ribat─▒
14 Kuzey Nijerya
15 ─░bn├╝l Arabinin ┼×eyhi Ebu Medyen ┼×uayb el Ensarinin Hayat─▒ Eserleri ve Tesir Halkas─▒
16 Firkat ve Vuslat
17 Fasta Titunf─▒tr Ribat─▒ ve Emgariyye Tarikat─▒ et Taifet├╝s Sanhaciyye
18 Evrad─▒ Olmayan─▒n Varidat─▒
19 Derdimizi Anlatabilece─čimiz Dostlar 2
20 Derdimizi Anlatabilece─čimiz Dostlar
21 Dem Bu Demdir Dem Bu Dem
22 Cemi Olmayan─▒n Marifetinden Fark─▒ Olmayan─▒n Kullu─čundan Bahsedilemez
23 Anadolunun T├╝rkle┼čmesi ve ─░slamla┼čmas─▒nda Tasavvufi Z├╝mre ve Ak─▒mlar─▒n Rol├╝
24 Ahmed Zerruk Hayat─▒ ve Tasavvufi D├╝┼č├╝ncesi
25 Ahmed Yesevi ve Divan─▒ Hikmet
26 Abidin Pa┼ča ve ┼×erhi Mesnevii

Yazar Hakk─▒ndaki Tan─▒t─▒m Makaleleri
# Makaleler Ad─▒

├ľzeti
read here read read
abortion pill abortion pill abortion pill
bystolic generic name linzess patient assistance what is the generic for bystolic
drug coupon cialis trial coupon

Yay─▒n Bilgileri
Yay─▒nland─▒─č─▒ Kaynaklar Somuncubaba Dergisi
Yay─▒nland─▒─č─▒ Tarih
Yay─▒nland─▒─č─▒ Dergi
Sanal Dergi
Makalenin Linki

Makale Metni   [Yazd─▒r/Print]

Toplumsal Birlikte Tekkelerin Rol├╝

 

ÔÇťHayat─▒n kavranmas─▒, sosyal m├╝nasebetlerin ayarlanmas─▒, g├╝zel sanatlar─▒n toplum i├žindeki terbiye ve ├ód├ób─▒ ├že┼čitli ruh ve beden egzersizlerinden faydalan─▒larak insan iradesine yerle┼čtirilmesi tekkelerin g├Ârevleri aras─▒ndad─▒r.ÔÇŁ

 

"Tekke; devrin mektebi, hastanesi ve spor yurdudur. Moral kayna─č─▒d─▒r, dinlenme kamp─▒d─▒r. Tekke ┼čehirlerin g├╝zel sanatlar akademisidir, edebiyat oca─č─▒d─▒r, fikir ve k├╝lt├╝r merkezidir."
Toplumsal birlik ve kayna┼čmay─▒ sa─člamada tekkelerin ├Ânemli hizmetleri vard─▒r. Fikri ve zikri ne olursa olsun herkese kap─▒s─▒n─▒ ve g├Ânl├╝n├╝ a├žan sufiler bu yolla toplumdaki sevgi ve huzurun yayg─▒nla┼čmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼člard─▒r.


Tekkeler, fikir hayat─▒ndaki de─či┼čik g├Âr├╝┼člere sayg─▒ a├ž─▒s─▒ndan da b├╝y├╝k ve ├Ânemli hizmetler g├Ârm├╝┼člerdir. Fikirleri ayr─▒, mezhepleri de─či┼čik olan kimseler aras─▒ndaki kavgalara her toplumda rastlamak m├╝mk├╝nd├╝r. Zaman zaman ─░sl├óm cemiyetinde de bu tip kavga ve s├╝rt├╝┼čmeler meydana gelmi┼čtir.


Tekke ise her d├╝┼č├╝nceden olan kimseye kap─▒lar─▒n─▒ ard─▒na kadar a├žm─▒┼čt─▒r. Mezhebi, me┼črebi, dini ve siyasi g├Âr├╝┼č├╝ tamamen de─či┼čik M├╝sl├╝manlar─▒ kabul etmi┼čtir. M├╝rid MaturidiÔÇÖdir, ┼×afiiÔÇÖdir, E┼č'ariÔÇÖdir, CaferiÔÇÖdir, MuteziliÔÇÖdir, HanefiÔÇÖdir. Fakat hepsi ayn─▒ ┼čeyhe ba─čl─▒d─▒r. Ayn─▒ silsile ile Hz. Peygamber'e ula┼čmaktad─▒r. Hatta ayn─▒ yerde yat─▒p kalkmaktad─▒r.


Tarikatlar mezhepleri ayr─▒ ayr─▒ olan insanlar─▒ birle┼čtirip b├╝t├╝nle┼čtirirken, mezhepler de tarikatlar─▒ ayr─▒ ayr─▒ olan M├╝sl├╝manlar─▒ bir fikri ├žat─▒ alt─▒nda toplamakta, b├Âylece ─░sl├óm toplumu ├žok y├Ânl├╝ bir ba─članma ile birbirlerine kenetli bir kitle haline gelmektedir.1


Hayat─▒n kavranmas─▒, sosyal m├╝nasebetlerin ayarlanmas─▒, g├╝zel sanatlar─▒n toplum i├žindeki terbiye ve ├ód├ób─▒ ├že┼čitli ruh ve beden egzersizlerinden faydalan─▒larak insan iradesine yerle┼čtirilmesi tekkelerin g├Ârevleri aras─▒ndad─▒r. D├╝nyan─▒n ┼ča┼čaas─▒ndan ve g├╝r├╝lt├╝s├╝nden uzak, kendisiyle, kendi ruhu ve ─▒st─▒rab─▒yla ba┼čba┼ča kalarak ├žile doldurmak, ruhu olgunla┼čt─▒rarak, her halini ibadet rengi ve ne┼čvesine boyamak da yine tekkeler kanal─▒yla meydana getirilmi┼čtir.2


Halk ile m├╝nasebetlerinde dikkatimizi ├žeken ├Ârnek ┼čeyhlerden biri on sekizinci y├╝zy─▒l ┼čeyhlerinden Mustafa Nes├«b Efendi'dir. O, tarikat─▒n us├╗l ve erkan─▒n─▒ titizlikle uygulam─▒┼č ve 'G├Ân├╝l kals─▒n yol kalmas─▒n' s├Âz├╝n├╝ kendisi de d├╝stur edinmi┼čtir. Riy├óz├ót ve m├╝cahedeye b├╝y├╝k bir ├Ânem vermi┼č hatta ├žo─ču zaman ta├ž ve h─▒rka giymemi┼čtir. Ramazan aylar─▒nda her ak┼čam 80-100 ki┼čiye iftar vermi┼čtir ve ayr─▒ca davetlere icabet etmi┼čtir.3


Bu t├╝r tekkelerden biri de Celvet├« ┼čeyhlerinden Erzincanl─▒ Mustafa Efendi (├Â.1167/1754) ile Mehmed Said Efendi'nin (├Â.1125/1810) vazife yapt─▒klar─▒ ┼×eyh Camii Tekkesidir. Bu tekkenin m├╝d├óvimlerinin ├žo─ču 'kalem efendisi' denilen memurlard─▒r.


Halk─▒n yan─▒ s─▒ra devletin her kademesinde vazife yapanlar da tekkelere devam etmekteydi. Bunlar─▒n bir k─▒sm─▒ tekkelere m├╝ntesip olabilece─či gibi, belki bir├žo─ču da dini bilgilerini art─▒rmak, manevi duygular─▒n─▒ geli┼čtirmek i├žin ┼čeyhlerinin sohbetlerine devam etmi┼čtir.4


Bunlar─▒n bir ├Ârne─či, Kandil ve Arefe gibi m├╝barek g├╝nlerde kadem-i ┼čerifin bizzat ┼čeyh taraf─▒ndan ziyaret ettirilmesinin ┼čart-─▒ v├ók─▒f oldu─ču Kadem-i ┼×erif Tekkesi'dir. ├ľzellikle, Per┼čembe g├╝nleri Bab-─▒ ├éli tatil oldu─čundan sadrazam ve devletin ileri gelenleri tekkeye gelirler, icra olunan ayini seyrettikten sonra Muhammed Ziyad Efendi'nin sohbetini dinlerlerdi.


1225-30/1810-1814 tarihlerinde ─░stanbul-Y├╝ksek Kald─▒r─▒mlar'da, Fen├óyi ad─▒yla bilinen b├Âlgede Elvan Efendi isminde bir ┼čeyh me┼čhur olmu┼čtu.


O d├Ânemde gazeteler olmad─▒─č─▒ndan halk aras─▒nda bir ┼čey yayg─▒nla┼čt─▒rmak veya haber yaymak amac─▒yla t├╝rk├╝ ├ž─▒kar─▒lmakta, halk aras─▒nda k─▒sa zamanda yayg─▒nla┼čan t├╝rk├╝ ile herkes olay hakk─▒nda bilgi sahibi olmaktad─▒r. ┼×eyh Elvan Efendi hakk─▒nda ┼ču t├╝rk├╝ s├Âylenmektedir.

Tekkesi var hâne, hâne,
Beyleri var dâne, dâne,
┼×eyhler i├žinde bir d├óne

 

Yana─č─▒ g├╝l, sa├ž─▒ s├╝mb├╝l,
├é┼č─▒klardan alma g├Ân├╝l,

 

Kud├╗m├╝n canlara minnet,
Mahzar-─▒ g├╝le eyle himmet,
Kemer bendin ku┼čan─▒rken,
Eder ├ó┼č─▒klar─▒n hizmet,

 

Yana─č─▒ g├╝l, sa├ž─▒ s├╝nb├╝l,
├é┼č─▒klardan alma g├Ân├╝l

 

Bende oldum sen cânâne,
A┼čk─▒nla oldum div├óne,
┼×erbet-i vasl─▒n i├ženler,
Boyandı renk-i Elvâne,

 

Yana─č─▒ g├╝l, sa├ž─▒ s├╝nb├╝l,
├é┼č─▒klardan alma g├Ân├╝l".

Halk aras─▒nda ┼č├Âhreti olduk├ža yayg─▒nla┼čm─▒┼č, geleni gideni, ziyaret├žileri ├žo─čalm─▒┼č ki, tekke k├╝├ž├╝k gelmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. ┼×eyh Efendi ric├ól-i devletten birisine "Efendim, derg├óh z├╝vv├óra ve muhibb├óna dar geliyor, himmet etseniz de tevsi' edilse" deyince "Efendim sabrediniz bir iki seneden sonra geni┼č bile gelir" cevab─▒n─▒ alm─▒┼čt─▒. Sonradan her nedense ┼×eyh Efendi Bursa'ya s├╝r├╝lm├╝┼č, tekkesi har├óp olmu┼čtur. Bir m├╝ddet sonra Elvan Efendi ─░stanbul'a d├Ânm├╝┼čse de, art─▒k eski muhibb├ón ve ziyaret├žileri gelmemi┼čtir. Sahte tevecc├╝hten bunalan ┼čeyhlerin, bazen etraf─▒na sert ve k─▒r─▒c─▒ davrand─▒─č─▒ da g├Âr├╝lmektedir.


Tekkelerin Fakir ve Yoksul Kesimlerin ─░htiya├žlar─▒n─▒ Kar┼č─▒lamaya ├ľzen G├Âstermesi
├ľzellikle fakir halkla ilgilenerek onlar─▒n problemlerini ├ž├Âzmeye ├žal─▒┼čan, gerekti─činde k├Âylerde bulunan ihtiya├ž sahiplerinin aya─č─▒na giden me┼č├óyih dahi olmu┼čtur. Niy├óz├« M─▒sr├«, Bursa'da iken fakir halkla ilgilenir ve onlar─▒n problemlerini ├ž├Âzmeye u─čra┼č─▒rd─▒. Hatta bir defas─▒nda yaz mevsiminde fakir halk─▒ ve dervi┼čleri toplam─▒┼č, birlikte Uluda─č'─▒n eteklerinde bulunan k├Âyleri ziyaret ederek, Seyyid Nas─▒ruddin ad─▒nda bir ┼čeyhin t├╝rbesi etraf─▒nda toplanm─▒┼člar. Sonra oraya kendisini ziyarete gelen k├Âyl├╝lerle birlikte, Uluda─č'─▒n tepesine ├ž─▒k─▒p, ├žad─▒r kurulmu┼č, yemekler pi┼čirilmi┼čtir. Sevenleri ve m├╝ridleriyle birlikte burada bir m├╝ddet kalm─▒┼člard─▒r. 5


Kimi tekkelerde yemek pi┼čirilmesi i├žin vak─▒flar taraf─▒ndan ├Âzel olarak para ayr─▒ld─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir. Bursa, Hamam Tekke'nin gelirlerinden y─▒ll─▒k 500 kuru┼č "tabh-─▒ ta'am" i├žin ayr─▒ld─▒─č─▒ 1076/1665 tarihli vak─▒f kayd─▒ndan, yine ba┼čka bir kay─▒tta ise ┼×eyh Ali Z├óviyesi'nde a┼čure pi┼čirilmesi i├žin y─▒ll─▒k 360 kuru┼č ayr─▒ld─▒─č─▒ tespit edilmektedir. Kez├ó Eb├╗ ─░shak Z├óviyesi'nde her g├╝n yemek pi┼čirilerek, ├ževrede bulunan fakirlere da─č─▒t─▒lmaktad─▒r.


Tekkelerde ihtiya├ž sahipleri i├žin kar┼č─▒l─▒k beklemeden bor├ž para verildi─čini de tesbit ediyoruz. Hatta bu hususta herhangi bir din ayr─▒m─▒na da gidilmedi─čini Bursa'da olan bir uygulamadan anl─▒yoruz. Matyoz veled-i Setroz isimli bir gayrim├╝slim Bursa Mevlev├«h├ónesi'nden k─▒rk kuru┼č bor├ž alm─▒┼č ve bu bor├žlanmada Kostantin adl─▒ bir ba┼čka gayrim├╝slim de kefil olmu┼čtur.6

Tekkelerin Konaklama Hizmetlerini Deruhte Etmesi
Tekke ve zaviyeler bazen han ve kervansaray gibi m├╝esseselere ek bir kurulu┼č olarak hizmet vermi┼člerdir. ─░stanbul'da bulunan Hind├«lere ait tekkeler, genelde Hint alt k─▒tas─▒ndan gelen yolcular─▒n zengin de olsa daha rahat hareket etmek i├žin tercih ettikleri mek├ónlard─▒r. Orta Asya'dan hac amac─▒yla gelen dervi┼čler ise ├ťsk├╝dar ve Ey├╝p ├ľzbekler tekkesinde aylarca misafir olarak kalmakta, manen ba─čl─▒ olduklar─▒ hil├ófet makam─▒n─▒ ziyaret edip hal├«feyi hi├ž olmazsa Cuma sel├óml─▒─č─▒nda g├Ârd├╝kten sonra yollar─▒na devam etmekteydiler. E─čer aileden birisinin rahats─▒zl─▒─č─▒ ve ba┼čka bir nedenle K├óbe'ye gidilmezse, yolculuk ertesi seneki hac mevsimine kadar ertelenmekte, misafirlik de do─čal olarak uzamaktayd─▒. Bu misafirlerden fakir olanlar─▒ beyaz sar─▒klar─▒, uzun h─▒rkalar─▒yla sokaklarda ├žak─▒, b─▒├žak bileyerek, tabak, ├žanak kenetleyerek masraflar─▒n─▒ ├ž─▒kart─▒rlard─▒.7


18. as─▒rda kurulan Buhara Tekkesi, ├ľzbek k├Âkenli ┼čeyhlerin siyasi, diplomatik ve k├╝lt├╝rel alanlarda g├Âstermi┼č olduklar─▒ faaliyetlerden dolay─▒, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ile Orta Asya hanl─▒klar─▒ aras─▒ndaki ili┼čkilerde ├Ânemli i┼čler icra etmi┼čtir. Osmanl─▒ Sultanlar─▒,18. as─▒r sonlar─▒ndan itibaren bu tekkenin ┼čeyhlerini, ├ça─čatay T├╝rk├žesi bilmeleri ve ayr─▒ca Orta Asya'y─▒ ve bu y├Ârenin adetlerini iyi tan─▒malar─▒ nedeniyle, Osmanl─▒ Devleti ile s├Âz konusu hanl─▒klar aras─▒nda ola─čan├╝st├╝ el├ži olarak g├Ârevlendirmeyi de adet haline getirmi┼člerdi. Buna misal olarak ┼×eyh Yahya'n─▒n resmi diplomatik vazifesi zikredilebilir. Buhara Emirli─či'nden ─░stanbul'a yolu d├╝┼čen bir├žok ├Ânemli ki┼činin, t─▒pk─▒ bir sefarethanede oldu─ču gibi burada konakland─▒klar─▒na bak─▒l─▒rsa, tekkenin Orta Asya a├ž─▒s─▒ndan da ayn─▒ ┼čekilde m├╝him olarak telakki edildi─či s├Âylenebilir.8


├ľzetle tekke; devrin mektebi, hastanesi ve spor yurdudur. Moral kayna─č─▒d─▒r, dinlenme kamp─▒d─▒r. Tekke ┼čehirlerin g├╝zel sanatlar akademisidir, edebiyat oca─č─▒d─▒r, fikir ve k├╝lt├╝r merkezidir.

 

 

Dipnotlar

1- Mustafa Kara, Din hayat Sanat A├ž─▒s─▒ndan Tekkeler ve Zaviyeler, ─░stanbul 1990, 183.
2- Kara, Tekkeler ve Zaviyeler, 184.
3- Ramzan Muslu, Osmanl─▒ Toplumunda Tasavvuf (18. Y├╝zy─▒l), ─░nsan Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2003, 635.
4- Muslu, Osmanl─▒ Toplumunda Tasavvuf, 636.
5- Necdet Y─▒lmaz, Osmanl─▒ Toplumunda Tasavvuf -S├╗f├«ler, Devlet ve Ulem├ó (XVII.Y├╝zy─▒l)-, Osmanl─▒ Ara┼čt─▒rmalar─▒ Vakf─▒ , ─░stanbul 2001, 463.
6- Y─▒lmaz, Osmanl─▒ Toplumunda Tasavvuf, 463.
7- H├╝r Mahmut Y├╝ceer, Osmanl─▒ Toplumunda Tasavvuf (19. Y├╝zy─▒l), ─░nsan yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2003, 86. 103.
8- Muslu, Osmanl─▒ Toplumunda Tasavvuf, 298.


Bu Makaleye Ait Ele┼čtiri Makaleleri
# Makaleler Ad─▒
Kullan─▒c─▒ Yorumlar─▒

! Yorum yazabilmeniz i├žin ├╝ye olmal─▒s─▒n─▒z.
├ťyelik i├žin l├╝tfen sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda yer alan"├ťye Giri┼č | ├╝ye ol" linkine t─▒klay─▒n─▒z.

Kay─▒t Ekleyen / Eklenme Tarihi
Nurgül Çepni / 10.11.2009



Eski Eserler


Eski Eserler K├╝t├╝phanesine Ho┼čgeldiniz!

Hesap ─░┼člemleri

├ťye de─čil misiniz? ├ťye olun!

Eski Eserlere ├╝ye olarak, k├╝t├╝phanenimiz ve eserlerimiz hakk─▒nda payla┼č─▒mlardan hesab─▒n─▒z ├╝zerinden faydalabilirsiniz...