E─čitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   K├╝t├╝phanelerde   ( 151 )   ┼×ehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 894 )  
Hit
9129104
├ťye 1490
Online ├ťye 0

Gazi Giray Han II ve Musiki┼činasl─▒─č─▒

 Kitap Detay─▒ Kitap No : K-  
Yazar Ad─▒ ─░lim Dal─▒ Konusu Dili
Fazl─▒ Arslan Yazar Hakk─▒nda T├╝rk├že
├ľzelli─či Terc├╝me Eden
 
       
Makale No: 1549 Hit : 8483 Hata Bildirimi Tavsiye Et
   Makale Yazar─▒na ait Kitaplar E-Kitaplar Makaleler Hakk─▒ndaki Makaleler    

Yazara ait kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait e-kitaplar
# Kitap Ad─▒

Yazara ait makaleler
# Makaleler Ad─▒
1 T├╝rk Musikisi Yazmalar─▒nda Edvarlarda Akustik Konusu
2 Gazi Giray Han II ve Musiki┼činasl─▒─č─▒
3 Ali Salahi Beyin ─░laveli Ud Muallimi

Yazar Hakk─▒ndaki Tan─▒t─▒m Makaleleri
# Makaleler Ad─▒

├ľzeti
husbands who cheat open dating for married men
open go how many guys cheat
click here read here why do married men cheat
bystolic savings card bystolic coupon 2014
sumatriptan succinate sumatriptan succinate sumatriptan succinate

Yay─▒n Bilgileri
Yay─▒nland─▒─č─▒ Kaynaklar
Yay─▒nland─▒─č─▒ Tarih
Yay─▒nland─▒─č─▒ Dergi
Sanal Dergi
Makalenin Linki

Makale Metni   [Yazd─▒r/Print]

Gazi Giray Han II ve M├╗sik├«┼činasl─▒─č─▒(*)

S├╝leymaniye CamiiÔÇÖne nas─▒l hayransak, ne kadar eski olursa olsun onun muhte┼čemli─čine, b├╝y├╝k estetik ve dengesine hayranl─▒─č─▒m─▒z de─či┼čmiyorsa, ayn─▒ ┼čekilde Gazi GirayÔÇÖ─▒n eserleri de takdirimizi toplamaya devam edecektir. Bu eserler derslerde ├Â─črencilere ├Ârnek olarak verilecek ba┼čyap─▒tlard─▒r. Selahattin ─░├žli-1989ÔÇŽ

Gazi Giray II Kimdir?
I. Devlet GirayÔÇÖ─▒n (1517-1577) o─člu olan Gazi Giray II, 1554 y─▒l─▒nda do─čmu┼čtur. G├Âsterdi─či kahramanl─▒klar sebebiyle ÔÇťBoraÔÇŁ lakab─▒yla da an─▒l─▒r. Askeri alanda ilk ba┼čar─▒s─▒n─▒, Safevilerle m├╝cadelede Adil Giray komutas─▒ndaki K─▒r─▒m ordusuna bir kumandan olarak kat─▒ld─▒─č─▒nda g├Âsterir. Ba┼čar─▒lar─▒ndan dolay─▒ III. MuradÔÇÖ─▒n (1574-1595) iltifat─▒na nail olur. 1580ÔÇÖde ─░ranl─▒lar taraf─▒ndan esir al─▒n─▒r. Osmanl─▒lara kar┼č─▒ ─░ranÔÇÖa destek vermeyi reddetmesi ├╝zerine Alamut kalesine hapsedilir. 1585 y─▒l─▒nda buradan ka├žmay─▒ ba┼čar─▒r. ErzurumÔÇÖda Osman Pa┼čaÔÇÖn─▒n yan─▒na gelir onunla birlikte sava┼člara kat─▒l─▒r. Osman Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├Âl├╝m├╝n├╝n ard─▒ndan ─░stanbulÔÇÖa gider ve oradan YanboluÔÇÖya g├Ânderilir. Bu s├╝re i├žinde sakin bir hayat s├╝rerken III. Murad taraf─▒ndan ─░slam GirayÔÇÖ─▒n ├Âl├╝m├╝ ├╝zerine bo┼čalan K─▒r─▒m hanl─▒─č─▒na tayin edilir (1588).

Ruslar onun hanl─▒─č─▒n─▒ kabul etmedikleri i├žin Gazi Giray, ─░sve├ž ve Lehistan ile ittifak m├╝zakerelerinde bulunduktan sonra Rusya ile sava┼č─▒r. Nisan 1594ÔÇÖte Rusya, bir anla┼čma ile 10 bin ruble vergiye ba─član─▒r. A─čustos 1594ÔÇÖte, kuvvetleriyle, Yan─▒k Kalesinin fethinde ertesi y─▒l Eflak ve Bo─čdan taarruzlar─▒nda bulunur. Buradaki ba┼čar─▒lar─▒ sebebiyle Bo─čdanÔÇÖ─▒ isterse de kabul edilmez. O da 1596 da Ha├žova Meydan Sava┼č─▒ÔÇÖna ├žok ─▒srar edilmesine ra─čmen kat─▒lmayarak karde┼či Feth GirayÔÇÖ─▒ g├Ânderir. Ha├žova sava┼č─▒ kazan─▒ld─▒ktan sonra g├Ârevden azledilerek yerine Feth Giray getirilir. ├ť├ž ay sonra tekrar hanl─▒─ča tayin edilir.

Kazak tehdidinden korunmak i├žin Kirman KalesiÔÇÖni in┼čaya ba┼člar (1597). III. MehmedÔÇÖin (1595-1603) emriyle 1598ÔÇÖde MacaristanÔÇÖdaki Osmanl─▒ ordusuna kat─▒l─▒r. Buradaki ba┼čar─▒lar─▒ nedeniyle SilistreÔÇÖnin kendisine arpal─▒k olarak verilmesini ister ama kabul g├Ârmez.

1599ÔÇÖda Osmanl─▒ ordusu ile Estergon seferine kat─▒l─▒r. Onu Osmanl─▒lardan uzakla┼čt─▒rmak ve geri d├Ânmesini sa─člamak i├žin Avusturyal─▒lar y─▒ll─▒k 10 bin alt─▒n ├Âdemeyi teklif ederler. Gazi Giray gerek askerlerin istekleri gerekse K─▒r─▒mÔÇÖ─▒n Rus ve Kazak tehdidi alt─▒nda bulunmas─▒ dolay─▒s─▒yla geri d├Ânmek ister. Bu tutumu Osmanl─▒ h├╝kumet merkezi taraf─▒ndan ho┼č kar┼č─▒lanmaz. Taht─▒n─▒n tehlikede oldu─čunu anlayan Gazi Giray, 1602 de k─▒┼č aylar─▒n─▒n yakla┼čmas─▒na ra─čmen MacaristanÔÇÖa gider ve k─▒┼č─▒ Pe├žuyÔÇÖda av, e─člence ve ┼čiir yazmakla ge├žirdi. Me┼čhur Osmanl─▒ Tarih├žisi ─░brahim Pe├ževi (1572ÔÇô1650) ile bu s├╝re zarf─▒nda g├Âr├╝┼č├╝r.

1603ÔÇÖte K─▒r─▒mÔÇÖa d├Âner. AnadoluÔÇÖdaki Celali isyanlar─▒ s─▒ras─▒nda I. Ahmet (1603-1617) ondan asker g├Ândermesini ister. K├╝├ž├╝k bir kuvvet g├Ândermekle yetinir (1606). Ertesi y─▒l sald─▒r─▒ya ge├žen Safevilerle ├žarp─▒┼čmak ├╝zere ┼×irvanÔÇÖa gitmesi istenir fakat 1597ÔÇÖde in┼čas─▒n─▒ ba┼člatt─▒─č─▒ Kirman KalesiÔÇÖni tamamlay─▒p K─▒r─▒mÔÇÖa d├Ânerken yolda vebaya yakalanarak vefat eder (Kas─▒m 1607). Kabri Bah├žesarayÔÇÖdad─▒r.

Mûsikî Kaynaklarımızda Gazi Giray

Ba┼čar─▒l─▒ bir devlet adam─▒ ve asker olmas─▒n─▒n yan─▒nda, sanat├ž─▒lar─▒, bilginleri koruyan, iyi bir ┼čair, hattat ve bestek├ór olan Gazi GirayÔÇÖ─▒n m├╗sik├«┼činasl─▒─č─▒ hakk─▒nda bilgi veren kaynaklar─▒ iki kategoride de─čerlendirmek m├╝mk├╝nd├╝r. Birincisi tarihi kaynaklar, biyografisinin ele al─▒nd─▒─č─▒ kaynaklar ikincisi de m├╗sik├« nazariyat─▒ kitaplar─▒ ve bizzat konusu m├╗sik├« olan ├žal─▒┼čmalar. Tarih/biyografi konulu eserlerin en eskilerinden birisi, G├╝lb├╝n-i HananÔÇÖd─▒r. Hal├«m GirayÔÇÖ─▒n (1772-1824) bu me┼čhur eserinde Gazi GirayÔÇÖ─▒n m├╗sik├« y├Ân├╝ ┼ču c├╝mleyle belirtilir: ÔÇťFenn-i edv├órda (m├╗sik├« ilmi) manendi F├ór├ób├«, imam-─▒ zaman ve ├ól├ót-─▒ m├╗sik├«yden enva-├« saz icrada nadire-i devr├ón olup teÔÇÖlif eyledi─či nak┼č ve k├ór ve beste ve ┼čarki-i ┼čirin k├ór─▒n adedi perde-i t├ód├ód─▒ g├╝zar etmi┼čtir.ÔÇŁ ÔÇťF├ór├ób├« dengi bir m├╗sik├« bilginiÔÇŁ nitelemesinden onun sadece bir icrac─▒ de─čil m├╗sik├« ilmini de bildi─čini ├ž─▒karabiliriz. Bestelerini inceleyince, dinleyince ÔÇťzaman─▒n imam─▒ÔÇŁ nitelemesine i┼čtirak etmek zor de─čil. O as─▒rdan kalan altm─▒┼č─▒n ├╝zerinde pe┼črev ve saz semaii. G├╝lb├╝nÔÇÖdeki bu ifadeden Gazi GirayÔÇÖ─▒n hem bestek├ór hem de sazende oldu─ču anla┼č─▒lmaktad─▒r. ┼×ark─▒lar de─čil de hep saz eserleri bestelemesi onun saz icrac─▒s─▒ oldu─ču y├Ân├╝ndeki ifadeyi desteklemektedir. M├╗sik├«┼činasl─▒─č─▒ndan bahseden di─čer ├Ârnek ─░smail Hikmet Ertaylan (1899-1967).

Ertaylan, ÔÇťTerc├╝me-i halinden bahseden tezkire ve tarihlerin ┼čehadetlerine g├Âre g├╝zel ve canl─▒ ┼čark─▒lar da yaz─▒yor, besteler de yap─▒yor, ├že┼čit ├že┼čit sazlar─▒ da muvaffakiyetle ├žal─▒yordu.ÔÇŁ demektedir.

Di─čer grup ise m├╗sik├« bilginlerinin eserleri ve bizzat m├╗sik├« konulu ├žal─▒┼čmalar. T├╝rk ve ├Âzellikle Osmanl─▒ m├╗sik├«si ile ilgili olarak yaz─▒lan eserlerde Gazi GirayÔÇÖ─▒n ad─▒ mutlaka zikredilir ve onun eserlerinden ├Ârnekler verilir. Onlara birka├ž ├Ârnek verelim:

T├╝rk m├╝zik biliminin ├Ânemli isimlerinden Rauf Yekta Bey (1871-1935), LavignacÔÇÖ─▒n Encylopedie da le Musique et Dictionnaire du Conservatoire (M├╗sik├« Ansiklopedisi ve Konservatuvar Lugat─▒) adl─▒ eserine yazd─▒─č─▒ T├╝rk Musikisi ba┼čl─▒kl─▒ ├žal─▒┼čmas─▒nda Fahte us├╗l├╝ne ├Ârnek olarak Gazi GirayÔÇÖ─▒n h├╝zzam pe┼črevinin ilk hanesini ┼ču ├Âvg├╝yle vermi┼čtir:

ÔÇťT├╝rkler taraf─▒ndan ├žok sevilen a┼ča─č─▒daki par├ža K─▒r─▒m hanlar─▒ndan olup 1587-1607 aras─▒nda memleketi T├╝rklerin hakimiyetinde iken saltanat s├╝rm├╝┼č olan Gazi Giray HanÔÇÖa ait klasik bir eserin birinci hanesidir.ÔÇŁ

T├╝rk m├╗sik├«si nazariyat─▒ kaynaklar─▒nda makam dizileri anlat─▒l─▒rken de ├žo─ču zaman Gazi GirayÔÇÖ─▒n bestelerinden ├Ârneklerle kar┼č─▒la┼č─▒r─▒z. Bu durum, bize, onun eserlerinin, ├Ârnekleri verilen makamlar─▒n hususiyetlerini b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de haiz oldu─čunu g├Âstermektedir. ├ľrne─čin m├╝zik bilimin di─čer bir dev ismi Suphi Ezgi (1869-1962) Ameli ve Nazari T├╝rk Musikisi adl─▒ eserinde tespit edebildi─čimiz kadar─▒yla Gazi GirayÔÇÖdan sekiz adet ├Ârnek eser vermi┼čtir:

Gerdaniye pe┼črev , beyati araban pe┼črev , zirefkend pe┼črev ve saz semaisi , ┼čedaraban pe┼črev, h├╝zzam pe┼črev , arazbar pe┼črev . S
uphi EzgiÔÇÖnin bu notalar─▒ verirken Gazi Giray i├žin kulland─▒─č─▒ ifadeler dikkate ┼čayand─▒r:

ÔÇťTatar Gazi GirayÔÇÖ─▒n g├╝zel ┼čedaraban pe┼črevi ile kitab─▒m─▒z─▒ s├╝sledik.ÔÇŁ, ÔÇťBeyati arabana numune olmak ├╝zere Tatar Gazi Giray HanÔÇÖ─▒n ├žok enfes pe┼črevini takdim ettik.ÔÇŁ ÔÇťÔÇŽbestek├órl─▒kta ├žok muktedir oldu─ču mevcut parlak eserleri ile malumdur.ÔÇŁ gibi.

Hayri Yenig├╝n, (1893-1979) ÔÇťXVI. asr─▒n en g├╝zide bir saz eserleri bestek├ór─▒ say─▒lan Gazi Giray, T├╝rk M├╗sik├«sine ├Âlmez eserlerini arma─čan etmi┼čtir.ÔÇŁ ifadesiyle izah eder Gazi GirayÔÇÖ─▒.

Hemen her kaynakta ad─▒ ge├žen Gazi Giray i├žin Y─▒lmaz ├ľztuna, T├╝rk m├╝zik tarihinin XVI. asr─▒ndan s├Âz ederken ┼č├Âyle der:
ÔÇťT├╝rk m├╝zikolojisi bu as─▒rda hamle yapamaz. XV. asr─▒n b─▒rakt─▒─č─▒ ├žizgide kal─▒r. Asr─▒n sonlar─▒nda iki b├╝y├╝k bestek├ór yeti┼čir. S├Âzl├╝ eserlerde ┼×eyh Abd├╝lali ve saz eserlerinde K─▒r─▒m Han─▒ II. Gazi Giray.ÔÇŁ

Osmanl─▒ Devleti TarihiÔÇÖnde Gazi GirayÔÇÖ─▒ ÔÇťkesin ┼čekilde en b├╝y├╝k ve deha sahibi Osmanl─▒ bestek├órlar─▒ndan birisiÔÇŁ olarak nitelendiren ├ľztuna, T├╝rk M├╗sik├«si AnsiklopedisiÔÇÖnde Gazi GirayÔÇÖ─▒n 62 adet bestesini zikretmi┼čtir. ├ľztunaÔÇÖn─▒n aktard─▒─č─▒ bu bilgilere ek olarak dikkate de─čer buldu─čumuz ┼ču iki d├╝┼č├╝ncesini de aktarmak istiyorum: ├ľztuna, ÔÇťH├╝zzam, ┼×edd-i Araban, Bayati Araban, G├╝lizar makamlar─▒n─▒n onun terkibi oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum.ÔÇŁ der.

Selahattin ─░├žli (1923-2006) ise kendisi ile yap─▒lan bir s├Âyle┼čisinde Gazi GirayÔÇÖ─▒n besteleri ile ilgili olarak: ÔÇťYa┼čad─▒─č─▒ y├╝zy─▒lda bug├╝n dahi kullanabilece─čimiz son derece temiz, son derece dinamik, ritmik ve melodik c├╝mleler vermi┼čtiÔÇŽÔÇŁ demektedir.

Nazmi ├ľzalp (1932-2006) onun bestek├órl─▒─č─▒ konusunda: ÔÇťGazi Giray Han, m├╗sik├« alan─▒nda yaln─▒z bestek├órl─▒kla de─čil, iyi bir icrak├ór olarak da tan─▒nm─▒┼čt─▒.ÔÇŁ ├ľzalp, G├╝lb├╝n-i HananÔÇÖdaki ifadeyi naklettikten sonra; R. Ferit KamÔÇÖdan ┼ču g├Âr├╝┼č├╝ nakleder: ÔÇťKendisinden y├╝z elli sene sonra onun m├╗sik├«cili─či hakk─▒nda s├Âylenmi┼č olan ┼ču s├Âzler umumiyetle do─čru olmakla birlikte, s├Âz m├╗sik├«sine ait eseri, ┼čark─▒s─▒ yoktur. ├ç├╝nk├╝ ┼čark─▒ ┼čeklindeki besteler daha ziyade XVII. y├╝zy─▒lda ├Ânem kazanm─▒┼čt─▒r. Yaln─▒z Gazi Giray HanÔÇÖ─▒n iyi bir sazende olmas─▒ndan ├Ât├╝r├╝, daha ziyade saz m├╗sik├«sine ait eserler verdi─či, bug├╝n elimizde mevcut olanlardan anla┼č─▒lmaktad─▒r.ÔÇŁ

Me┼čhur ud sanat├ž─▒s─▒, m├╝zik yazar─▒, bestek├ór ve m├╝zik m├╝nekkidi -ki babas─▒ Kazan Tatarlar─▒ndand─▒r- Cinu├žen Tanr─▒korur (1938-2000) onun i├žin ┼č├Âyle der: ÔÇťK─▒r─▒m Han─▒ Gazi Giray Bora ile Hatip Zakiri Hasan Efendi, biri b├╝y├╝k devlet adam─▒, kumandan, ┼čair ve saz eserleri bestek├ór─▒ olarak, di─čeri en b├╝y├╝k dini m├╗sik├« bestek├ór─▒ olarak XVI. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ m├╗sik├«sini s├╝slemi┼člerdir.ÔÇŁ

Fatih Salgar, Gazi GirayÔÇÖ─▒ ÔÇťg├╝├žl├╝ saz m├╗sik├«si bestek├órlar─▒ndan biriÔÇŁ olarak nitelendirir.

Besteleri

Gazi Giray ├že┼čitli makamlarda altm─▒┼č─▒n ├╝zerinde pe┼črev ve saz semaisi bestelemi┼čtir. S├Âzl├╝ eseri yoktur. Gazi GirayÔÇÖ─▒n besteleri hakk─▒nda Etem Ruhi ├ťng├Âr ve ├ľztuna detayl─▒ bir liste verir. ├ťng├Âr, Asan RefatÔÇÖ─▒n K─▒r─▒m Tatar Y─▒rlar─▒ÔÇÖn─▒ ana kaynak olarak kulland─▒─č─▒ makalesinin ilk b├Âl├╝m├╝n├╝ do─čal olarak Gazi GirayÔÇÖa ay─▒rm─▒┼čt─▒r. ├ťng├Âr bu ├žal─▒┼čmada K─▒r─▒m M├╗sik├«sini Klasik, Halk, Dini m├╗sik├«, Mar┼člar, ├çalg─▒lar, Yay─▒nlar olmak ├╝zere alt─▒ ba┼čl─▒k alt─▒nda incelemi┼č ve ba┼čl─▒klar─▒n ilki Klasik M├╗sik├« ba┼čl─▒─č─▒na ┼ču c├╝mlelerle ba┼člar:
ÔÇťBug├╝n T├╝rkiyeÔÇÖde K─▒r─▒m M├╗sik├«si denilince ilk akla gelen bestek├ór II. Gazi Giray HanÔÇÖd─▒r.ÔÇŁ

T├╝rk M├╗sik├«sinde ÔÇťTatarÔÇŁ olarak me┼čhur olmu┼čtur. Elimizdeki notalara bakt─▒─č─▒m─▒zda eserlerinin ba┼č─▒nda ÔÇťTatarÔÇŁ, ÔÇťTatar HanÔÇŁ, ÔÇťTatar Han Gazi GirayÔÇŁ, ÔÇťGazi Giray HanÔÇŁ yazar. Notasyon girift de─čil. Birazc─▒k nota bilen okuyabilir, ├žalabilir ama sadeli─čin verdi─či g├╝zelli─če sahiptirler. Sade olmalar─▒n─▒n yan─▒nda hisli, i├žli/derunidirler. Zaman─▒n havas─▒n─▒ hissedebilir, bestelerin ruhaniyetine muttali olabilirsiniz.
Bestelerindeki ahenklilik/tatl─▒l─▒k/evrensellik (musicalit├ę) konusunda yaz─▒l─▒ kaynaklardaki bilgi mahduttur. Yani bir m├╝zikal tenkitle bestelerin de─čerlendirildi─či ifadeler ├žok s─▒n─▒rl─▒d─▒r. Biz de bunun i├žin baz─▒ icrac─▒lar─▒n g├Âr├╝┼člerini ald─▒k. Yaz─▒l─▒ olarak tesad├╝f etti─čim, sadece Etem Ruhi ├ťng├Âr ve Selahaddin ─░├žliÔÇÖnin ┼ču yorumlar─▒d─▒r:
├ťng├Âr; ÔÇťSaz eserlerinde gerek kulland─▒─č─▒ makamlar ve ayn─▒ makamdan ├že┼čitlemeleri ile kulland─▒─č─▒ us├╗ller ve melodik yap─▒lar─▒na g├Âre onun m├╗sik├«ye bihakk─▒n vak─▒f bir bestek├ór oldu─ču anla┼č─▒lmaktad─▒r.ÔÇŁ

Selahaddin ─░├žli ise EmelÔÇÖdeki s├Âyle┼čide Gazi GirayÔÇÖ─▒n besteleri ile ilgili yorumunu ┼ču hat─▒ras─▒yla birlikte aktar─▒r. Bunu aynen nakletmek istiyorum:

ÔÇťBundan 3-4 sene kadar evvel ─░stanbul Milli E─čitim M├╝d├╝rl├╝─č├╝ 23 Nisan g├Âsterilerinin T├╝rk M├╝zi─či ile yap─▒lmas─▒ d├╝┼č├╝ncesini bize ilettiler ve yard─▒mc─▒ olmam─▒z─▒ istediler. Birka├ž sene ben bu m├╝zikleri yapt─▒m. Burada kulland─▒─č─▒m─▒z m├╝zikler hem Klasik T├╝rk M├╝zi─činden hem de g├╝n├╝m├╝z T├╝rk m├╝zi─činden al─▒nma idi. Bu g├Âsterilerin ilkinde merasim bittikten sonra vali Nevzat Ayaz Bey dedi ki:

ÔÇťTebrik ederim. ├çok g├╝zel olmu┼č. ├ľzellikle T├╝rk m├╝zi─činin kullan─▒lmas─▒ndan ├žok memnun oldum. T├╝rk m├╝zi─či i├žin bir├žok ┼čey s├Âylenir, meyhane m├╝zi─či, ge├žmi┼č m├╝zik, saray m├╝zi─či vs. derler ama g├Âr├╝yorsunuz ki 16. y├╝zy─▒l T├╝rk m├╝zi─či ile ├žocuklar─▒m─▒z bug├╝n canl─▒ hareketler yapt─▒lar.ÔÇŁ

Vali beyin bu s├Âzlerinden ├žok duyguland─▒m. Bu programda Gazi Giray HanÔÇÖ─▒n Mahur Pe┼črevini kullanm─▒┼čt─▒k. Bizim bu m├╝zi─či kullanma sebebimiz vard─▒. Ama m├╝zikle direkt ilgisi olmayan ki┼čilerce bu maksad─▒n anla┼č─▒lmas─▒ bizim isabetli oldu─čumuzu g├Âsterdi. Biz ┼čunun i├žin kulland─▒k. Gazi Giray Han o as─▒rda bug├╝n dahi kullanabilece─čimiz son derece temiz, son derce dinamik, ritmik ve melodik c├╝mleler vermi┼čti. Bug├╝n bunu zevkle kullanabiliyoruz ve T├╝rk M├╝zi─činin ne kadar b├╝y├╝k oldu─čuna ├Ârnekler veriyoruz. Bunun Vali bey gibi di─čer seyredenler taraf─▒ndan da sebebi b├Âyle g├Âr├╝lmese de (m├╝zikle me┼čgul olmad─▒klar─▒ i├žin) hissedilmi┼č oldu─čunu san─▒yorum. Bunun anla┼č─▒lmas─▒ da Gazi Giray HanÔÇÖa duydu─čumuz derin sayg─▒ ve hayranl─▒─č─▒ tekrar ortaya ├ž─▒karm─▒┼č oldu.ÔÇŁ

***

T├╝rk m├╗sik├«sinde makamlar─▒n te┼čkil edici baz─▒ unsurlar─▒ vard─▒r: Makam─▒n dizisinin v├╝sati (ambit├╝s), ba┼člang─▒├ž ve karar sesleri, g├╝├žl├╝s├╝ ve seyri. Bu a├ž─▒dan Gazi GirayÔÇÖ─▒n iki bestesini dinleyip inceleyece─čiz. ├ľrneklerini inceledi─čimizde g├Ârece─čiz ki bir makamda yap─▒lan bir pe┼črev ve saz semaisi makam─▒n hususiyetlerini b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de haizdir. Gazi GirayÔÇÖ─▒n eserlerinin ├Ânemli m├╝zik kaynaklar─▒nda makamlar ve us├╗ller i├žin ├Ârnek g├Âsterilmesi onun eserlerinin bu hususiyetlere sahip oldu─čunun a├ž─▒k delilidir.

Gazi Giray, eserlerini d├Âneminin ruhuna uygun bir m├╝zikal karakterde i┼člemi┼čtir. Makamlar─▒ kullan─▒┼č bi├žimi, g├╝n├╝m├╝z nazariyat kitaplar─▒nda verilen tariflerle de b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de paraleldir. Makamlar─▒ en karakteristik ve yal─▒n haliyle i┼čledi─či, ge├žkili kullan─▒┼člar─▒ eserlerinde pek fazla i┼člemedi─či dikkat ├žekmektedir. ├ľrne─čin g├╝n├╝m├╝zde h├╝seyni makam─▒nda karc─▒─čar ge├ži┼čler s─▒k kullan─▒l─▒r ancak a┼ča─č─▒daki h├╝seyni pe┼črevini inceledi─čimiz zaman Gazi GirayÔÇÖ─▒n bu ge├žkileri yapmad─▒─č─▒n─▒ g├Ârmekteyiz.

Eserlerini ritmik bak─▒mdan de─čerlendirmek gerekirse h─▒zl─▒ tempolar ve ritm ak─▒┼člar─▒n─▒ tercih etmedi─čini s├Âylemek m├╝mk├╝nd├╝r. T─▒pk─▒ ezgilerinde oldu─ču gibi us├╗llerde de sadelik ve dinginlik vard─▒r. Gerek ezgilerinde gerekse us├╗llerindeki bu dinginlik, insana, sakince ak─▒p giden duru bir nehri ve ├ževresinde ye┼čil ├žimenleri, a─ča├žlar─▒ hissettirmektedir. Besteleri sade ama sanatl─▒d─▒r. Olgun ve soylu bir ezgi ├╝slubu vard─▒r.

Berg├╝zar toplulu─ču TRTÔÇÖdeki bir programda Gazi GirayÔÇÖ─▒n baz─▒ eserlerini icra etmi┼člerdir. H├╝seyni pe┼črev

H├╝seyni makam─▒n baz─▒ temel ├Âzelliklerini hat─▒rlayal─▒m:
- H├╝seyni be┼čli ile u┼č┼čak d├Ârtl├╝den olu┼čur. Nevadan sonraki d├Ârtl├╝ u┼č┼čak ve k├╝rd├« d├Ârtl├╝ olabilir. O zaman fa perdesi acem veya evi├ž (bakiyye diyezli) olacakt─▒r. ─░ni┼člerde genellikle acem perdesi (fa naturel) kullan─▒l─▒r.
- Mi (h├╝seyni) perdesinde hissettirici kal─▒┼člar ├Ânemlidir ki makam ad─▒n─▒ da bu perdeden almaktad─▒r. Nereden ba┼član─▒rsa ba┼člas─▒n miÔÇÖye d├Ân├╝l├╝r, ba┼člang─▒├žta mi mutlaka g├Âsterilir. E─čer h├╝seyni perdesi gere─či gibi g├Âsterilmez, ba┼čka perdelere g├Âre ikinci derecede b─▒rak─▒l─▒rsa, h├╝seyni makam─▒n─▒n ├že┼čnisi has─▒l olmaz veya noksan bir ├že┼čni meydana gelir ki bu da h├╝seyniyi tam olarak g├Âstermez. H├╝seyni perdesi ayn─▒ zamanda g├╝├žl├╝ perdesi g├Ârevini de yapar. H├╝seyni ├že┼čnisi evvela bu perde ile etraf─▒ndaki seslerde belirlenir ve karara gelirken ├že┼čni doruk noktas─▒n─▒ bulur. Bu ayn─▒ zamanda asma karar perdesidir.

- D├╝g├óh perdesi etraf─▒nda fazla seyirler g├Âstermez, e─čer bu seyirler fazla olur ise u┼č┼čak makam─▒na ge├ži┼čleri durdurmak zorla┼č─▒r ve makam─▒n ├že┼čnisi bundan zarar g├Âr├╝r. (Bestenin tamam─▒ incelendi─činde eser mi ve ├ževresinde seyreder hatta daha ├žok tizlerdedir, d├╝g├óha sadece karar verece─či zaman inilir).
- Muhayyerden sonra u┼č┼čak ve buselik d├Ârtl├╝s├╝ ile makam geni┼čletilebilir. (P. P. S. 6)

Resim 2
- (Pow. Poi. 5) H├╝seyninin rasttan daha pestlere do─čru bir geni┼čleme yapt─▒─č─▒ g├Âr├╝lmez. (Resim 1 de g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi sadece bir kere sol-rast perdesine iniyor. H├╝seyniye ba┼člarken de rasta inerek mi ye y├Ânelmesi ayr─▒ca farkl─▒ bir giri┼č).
- Muhayyer denilen makam, tiz duraktan ba┼člay─▒p, h├╝seyni dizisinin tiz taraf─▒ndaki nazir├« h├╝seyni be┼čli (veya u┼č┼čak d├Ârtl├╝) de seyreden nazil bir h├╝seyni makam─▒ndan ba┼čka bir ┼čey de─čildir. (Bunu teslimde (resim 3) ve resim 2 de ├žok net g├Ârmekteyiz.) Tiz b├Âlgeyi yo─čunlukla i┼čledi─či i├žin muhayyer hissini kuvvetlendirmektedir. (P. P. s. 7 ve 6)

Bir de tabii ki h├╝seyni makam─▒n─▒n temel ezgi kal─▒plar─▒ var ki bunlar─▒ bestenin her hanesinde ├žok net olarak g├Ârmek m├╝mk├╝nd├╝r.
H├╝seyni g├╝├žl├╝ perdesinde yeterli kal─▒┼člar─▒, ilk d├Ârtl├╝ u┼č┼čak─▒ t├╝m benli─činizle hissedersiniz. Tiz perdeleri, gerdaniye-neva, muhayyer-h├╝seyni d├Ârtl├╝ aral─▒klar─▒ m├╝kemmel duyurur. ─░lk be┼čli ile tiz perdeler aras─▒ndaki yukar─▒ ve a┼ča─č─▒ ge├ži┼čler son derce p├╝r├╝zs├╝zd├╝r. ─░kinci hanede (Pow. Poi. la d├╝g├óh sesinden ba┼člayarak sesler art arda y├╝kseliyor ve kulak tam oktav sesi isterken onu b├╝y├╝k ba┼čar─▒yla neva ├╝zerinde tam oktava ta┼č─▒yor (tiz neva) ve m├╝zik c├╝mlesinin sonunda muhayyer seste tamaml─▒yor.

H├╝seyni pe┼črev.

Yalpalayan sendeleyen hi├žbir ezgi kal─▒b─▒n─▒ duyamay─▒z. Kula─č─▒ zorlayan hi├žbir uyumsuz nota yoktur. G├Âzlerimizi kapay─▒p uzun tarihimizin d├Ârt mevsimini her iklimini hisseder adeta mistik bir atmosfer i├žinde buluruz kendimizi. Tarihimiz, medeniyetimiz, ecdad─▒m─▒z, bestek├órlar─▒m─▒z gelir akl─▒m─▒za. M├╝zik nedir bestek├ór kimdir t├╝m ihti┼čam─▒yla g├Âzlerimizin ├Ân├╝ne seriyor. Y├╝rekten sayg─▒ duyuyoruz, kalbi bir ba─čl─▒l─▒k hissediyoruz bestek├óra.

Mahur pe┼črev

Makam─▒n baz─▒ ├Âzellikleri
- Rast (sol) perdesinde ├žarg├óh (T T B T) be┼čli, neva (re) ├╝zerinde ├žarg├óh d├Ârtl├╝den olu┼čur.
- Makam inici bir diziye sahiptir bu sebeple tiz durak veya g├╝├žl├╝ ve civar─▒ndan ba┼člar. Tiz durak perdesinin (gerdaniye) ├╝zerinde ├žarg├óh be┼čli ile makam geni┼čletilebilir.
- Dizi olarak Rast makam─▒na benzer ancak rasttan fark─▒, rast perdesi yerine tiz tarafta gerd├óniye perdesi ├╝zerinde fazla durarak makam─▒n husus├« ├že┼čnisini meydana getirmesi ve rast makam─▒ndaki evi├ž (fa diyez) perdesi yerine M├óhur (k├╝├ž├╝k m├╝cenneb diyezli fa) perdesini kullanmas─▒d─▒r. ─░ni┼člerde evi├ž perdesi de kullan─▒l─▒r zaman zaman. Yedeni geve┼čt perdesidir. Bunlar mahurun en temel ├Âzellikleridir.

GaziÔÇÖnin pe┼črevi tabii ki bu ├Âzelliklere sahip ancak tarz ve ezgi kal─▒plar─▒ olarak ilgin├ž y├Ân├╝ne dikkat etmek gerekir. Adeta bir mehter mar┼č─▒ havas─▒ var. ├ľzellikle eserde artarda y├╝kselen ├╝├žl├╝ aral─▒klar, esere co┼čku katmaktad─▒r. Kre┼čendo (crescendo) ├žal─▒nd─▒─č─▒, yani sesler yava┼č yava┼č kuvvetlendirildi─či ve giderek y├╝kselen bir vol├╝mle seslendirildi─či zaman bu tarz ├žok barizdir. Arkas─▒ndan makam─▒n gerektirdi─či tiz durak civar─▒nda seyreden ezgiler.

Mahur Pe┼črev ┬║
Eser bestelendikten 400 k├╝sur y─▒l sonra b├╝t├╝n canl─▒l─▒─č─▒yla ya┼čamaktad─▒r. Y├╝zlerce y─▒ll─▒k ├Âl├╝ms├╝z bu eserin notas─▒, g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi ├žok sade fakat bir o kadar da derin ve zevkli, belki de kal─▒c─▒l─▒─č─▒n s─▒rr─▒ burada. Gazi Giray bu eseri de son derece sade, yan yana seslerden olu┼čmu┼č bir melodik ve ritmik yap─▒da i┼čleyerek hem duygulu hem de co┼čkulu bir m├╝zikal ├╝slup yaratm─▒┼čt─▒r.

Baz─▒ m├╝zisyenlerce en sevilen saz eseri olarak nitelendirilen Mahur pe┼črevi, Adnan ├çoban, M├╝zikterapi, Ruh Sa─čl─▒─č─▒ ─░├žin M├╝zikle Tedavi adl─▒ kitab─▒na koymu┼čtur. Bu eser ├╝lkemizde en ├žok icra edilen eserler aras─▒ndad─▒r. B├╝y├╝k bir orkestrasyonda herhalde ba┼čyap─▒ta d├Ân├╝┼čebilir. ├çok sesli olarak d├╝zenlense muhte┼čem olabilir. Bir internet payla┼č─▒m sitesinde tesad├╝f etti─čim bir yorumu payla┼čmak istiyorum. ┼×├Âyle diyor birisi: ÔÇťGazi GirayÔÇÖ─▒n besteleri, kula─č─▒ bat─▒ m├╝zi─čine al─▒┼č─▒k biri taraf─▒ndan bug├╝n bile dinlenebilecek niteliktedir.ÔÇŁ

Birka├ž m├╝lahaza ve sonu├ž

Osmanl─▒ M├╗sik├«sinde, Gazi GirayÔÇÖ─▒n ya┼čad─▒─č─▒ zamanda, bug├╝n kullan─▒lmakta olan nota yaz─▒s─▒ kullan─▒lmad─▒─č─▒ i├žin o tarihlerde yap─▒lan besteler y├╝z y─▒la yak─▒n bir zaman sonra notaya al─▒nabilmi┼čtir. Bu sebeple Gazi GirayÔÇÖa ait olmayan baz─▒ eserlerin de sonraki tarihlerde ona h├╝rmeten, kendisine atfedildi─či olas─▒l─▒─č─▒, baz─▒ ara┼čt─▒rmac─▒ m├╝zisyenler taraf─▒ndan ifade edilir. Bu m├╝mk├╝n olabilir ama onun bestek├órl─▒─č─▒na bir nak├«sa getirmez. ├ľrne─čin Abd├╝lkadir Merag├« (1353?-1435) i├žin de ayn─▒ iddia s─▒k s─▒k dile getirilir. Ona atfedilen baz─▒ bestelerin kendisine ait olmad─▒─č─▒ bir├žok akademisyen taraf─▒ndan ifade edilir ancak Merag├«ÔÇÖnin m├╝zik bilimi alan─▒nda yazd─▒─č─▒ kitaplar, eserinde g├Âsterdi─či ebced notas─▒ndan, onun iyi bir m├╝zik bilimci ve bestek├ór oldu─čunu ├ž─▒karmak zor de─čildir. Eserlerinin g├╝n├╝m├╝ze gelmemesinin sebebi ba┼čkad─▒r. T├╝rk M├╗sik├«si hep me┼čk ile intikal etmi┼čtir.

┼×ark/Osmanl─▒ m├╗sik├«sinde genellikle birka├ž nota yaz─▒s─▒ kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. UrmeviÔÇÖden beri gelen ÔÇťebcedÔÇŁ yaz─▒s─▒ ba┼čta olmak ├╝zere Ali Ufki (1610-1675), Kantemiro─člu (1673-1723), Nayi Osman Dede (1652-1730), Abd├╝lbaki Nas─▒r Dede (1765-1820) ve Hamparsum (1768-1839) gibi m├╝zisyenler birtak─▒m yaz─▒lar geli┼čtirmi┼č olsalar da bu yaz─▒lar ÔÇôHamparsumÔÇÖu istisna edersek- kendileri ve belirli ki┼čilerce s─▒n─▒rl─▒ olarak kullan─▒lm─▒┼č ve yayg─▒nla┼čamam─▒┼čt─▒r. Bat─▒ notas─▒n─▒n giri┼či II. Mahmut (1808-1839) d├Ânemine rastlar. Dolay─▒s─▒yla Gazi GirayÔÇÖ─▒n eserleri de kay─▒t alt─▒na al─▒n─▒ncaya kadar me┼čkle geldi. G├╝n├╝m├╝ze de birka├ž kanalla gelmektedir ki zaten elimizdeki besteler umumiyetle bu yolla bizlere ula┼čm─▒┼čt─▒r:

Ali UfkiÔÇÖnin Mecmua-i Saz u S├ÂzÔÇÖ├╝, Kantemiro─čluÔÇÖnun Kitabu ─░lmiÔÇÖl- Musika Ala VechiÔÇÖl-Huruf├ótÔÇÖ─▒, Hamparsum, ─░smail Hakk─▒ Bey nota defterleri gibi. Gazi GirayÔÇÖ─▒n eserlerini icra edenler, bu mecmualardaki GaziÔÇÖnin eserleri aras─▒nda ├╝slup ve tav─▒r farkl─▒l─▒─č─▒n─▒n g├Âze ├žarpt─▒─č─▒na dikkat ├žekmektedirler. Bu sebeple bu m├╝zisyenler baz─▒ eserlerin Gazi GirayÔÇÖa ait olamayaca─č─▒n─▒, ona nispet edildi─čini dile getirirler. Hayat─▒n─▒n her a┼čamas─▒nda ├že┼čitli duygular─▒ ya┼čam─▒┼č, y─▒llarca esir d├╝┼čm├╝┼č, sava┼čm─▒┼č, RusyaÔÇÖy─▒ dize getirmi┼č, devrin en b├╝y├╝k devletiyle i┼čbirli─čine girmi┼č, bunun yan─▒nda dingin bir hayat da s├╝rm├╝┼č, ┼čiir yazm─▒┼č, hat sanat─▒yla u─čra┼čm─▒┼č k─▒sacas─▒ her duyguyu ya┼čam─▒┼č bir bestek├ór─▒n bestelerindeki farkl─▒l─▒k do─čald─▒r.

Sadettin KaynakÔÇÖ─▒ (1895-1961) ele alal─▒m. Bestek├órl─▒k geleneklerimize ba─čl─▒ olarak b├╝y├╝k ve k├╝├ž├╝k formlarda eserler veren Kaynak, yedek subay olarak askerlik vazifesini ifa ederken halk m├╗s─▒k├«mizin geleneksel ┼čekillerini, sanat m├╗sik├«mizin duyu┼č ve anlay─▒┼č─▒ ile yorumlayan bir sanatk├ór olan Kaynak, film m├╝zi─či bestek├ór─▒ olan Kaynak. Do─čal olarak ondan ├žok farkl─▒ form ve ├╝slupta eserler ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Yine on be┼č sayfal─▒k ÔÇťMahest ├╝ nem├« d├ónem hur┼čid-i r├╗hat ya neÔÇŁ h├╝zzam bestenin sahibi, ├žok a─č─▒r, mistik eserler besteleyen Dede Efendi (1778-1846), ├žok y├╝r├╝k ve k─▒vrak karc─▒─čar k├Â├žek├želerin ve ÔÇťGitti de gelmeyiverdi, g├Âzlerim yollarda kald─▒, hele nazl─▒m nerde kald─▒, ne zaman ne zaman gelir, gel a nazl─▒m lah├╗ri ┼čall─▒m, sa─č─▒ solu dola┼čal─▒m, ne zaman ne zaman gelir.ÔÇŁ adl─▒ k─▒vrak romantik u┼č┼čak ┼čark─▒n─▒n da sahibidir. Bestelerdeki zenginlik, ├že┼čitlilik, farkl─▒ duygular, bestek├ór─▒n duygu d├╝nyas─▒n─▒n zenginli─či ile ilgili olsa gerek.

Besteleriyle y├╝zlerce y─▒l ├Âtesine m├╝zikal a├ž─▒dan ├žok ┼čeyler g├Ânderen bestek├ór─▒n t├╝m eserleri ba┼čtan sona incelenmeli ve icra edilmeli ve onlardan istifade edilmelidir. 400 y─▒l ├Ânce ya┼čam─▒┼č olmas─▒na ra─čmen bizleri kendisine hayran b─▒rakan Gazi GirayÔÇÖa kendi topraklar─▒ndan bir kez daha selam g├Ânderiyor ve ruhu ┼čad olsun diyorum.

Kaynak├ža:
Abdul─čaffar K─▒r─▒m├«, Umdet├╝ÔÇÖt-Tev├órih, Matbaa-i ├émire, ─░stanbul 1343.
Alpaygiray, Emel ÔÇťK─▒r─▒m ─░├žin ManilerÔÇŁ, Emel, sy. 120 (1980).
Arasl─▒, Altan, ÔÇť60 Y─▒l ├ľnce Derlenmi┼č Birka├ž K─▒r─▒m T├╝rk├╝s├╝ÔÇŁ, M├╗sik├« Mecmuas─▒, no: 256 (1970).
ÔÇŽÔÇŽ.., ÔÇťK─▒r─▒m T├╝rklerinin M├╗sik├«siÔÇŁ, M├╗sik├« Mecmuas─▒, no: 277, 279-282. (1972-1973).
ÔÇŽÔÇŽ.., ÔÇťD─▒┼č T├╝rk M├╗sik├«leri Tatar M├╗sik├«siÔÇŁ, M├╗sik├« Mecmuas─▒, no: 270, 271, 273, 274 (1972).
Aslanapa, Oktay, Sanatı, Tarihi, Edebiyatı ve Mûsikîsiyle Kırım, Yeni Türkiye, Ankara 2003.
Asl─▒y├╝ce, Erdo─čan, Ukrayna Topra─č─▒nda TuranÔÇÖdan K─▒r─▒mÔÇÖa, Yesevi Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul, 2001.
Bardak├ž─▒, ─░lhan, ÔÇťOnlar ki BizlerizÔÇŁ, Emel, sy, 141-144 (1984) (18 May─▒s 1984 Terc├╝manÔÇÖdan naklen).
Barthold, W., ÔÇťGhazi GirayÔÇŁ The Encyclopaedia of Islam, Leiden, London, 1927, c. II.
Ba┼čarslan, Zekeriya, ÔÇťK─▒r─▒m ve T├╝rkiye Halk M├╝ziklerinin Etkile┼čimi ve Kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lmas─▒ÔÇŁ, T├╝rk M├╝zi─činde E─čitim Sempozyumu 14-15 May─▒s 1998, K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ Yay─▒nlar─▒ Ankara 1999.
ÔÇŽÔÇŽ.., ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖde Ya┼čayan K─▒r─▒m K├Âkenliler Taraf─▒ndan Yayg─▒n Olarak Bilinen K─▒r─▒m Tatar Halk Y─▒rlar─▒n─▒n S├Âzlerinin Romanya (Dobruca) ve K─▒r─▒mÔÇÖdaki Y─▒rlarla Kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lmas─▒ÔÇŁ Tika 1.T├╝rkoloji Sempozyumu (Bildiriler), Simferopol-K─▒r─▒m/Ukrayna, 2005.
ÔÇŽÔÇŽ.., K─▒r─▒m ve Tatarlar─▒n─▒n T├╝rkiyeÔÇÖdeki M├╝zik Hayat─▒na Etkileri. M├╝zik ve Sanat D├╝nyas─▒ndaki K─▒r─▒m T├╝rkleri http://www.vatankirim.net/muzik.asp?yazi=zbasarslan1
Bilge, M. Sad─▒k, Osmanl─▒ Devleti ve Kafkasya, Eren Yay. ─░stanbul 2005.
Can, M. Cihat, T├╝rk M├╝zi─činde Makam Kavram─▒ ├ťzerine Bir ─░nceleme, Y├╝ksek Lisans Tezi, Kayseri 1993.
Dilaver, Osman, Cemil Karik, Q─▒r─▒mÔÇÖn─▒n ├ç├Âl Y─▒rlar─▒, Akmescit 2005.
Erg├╝n, Ender, Fatih Salgar, Serhan Aytan, Dede Efendi ve Besteleri, K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ Yay─▒nlar─▒, Ankara 1996.
Ertaylan, ─░smail Hikmet, Gazi Geray Han Hayat─▒ ve Eserleri, Ahmet Said Bas─▒mevi, ─░stanbul 1958.
Ezgi, Suphi, Ameli ve Nazarî Türk Mûsikîsi, İstanbul 1935.
Halim Giray, Gülbün-i Hânân, Matbaa-i Amire, İstanbul 1287.
Halim Giray Sultan, G├╝lb├╝n-i Hanan Yahut K─▒r─▒m Tarihi, Necm-i ─░stikbal Matbaas─▒, 1327, (haz. Sadi ├ç├Âgenli, Recep Toparl─▒, imprinted, Erzurum 1990).
Hammer-Purgstall, Osmanl─▒ Devleti Tarihi, ├ť├ždal Ne┼čriyat, ─░stanbul 1983, c. VIII.
ÔÇŽÔÇŽÔÇŽ, Geschichte Der Chane Der Krim, Wien 1856.
Hano─člu, R. Hikmet, ÔÇťK─▒r─▒m Edebiyat─▒ Bora Gazi Giray HanÔÇŁ, Emel, sy. 14 (1963).
─░nalc─▒k, Halil, ÔÇťGhazi Giray II.ÔÇŁ The Encyclopaedia of Islam, Leiden 1983, c. II.
ÔÇŽÔÇŽ.., ÔÇťGazi Giray IIÔÇŁ, ─░slam Ansiklopedisi, MEB. Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 1945, c. IV. (Edebi Y├Ân├╝, Fevziye Tansel).
ÔÇŽÔÇŽ.., ÔÇťGirayÔÇŁ Emel, sy. 41(1967).
ÔÇŽÔÇŽ..,, ÔÇťGazi Giray IIÔÇŁ, T├╝rkiye Diyanet Vakf─▒ Ansiklopedisi, ─░stanbul 1996, c. XIII, (Edebi Y├Ân├╝, Mustafa Uslu).
Kaplan, Mehmet, ÔÇť┼×air ve Kahraman K─▒r─▒m Han─▒ Bora Gazi GerayÔÇÖ─▒n ─░ki ┼×iiri ├ťzerineÔÇŁ, Emel, sy. 135(1983).
Kara┼č, Ertu─črul, ÔÇť├ça─čda┼č K─▒r─▒m T├╝rk M├╝zi─činden PortrelerÔÇŁ, Emel, sy. 191(1993).
Kayan, Taner, ÔÇťGazi Giray Han ve M├╝zisyenli─či ├ťzerine Dr. Selahaddin ─░├žli ─░le Bir SohbetÔÇŁ Emel, sy. 174(1989).
Kemal, Yahya, Edebiyata Dair, ─░stanbul 1990, s. 36-37 (Yar─▒n, 16 ┼×ubat 1922 den).
Kortepeter, C. M., Gazi Giray II, Khan of The Crimea and Otoman Policy in Eastern Europe and the Caucaus, 1588-94, Reprinted from The Slavonic and East European Review, Vol: XLIV, No. 102, January 1966.
Mambet, Bilal, ÔÇťMustafa (Y─▒r)ÔÇŁ Emel, sy. 141-145 (1984).
Mehmet Tahir Bey, K─▒r─▒m M├╝ellifleri, K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ Yay, Ankara 1990.
ÔÇŽÔÇŽÔÇŽ., Osmanl─▒ M├╝ellifleri, Meral Yay─▒nevi, c. II.
Ortekin, Hasan, K─▒r─▒m Hanlar─▒n─▒n ┼×eceresi, Burhaneddin Matbaas─▒, ─░stanbul 1938.
├ľzkan, ─░smail Hakk─▒, T├╝rk M├╗sik├«si Nazariyat─▒ ve Us├╗lleri, ├ľt├╝ken, ─░stanbul 1998.
Nazmi ├ľzalp, T├╝rk M├╗sik├«si Tarihi, TRT M├╝zik Dairesi Yay. Ankara 1986.
├ľztuna, Y─▒lmaz, Osmanl─▒ Devleti Tarihi, K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ Yay. Ankara 1998.
ÔÇŽÔÇŽ.., T├╝rk M├╗sik├«si Ansiklopedisi, K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒, Ankara 1990.
ÔÇŽÔÇŽ..,T├╝rk M├╗sik├«si, Teknik ve Tarih, ─░stanbul 1987.
Pe├ževi Tarihi, K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ Yay. Ankara 1982, c. II.
Popescu-Judetz, Eugenia, Kevseri Mecmuas─▒, Pan yay. 1998.
Refat, Asan, K─▒r─▒m Tatar Y─▒rlar─▒, K─▒r─▒m Devlet Ne┼čriyat─▒, 1932.
Salgar, M. Fatih, 50 T├╝rk M├╝zi─či Bestek├ór─▒, ├ľt├╝ken yay., ─░stanbul, 2005.
Solak-zade Tarihi, K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ Yay. Ankara 1989, c. II, 651.
Soysal, Abdullah Zihni, ÔÇťBora Gazi Giray HanÔÇŁ Emel, sy. 21, 22, (1964), 46(1968).
ÔÇŽÔÇŽ.., ÔÇť─░nayet Giray HanÔÇŁ Emel, s. 26 (1965).
ÔÇŽÔÇŽ.., ÔÇť─░nayet Giray HanÔÇŁ Emel, s. 26 (1965).
┼×ehsuvaro─člu, Bedi N., ÔÇťK─▒r─▒m Mar┼č─▒ ve Serdar-─▒ Ekrem ├ľmer Pa┼čaÔÇŁ, M├╗sik├« Mecmuas─▒, no: 211 (1965).
┼×erfedinov, Yahya, ÔÇťK─▒r─▒m Tatar M├╝zi─či ve Milli ├çalg─▒ AletleriÔÇŁ, Emel, sy. 177(1990).
Tanr─▒korur, Cinu├žen, Osmanl─▒ Medeniyeti Tarihi, ÔÇťOsmanl─▒ M├╗sik├«siÔÇŁ, Irc─▒ca yay. ─░stanbul 1999.
ÔÇŽÔÇŽ.., Osmanl─▒ D├Ânemi T├╝rk M├╗sik├«si, Derg├óh Yay. ─░stanbul 2003.
T├╝rk, Ahmet, The Crimean Khanate Under The Reign of Gazi Giray, Y├╝ksek Lisans Tezi, Bilkent ├ťniv. Ankara 2000.
Uslu, Recep, M├╝zikoloji ve Kaynaklar─▒, ─░T├ť Vakf─▒ Yay., ─░stanbul 2006.
├ťng├Âr, Etem, R. ÔÇťBir T├╝rk Soyu Olan K─▒r─▒ml─▒ Tatarlar─▒n M├╗sik├«siÔÇŁ, Sanat─▒, Tarihi, Edebiyat─▒ ve M├╗sik├«siyle K─▒r─▒m, Ed. Oktay Aslanapa, Yeni T├╝rkiye, Ankara 2003.
├ťrekli, Muzaffer, ÔÇťG├╝lb├╝n-i H├ón├ónÔÇŁ, T├╝rkiye Diyanet Vakf─▒ Ansiklopedisi, ─░stanbul 1996, c. XIV.
Yekta, Rauf, T├╝rk M├╗sik├«si, ├çev. Orhan Nasuhio─člu, Pan Yay, ─░stanbul 1986.
Zaat, ─░smet, ÔÇťMilli M├╝zik TarihimizdenÔÇŁ, Emel, sy. 185(1991).
____________________________________
(*)May─▒s 2008ÔÇ▓de K─▒r─▒mÔÇÖda ger├žekle┼čtirilen ÔÇťII. Uluslararas─▒ T├╝rkoloji KongresiÔÇŁ nde bildiri olarak sunulmu┼čtur.

 


Bu Makaleye Ait Ele┼čtiri Makaleleri
# Makaleler Ad─▒
Kullan─▒c─▒ Yorumlar─▒

! Yorum yazabilmeniz i├žin ├╝ye olmal─▒s─▒n─▒z.
├ťyelik i├žin l├╝tfen sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda yer alan"├ťye Giri┼č | ├╝ye ol" linkine t─▒klay─▒n─▒z.

Kay─▒t Ekleyen / Eklenme Tarihi
Nurgül Çepni / 25.06.2009



Eski Eserler


Eski Eserler K├╝t├╝phanesine Ho┼čgeldiniz!

Hesap ─░┼člemleri

├ťye de─čil misiniz? ├ťye olun!

Eski Eserlere ├╝ye olarak, k├╝t├╝phanenimiz ve eserlerimiz hakk─▒nda payla┼č─▒mlardan hesab─▒n─▒z ├╝zerinden faydalabilirsiniz...