Eğitim Kurumu   ( 2141 )   Kitaplarda   ( 1659 )   Yazarlarda   ( 4831 )  
Dergilerde   ( 786 )   Kütüphanelerde   ( 151 )   Şehirlerde   ( 182 )  
Makalelerde   ( 2196 )   Multi Media   ( 323 )   Fetvalar   ( 894 )  
Hit
9129104
Üye 1490
Online Üye 0

Ömer Nasuhi Bilmenin Büyük Tefsir Tarihi Hakkında Bir Değerlendirme

 Kitap Detayı Kitap No : K-  
Yazar Adı İlim Dalı Konusu Dili
Suat Yıldırım Tefsir Türkçe
Özelliği Tercüme Eden
Ehli Sünnet Anlayışa Uygun  
       
Makale No: 36 Hit : 6960 Hata Bildirimi Tavsiye Et
   Makale Yazarına ait Kitaplar E-Kitaplar Makaleler Hakkındaki Makaleler    

Yazara ait kitaplar
# Kitap Adı

Yazara ait e-kitaplar
# Kitap Adı

Yazara ait makaleler
# Makaleler Adı
1 TDK nun Türkçe Sözlükü Hakkında Bazı Mülahazalar
2 Şeytani Ayetler Safsatası (Garanik Kıssasının Tenkidi )
3 Risalei Nurda Müteşabih Ayetleri Anlamada Önemli Esaslar I
4 Ömer Nasuhi Bilmenin Büyük Tefsir Tarihi Hakkında Bir Değerlendirme
5 Müteşabih Ayetler Hakkında Önemli Bir Hatırlatma
6 Muhammed Esedin Kuran Mesajı Adlı Tefsiri Hakkında
7 Muasır Hıristiyanlığın İslama Bakışı III
8 Muasır Hıristiyanlığın İslama Bakışı II
9 Muasır Hıristiyanlığın İslama Bakışı
10 Misyonerlerin Türkiyeyi Değerlendirmeleri
11 Mirac Hakikatlerinden
12 Mehmed Akifin Kurana Bakışı
13 Mehmed Akifin Kuran Anlayışı
14 Medine Araştırmaları Merkezi / مركز بحوث و دراسات المدينة المنورة
15 Mealimiz Münasebetiyle
16 Mealim Hakkında Hezeyanlar
17 Makbul Tefsirin Şartları
18 Kuveyt Bilimsel İcaz Sempozyumu
19 Kuranın Tenciminin Eğitici Özelliği
20 Kuranın Allah Kelamı Olduğunu İspatta Bediüzzaman Said Nursinin Orijinal Bir Usulü
21 Kuranı Kerimin Müteşabihan Mesani Özelliği
22 Kuranı Kerime Göre Ehli Kitapla Diyalog
23 Kuranı Kerimde Kıssalar
24 Kuranı Kerimde Hz. İsanın Hüviyeti
25 Kuran ve Alevi (Nazmi N. Sakallıoğlunun Kuran İsimli Derleme Çevirisinin Eleştirisi)
26 Kişinin Kuranı Hakimi İle Özel İletişimi
27 Kiliseyi İslam İle Diyalog İstemeğe Sevk Eden Sebepler II
28 Kiliseyi İslam İle Diyalog İstemeğe Sevk Eden Sebepler
29 İslamın Tanıttığı Allah
30 İslamın Hıristiyanlara Uyguladığı Hoşgörü
31 İcazul Kuran İlmi
32 Hz. Peygamberin Kuranı Tefsiri
33 Hristiyan Teslisi ve Hz. Meryem
34 Gazalinin Bilimsel Metodu
35 Evrensel Alim Muhammed Hamidullah
36 En Mükemmel Ahlak Başta Gelen Mucizelerdendir
37 Elmalılının Meali veya Sahipsizliğin Meali
38 Elmalılı M. Hamdi Yazırın Müteşabih Ayetleri Anlamaya Katkısı
39 Elmalılı Hamdi Yazır ve Tefsiri
40 Diyalogda Anahtar İsim L. Massignon ve İslam
41 Ceza Hükümleri Açısından Tevrat ve Kuran Adlı Kitabın Kritiği
42 Canan ki Bir Melekti Uçtu
43 Ayetlerin Tertibinde Oryantalist Şüphesi
44 Ayetlerin Kronolojik Sıralanması
45 Allahın Biz Zamirini Kullanması

Yazar Hakkındaki Tanıtım Makaleleri
# Makaleler Adı

Özeti
Müfessirimiz önce yazdığı Usûl-i Tefsir ile sonra yazdığı Tabakâtü’l-Müfessirîn’i birleştirerek kitabına Büyük Tefsir Tarihi adını vermiştir. "Müfessirleri tanıtan, "Tabakâtü’l-Müfessirîn" adını taşıyan ve bizce malum olan bazı eserler pek muhtasar şeylerdir ki, bunlar ne müfessirler hakkında malumatı câmidir, ne de tefsirler hakkında beyanâtı, mütaleâtı muhtevîdir" deyip, Süyûtî, Ahmed b. Muhammed adlı bir zat tarafından yazılmış Türkçe yazma bir eseri (Veliyyüddin Ef. Ktp. No:427), Sırrı Paşa, Davûdî (Hamidiye Ktp. No:179) eserlerini sayar. Bunlardan Davûdî’nin yazmasını aradığını, fakat başka yere nakledildiğinden okuma imkânı bulamadığını söyler [s.180]. Kendi eserinin ise müfessirlerin tefsir sahasındaki meslekleri, hayatları ve diğer eserleri hakkında bilgi verdiğini, böylece 464 müfessir tanıttığını bildirir. Tevazuan, bu eserin ulemanın hakkını vermekten uzak olduğunu, fakat büsbütün yazmamaktansa bu şekilde kaleme almanın daha iyi olacağı mülahazası ile yayınladığını bildirir. Sıra dışı mümtaz müfessirler tabakasında, Hülefâ-i Râşidîn başta olarak ashâbın müfessirleri ile başlar. Bunlar 15 zattır. Sonra birinci tabakada, ilk asırdaki 6 müfessiri anlatır. Sonra asırlarına göre on dört asırda yaşayan müfessirleri tanıtır. Terceme-i hâlini verdiği her müfessirin önce kısaca hayatını, sonra "mevki-i ilmî"sini, tefsirdeki mesleği, eserlerini ve o müfessiri anlatırken başvurduğu kaynakları bildirir. Eserin bizce önemini artıran husus, Türk müfessirlerine geniş yer ayırmasıdır.
all wives cheat women who cheated
married men affairs why are women unfaithful my boyfriend cheated on me with a guy
free abortion pill questions about abortion pro life abortion
abortion methods terminating pregnancy at 20 weeks articles on abortion
bystolic savings card bystolic free trial coupon bystolic coupon 2014
abortion pills over the counter how much do abortions cost when is it to late to get an abortion
lisinopril lisinopril lisinopril

Yayın Bilgileri
Yayınlandığı Kaynaklar
Yayınlandığı Tarih
Yayınlandığı Dergi Tarihi Osmani Encümeni Mecmuası
Sanal Dergi
Makalenin Linki

Makale Metni   [Yazdır/Print]

Ömer Nasuhi Bilmenin Büyük Tefsir Tarihi Hakkında Bir Değerlendirme

 

Ömer Nasûhi Bilmen (rh.a)’in yazdığı Büyük Tefsir Tarihi adlı eser, Usûl-i Tefsir ve Tabakâtü’l-Müfessirîn olmak üzere iki kısımdan ibarettir.

Müellifimiz önce, bunlardan birincisini yazmıştır. Bu eserin plânını, Tefsir Usûlüne dair yazılmış gerek eski, gerekse muasır kitapların plânları ile karşılaştırınca ilk nazarda dikkati çeken bir durumla karşılaşırız. Şöyle ki: Öbürlerinde yer alan bazı konular Ömer Nasûhi Bilmen’in eserinde ya pek muhtasar olduğu veya bulunmadığı halde, onlarda pek üstünde durulmayan birkaç konuya Bilmen genişçe yer vermiştir. Bunda elbette kitabın yazıldığı ortam önemli rol oynamaktadır. Yahut diyebiliriz ki, müellifimiz başka eserlerde bulunabilecek konuları genişçe ele almaya ihtiyaç görmemiş; o malumatı öbür eserlere havale etmiş, onların fazla yer ayırmadığı konularda tafsilat vermiştir.

Fakat bunlar geçerli olmakla birlikte, yaşadığı dönemde Kur’ân ve Tefsirin maruz kaldığı tehlikeleri bertaraf etmek için de kolları sıvadığını düşünebiliriz. Bizi böyle düşünmeye sevk eden gerekçeyi, eser hakkında kısa bir tanıtmadan sonra arz edeceğiz.

Müellifimiz önce, Tefsir tarihi ilmini, genel tarih çerçevesine yerleştirir [s.6-7]. Tefsir tarihi, beşeriyet tarihinde en büyük inkılabı gerçekleştiren Kur’ân’ın özelliklerini ve kuvvetini inceleyen Tefsir ilmini ve bu ilim dalında eser verenleri ve eserlerini tanıtma gayesine yöneldiğinden büyük bir önemi haiz olduğunu bildirir.

Tefsir usûlü kitaplarında esas konuları teşkil eden bahisleri müellifimizin pek kısa geçtiğini görüyoruz. Ezcümle: Esbâb-ı Nüzûl yarım sayfalık bir yer tutmakta [s.117], İ’râbü’l-Kur’an yarım sayfa [s.119], mübhemât yarım sayfa [s.120], muhkem-müteşabih bir sayfadan az [s.121], ayetler arası tenasüb yarım sayfa [s.122]. Buna mukabil "Müfessirlerin muhtaç oldukları ilimler" bahsi on yedi sayfa [s.123-140]. Keza bu bahsi teyid eden "Müfessirlerin âdâb ve şerâiti" bahsi de oldukça uzundur [s.143-153]. Üstad buradan müfessirin doğru bir itikad, güzel maksad, diğer tefsirlerden farklı orijinal taraf, aklî ve naklî ilimlerle mücehhez olma, Kur’an’a ve tefsirlerine vukuf, hadisleri bilme, arap dil ve edebiyatının inceliklerine vakıf olma şartlarını arar.

Buna mukabil Tencimü’l-Kur’an’ın parça parça indirilmesinin hikmetleri üzerinde birçok eserde fazla durulmazken Ö.N.Bilmen’in bu hikmetleri altı madde halinde güzelce özetlediğini görüyoruz [s.15-16].

Bilmen’den önce yazılıp da Tencîm konusuna ayrı bir başlık altında yer veren müellif, Menâhilü’l-İrfan adlı eserinde A. Zerkânî’dir (Eser 1943’de yayınlanmıştır). Tencîm’in hikmetlerinin aslı Kur’ân’dan (İsra, 106 ve Furkan,32-33 ayetlerinden) alındığından, onların çoğunda benzerlikler varsa da, formüle edilişleri oldukça farklı olduklarından, merhum Bilmen’in, Menâhil’deki bahisden istifade etmeksizin yazdığı kanaatini taşıyorum. Hatta Bilmen, Zerkani’nin yazmadığı şu önemli hikmete yer verir: "Kur’ân’ın umumi heyeti birden nazil olsaydı, başkası tarafından evvelce düşünülüp tertip edilmiş olduğu zannını uyandıra bilirdi. Parça parça nüzulü ise, bu zanna imkan bırakmamıştır."

Eserin en orijinal sayılabilecek yerlerinden olan Tencîmü’l-Kur’ân bahsinin, kitabın fihristinde yer almaması çok tuhaftır. İndekste bile tencîm veya müneccem kelimelerine rastlanmaz. Keza Ahruf-i Seb’a bahsi fihristte görünmez. İndekste de ne Ahruf ne de yedi harf sırasında yer alır.

Bunlardan ve daha bazı karinelerden, bu eserin Usûl-i Tefsir kısmının çabuk yazıldığını düşünmekteyiz. Demek ki eserin konu fihristi ve indeks kısımlarını yeni baştan hazırlamak gerekir. Aksi halde okuyucu biraz eksik bilgilendirilmektedir.

Müfessirimiz önce yazdığı Usûl-i Tefsir ile sonra yazdığı Tabakâtü’l-Müfessirîn’i birleştirerek kitabına Büyük Tefsir Tarihi adını vermiştir.

"Müfessirleri tanıtan, "Tabakâtü’l-Müfessirîn" adını taşıyan ve bizce malum olan bazı eserler pek muhtasar şeylerdir ki, bunlar ne müfessirler hakkında malumatı câmidir, ne de tefsirler hakkında beyanâtı, mütaleâtı muhtevîdir" deyip, Süyûtî, Ahmed b. Muhammed adlı bir zat tarafından yazılmış Türkçe yazma bir eseri (Veliyyüddin Ef. Ktp. No:427), Sırrı Paşa, Davûdî (Hamidiye Ktp. No:179) eserlerini sayar. Bunlardan Davûdî’nin yazmasını aradığını, fakat başka yere nakledildiğinden okuma imkânı bulamadığını söyler [s.180].
Kendi eserinin ise müfessirlerin tefsir sahasındaki meslekleri, hayatları ve diğer eserleri hakkında bilgi verdiğini, böylece 464 müfessir tanıttığını bildirir. Tevazuan, bu eserin ulemanın hakkını vermekten uzak olduğunu, fakat büsbütün yazmamaktansa bu şekilde kaleme almanın daha iyi olacağı mülahazası ile yayınladığını bildirir. Sıra dışı mümtaz müfessirler tabakasında, Hülefâ-i Râşidîn başta olarak ashâbın müfessirleri ile başlar. Bunlar 15 zattır. Sonra birinci tabakada, ilk asırdaki 6 müfessiri anlatır. Sonra asırlarına göre on dört asırda yaşayan müfessirleri tanıtır.

Terceme-i hâlini verdiği her müfessirin önce kısaca hayatını, sonra "mevki-i ilmî"sini, tefsirdeki mesleği, eserlerini ve o müfessiri anlatırken başvurduğu kaynakları bildirir.

Eserin bizce önemini artıran husus, Türk müfessirlerine geniş yer ayırmasıdır.

Hacı Paşa (Aydınlı),

Kutbeddin İznikî,

İbn-i Kâdı Simavna Bedrüddin,

Kara Yakub b. İdris,

Molla Fenârî,

Yazıcızade Mehmed Efendi,

Alaeddin Çelebi,

Seyyid Ahmed Kırımî,

Muhyiddin Kâfiyeci,

Hasan Çelebi b. M. Şah Fenârî,

Molla Hüsrev,

Molla Gürânî,

Cemal Halvetî,

M.Necib Karahisarî,

Hüsameddin Ali Bitlisî,

Bayezid-i Rûmî,

Muhyiddin Niksarî,

Kemalüddin Karamânî,

Abdurrahman Müeyyed Amasyalı,

Celaleddin Karamanî,

Yahşi Halife Amasyalı,

İbn Kemal Paşa,

Karabağî Muhyiddin,

Bedreddin Mehmed Aydınlı,

Bustanzade Mehmed Efendi,

Muslihuddin Lârî,

Kınalızade Alaeddin,

Muhammed Birgivî,

Ebussuud,

Yusuf Sinaneddin Amasyalı,

Molla Avâd Alâiyeli,

Tatarpazarcıklı Mehmed Efendi,

Muhammed Emir Padişah-ı Buhârî,

Bedreddin Akhisarî,

Galatalı Mehmed Efendi,

Ahmed Şemseddin Karabağî,

Şeyhüllislam Sun’ullah Efendi,

İsmail Ankaravî,

Allâmek Mehmed Bosnalı,

Abdülmecid Sivasî,

Beypazarî Muslihuddin,

Vardarlı Mehmed Efendi,

Hıdır b. Muhammed Amasyalı,

Minkarîzade Yahya Efendi,

Kurabzâde Abdullah,

Ali Çelebi İznikî,

Şeyh İsmail Usturumcalı,

Şeyhülislam Feyzullah Efendi,

Kara Halil Boyabâdî,

Halil Naimî Manisalı,

Saçaklızade Mehmed Efendi,

Mestçizade Abdullah Efendi,

Muhammed Emin Üsküdârî,

Abdurrahman Rahmi Bursalı,

Muhammed b. Veli İzmirî,

Muhammed Hadimî,

Mehmed Hâzık Erzurumî,

Abdülgafur Lebib Amidî,

Konevi İsmail Efendi,

Lütfullah Erzurûmî,

Müstakimzade Süleyman,

Gözübüyükzade İbrahim,

M. Said Kayserili,

Molla Halil Siirdî,

Burdurlu Halil Efendi,

Karslı Hamid Efendi,

Şeyhülislam Muhtar Ahmed Efendi,

Kilisli Abdullah Efendi,

Yozgatlı Keşfî Efendi,

Sırrı Paşa,

Ali Yekta Efendi,

Manastırlı İsmail Hakkı Efendi,

Şeyhülislam Musa Kazım Efendi,

Konyalı Mehmed Vehbi Efendi

 

bunlardan bir kısmıdır.

 

Müellifimiz, asrımızda alıştığımız üzere, eserin başında veya sonunda kaynaklarını liste halinde vermez. Bu sebepten onun geniş bir literatüre dayandığı intibaı hasıl olmaz. Fakat kitap okununca onun gerçekten zengin bir literatürden yararlandığı ortaya çıkar. Bunların büyük bir yekûnunun yazma olması, merhum müellifin ilim uğrundaki azim ve sebatının bir göstergesidir. İstifade ettiği yazmaların Kütüphane ve kayıt numaralarını da belirtmektedir. Bu eserlerin bir kısmını şöyle sıralayabiliriz:


 

Yararlandığı Kaynaklar:

Zerkeşî’nin el-Burhân’ı [s.19-20, 24];

Muhadarâtü’l-evâil ve Müsameratü’l-evâhir [s.28];

Ebu Amr ed-Dânî’nin el-Muknî [s.27];

lusî’nin Rûhu’l-Meânî’si [s.28];

M. Mahlûf’un Ünvânü’l-Beyan fî Ulûmi’l-Kur’ân [s.28];

Corci Zeydan, Medeniyet-i İslamiyye Tarihi [s.29];

Kâdı İyâd, Şifa-yı Şerif [s.30, 46];

Keşfü’z-Zünûn [s.30];

Kitabü’n-Nakt [s.32];

Ahmed İbn Mübarek’in el-İbrîz’i [s.33];

Ahmed Dimyatî’nin İthâf’ı [s.34];

Tefsir-i Keşşâf [s.34];

İbn Deresteveyh’in Kitâbü’l-Kûttâb ve Şeyhülislam Merginânî’nin Tecnîs’i [s.34];

ez-Zikra’l-Muhammediyye Dergisi [s.34, 46];

Tefsirü’l-Menâr [s.46];

T. V. Arnold’un İntişar-ı İslam Tarihi [s.52];

İmam Gazâlî’nin el-Hikme fî Mahlukâtillah [s.80];

Hasaneyn Mahlûf’un el-Medhâlü’l-Münîr fî Mukaddimeti İlmi’t-Tefsir, Muhammed Süleyman’ın el-İkdâm alâ Tercemeti’l-Kur’ân, İbn Haldun’un el-Mukaddime’si [s.110];

Cemalüddin Aksarayî’nin Es’ile ve Ecvibe-i Kur’âniyye’si [s.157].


Bu listeden anlaşılacağı üzere o, eski ve muasır; matbu ve yazma, tefsir veya diğer ilimlere dair birçok kitaba bizzat müracaat etmiştir. Birinci cildin son sayfasında istifade ettiği bazı eserleri, belli belirsiz bir tarzda şöylece üç-beş satırda yan yana yazıvermiştir:

Tefsir-i Kurtubî Mukaddimesi, Tefsir-i İbn Atiyye Mukaddimesi, Tefsir-i Nisaburi Mukaddimesi, Tefsir-i İbn Arefe Mukaddimesi, Aynü’l-A’yan Mukaddimesi, Sevati’u’l-İlham Mukaddimesi, Tefsir-i Alusi Mukaddimesi.



Tefsir tarihi, beşeriyet tarihinde en büyük inkılabı gerçekleştiren Kur’ân’ın özelliklerini ve kuvvetini inceleyen Tefsir ilmini ve bu ilim dalında eser verenleri ve eserlerini tanıtma gayesine yöneldiğinden büyük bir önemi haizdir.



Şu eserlerin isimlerini de Arapça olarak yazmıştır:

 

el-İksîr fi Kavâidi’t-Tefsir,

el-Burhân fî Ulumi’l-Kur’ân,

el-Münîr fî İlmi’t-Tefsir,

et-Ta’bir fi Kavâidi’t-Tefsir,

el Cevâhir fî İlmi’t-Tefsir,

Takrîbü’l-İksir fî Usûli’t-Tefsir,

el Medhalü’l-Münir fî Mukaddimet-i İlmi’t-Tefsir (Hasaneyn Mahlûf),

el-Cevâhir fî Ulûmi’t-Tefsir,

Kavâidü’t-Tefsir,

Kitâbü Hattı’l-Mesâhif,

Hülâsatü’l-Beyan fî Te’lifi’l-Kur’ân,

Mukaddimetün li İlmi’t-Tefsir,

el Fevzü’l-Kebir fi Usûl-i Tefsir.

 

Müellifimiz bu eserlerin sadece isimlerini yazar; müellifleri, basıldığı yerler veya kütüphane yazma kayıt numaraları gibi bilgilere yer vermez.

Buna mukabil Büyük Tefsir Tarihi eserinde bazı faydalı ekler ve fihristler yer almaktadır. Bunlardan birincisi: Alfabetik sıraya göre tefsirlerin ve müfessirlerin listesi (s.799-839 arasında 40 sayfa halinde). Bu cetvelde kitabın adı, müellifinin adı ve vefat tarihi ve Büyük Tefsir Tarihi’ndaki terceme numarası bildirilir. İkincisi: Kıraat, i’râb, i’câz, fezâil, meâl, usûl-i tefsir, ulûmü’l-Kur’ân gibi sahalarda yazılmış kitap ve müelliflerinin fihristi, zeyl başlığı altında, (s.800-872 arasında 72 sayfa halinde) verilir ve burada 489 eser yer alır. Üçüncüsü: Eserde hayatı anlatılan müfessirlerin isimlerine göre alfabetik fihristi [s.873-878] ve nihayet dördüncüsü: Kitabin İçindekiler kısmı.

Büyük Tefsir Tarihi kitabının elimizdeki 1973 tarihli neşri maalesef, mazur görülebilecek nisbetten fazla miktarda dizgi hataları ihtiva etmektedir. Hata-Savâb Cedveli de ilave edilmemiştir (Kaldı ki o da derde derman değildir).

Mesela: "Kur’ân-ı Hakim’in terceme-i harfiyye sureti ile tercemesi tecviz edilmiştir > edilmemiştir." [s.100]. Bu önemli bir hatadır; zira doğrusu ancak müellifin bu husustaki fikrini bilmekle anlaşılabilir. Aksi halde sadece bu paragrafa bakan kimse, tamamen tersine bir kanaate sahip olur.

Kamîsün aleyh > Makîsün aleyh [s.28]. İklimlerinde > Kelimelerinde [s.27]. El-İman > El-İmam [Mushaf] [s.30]. Ve ki vechile kıraata mustaid > iki vechile [s.30]. Şek-i Kur’anî > Şekl-i Kur’anî [s.32]. Tarfe > Tarafe [s.39]. Tarif > Ta’riz [s.97]. بِسَلاَمٍ > بِسَلاَحِهِ [s.39]. Hiçbir meha-yı mezhebî > deha-yı mezhebî.

Kanaatimize göre merhum Ö. N. Bilmen, Usûl-i Tefsir eserini yazarken Türkiye’de yaşanan bir sıkıntının sancısını çekiyor, Kur’ân’ın etrafındaki surda meydana gelen bazı yıkıntıları tamir etmeye çalışıyordu. O sıkıntı şudur: Önce gelenek ve müçtehidleri taklid etme kınandı. Sonra tefsirler hafife alındı; beşer eseridir diye hatalar ve eksiklerle dolu olduğu zannı uyandırıldı. Sadelik adı altında yalnız Kur’ân’a yönelmek, Kur’ân’ın tercümesiyle yetinmek revaçlandırıldı. Tabiatıyla böyle bir sathi bakışla Kur’ân’ın, İslam ümmeti ve İslam medeniyetindeki mevkiinin anlaşılabilmesi de kolay olmayacaktı. İşte bu tehlike karşısında Kur’ân’ın ehemmiyetini, geniş kapsamlı olduğunu, başlıca İslamî ilimlerin kaynağı olduğunu anlatmak, dolayısıyla onun sathi tercümesinin mu’teber olmayacağını bildirmek, Tefsire duyulan ihtiyacı vurgulamak, Tefsirde ihtilaf sebeplerini bildirmek gerekiyordu. Müellifimiz bundandır ki, klasik tefsir usûlü kitaplarında pek az yer verilen bu konulara büyük önem vermiştir.

Kur’ân’ın ihtiva ettiği ilimler konusuna s.46-95 arasında kırk sayfalık yer ayırır. Yalnız unutmamalı ki, sarahaten veya işareten ihtiva ettiği ilimleri ayırdeder.


Kur’ân-ı Mübin’in Sarahaten veya İşareten İhtiva Ettiği İlimler

"Bilgili olan her kimse, Kur’ân’ın mübarek ayetlerini okudukça birçok ilimlerin, fenlerin mâbihi’l-kıyâmı olan eserlere, umdelere, düsturlara muttali olabilir. Bu cihetledir ki, İslam alimleri Kur’ân-ı Mübin’den birçok ilimlerin eseslarını istinbat etmişlerdir. Bunlar Kur’ân-ı Kerim’den bast ve tefsir edilmiş bulunur. Bir nice ayetler de vardır ki, başka birtakım ilimlerin, fenlerin mevzularını teşkil eden maddeleri, mes’eleleri i’cazkârane bir surette hulasaten veya işareten muhtevi bulunmaktadır." [s.46] deyip sonra şu ilimleri sayar: Tefsir, Hadis, Tevhid (Kelam), Fıkıh, Usûl-i Fıkıh, Hikmetü’t-Teşri’, Hitabet ve Mev’ıze, Ahlak, Havas, Rüya ilmi, Belagat, Mantık, Riyâziyye, Hey’et, Tasiiyyat denilen ilimler (fizik, kimya, nebatat, hayvanat, meandin), Hikmetü’t-Tekvin, Siyer ve Tarih, İctimaî İlim (Sosyoloji). Sonra şöyle bitirir:
"İşte Kur’ân-ı Azîmü’ş-şan, yukarıdan beri yazdığımız bu ilimleri ve bunların nice emsalini bir i’caz dairesinde sarahaten veya işareten muhtevîdir. Bir müfessir için yazacağı tefsirde bunları mümkün mertebe nazara almak bir vazifedir." [s.95]

Kur’ân’ın geniş kapsamını anlattıktan sonra sıra onu tercüme etmenin zorluğuna gelir.

Evvelce Tefsir ilminin geniş bir tarifini yapmakla, Kur’ân’ın sathi bir tercüme ile geçiştirilemeyeceği fikrini okuyucuya vermek ister: "Tefsir, Kur’ân-ı Kerim’in lafız-larının nasıl okunacaklarını ve bunların manalarını Arap lügatına ve lisan kaideleri-ne tatbikan beyan, ayetlerin manalarını, medlûllerini, hükümlerini, ihtiva ettikleri kıssaları izah, bu ayetlerin muhkem ve müteşabih olanlarını, nâsih ve mensûh olanlarını tasrih, aralarındaki irtibat ve insicamı izhar ve bunlardaki nükteleri, mezaya-yı beşeriyetin takati mikdarınca da tebyin ve tavzih etmekten ibarettir." [s.97]

Daha sonra "Tefsir ile Terceme arasındaki fark" başlığı altında, tefsire dayanan ve bir nevi tefsir olan tefsîrî tercemenin caiz, fakat terceme-i harfiyyenin caiz olmadığı gibi, mümkün de olmadığını ispatlar. Bu hususta icma-i ümmet var diye birçok eski, Hasaneyn Mahlûf, Muhammed Bahid, Muhammed Süleyman gibi bazı muasır alimlerin de bu görüşte olduklarını belirtir. [s.100-101]

Daha sonra terceme-i harfiyyenin caiz olmayışının gerekçelerini on bir madde halinde hülasa eder ki bu, usûl kitaplarında kolay kolay rastlayamayacağımız bir durumdur. [s.101-104]

Şu hâlde merhum üstad Ö. N. Bilmen, Yirminci asrın başlarından itibaren ortaya çıkan ve arada bir alevlendirilen "Kur’ân terceme edilsin" davasının asıl maksadını pek iyi anlamış ve gerek Tefsirden habersiz aydınları, gerekse geniş halk kitlesini bu konuda aydınlatmak istemiş ve bunu başarı ile yapmıştır. Gerçekten tercüme isteyenlerin büyük bir kısmı, dinî bir gayretle bu işe teşebbüs edenler değildi. Sadelik iddiası altında, Kur’ân’ın birçok özelliklerini gözden uzak tutmak, onu sıradan bir kitap durumuna indirmek, ondan çok mana ve işaretler çıkarmış olan ulema hakkında yanlış düşünceler uyandırmak, mezhepleri reddetmek ve netice itibariyle toplumu Kur’ân’dan uzaklaştırmak isteyenler bu işin başını çekiyordu. Belki tek tük bazı dindarlar da bunlara aldanmış olabilirdi. Ama halk genel olarak sağduyusu ile onların gerçek maksadını anlıyordu. O yüzdendir ki, İslâmî hassasiyetten uzak, hatta yıl boyunca İslâm ve müslümanlar aleyhinde yayın yapmaktan geri durmayan bazı gazetelerin çıkardıkları, hatta parasız olarak kupon karşılığında dağıttıkları Kur’ân tercümelerine halkımız itibar etmediği gibi, bu arada iyi bir niyetle Diyanet İşleri Başkanlığı’nca, 1960 askeri darbesini müteakip hazırlatılan Meâle karşı da soğuk kalmıştır.

Ö. N. Bilmen’in darbeyi müteakip Diyanet İşleri Başkanlığı’na getirilip sekiz ay kadar sonra ayrılmasında bu husustaki baskıların tesirleri olabileceğini düşünmek lâzımdır. Tercüme kampanyası 1960 ihtilalinden hemen sonra alevlendiği gibi, 1955’lerde de ortaya atılmış, devrin Diyanet İşleri Başkanı Eyüp Sabri Hayırlıoğlu buna karşı koymuştu.

Ö. N. Bilmen, Kur’ân tercümesi fikrine karşı koymak için, diğer taraftan, Tefsir ilminin ehemmiyeti, prensipleri, kaynakları, müteaddit bilimlerle münasebetleri, tefsirlere olan ihtiyaç üzerinde uzun uzadıya durmak ihtiyacını hissetmiştir [s.104-107]. Bu bahsin peşinden "Müfessirler arasında görülen bazı ihtilafların sebepleri" [s.153-160] üzerinde durmuştur. Dikkat edilirse bu bahis de aynı mihver manayı, yani Kur’ân tefsirinin çok geniş bir deniz olduğu manasını teyid maksadına matuftur.

 

Kur’ân’ın hattı tevkifî olup, nazmı mu'ciz olduğu gibi resmi de ayrıca mu’cizdir.


Kur’ân Harfleri

Yirminci asrın ilk çeyreğinden sonra harf inkılabı yapılmasının ardından yeni nesil Kur’ân okuma, öğrenme imkânından uzak kaldı. Bir çok resmi ağız “Buna lüzum yok” deyip, gerekirse ayetlerin latin harfleri ile de yazılabileceğini söylediler. Onun yazı konusundaki sıkı tutumu, bu ihtiyaçtan ileri gelmiş olabilir.


Resm-i hattın tevkifî olduğunda ısrar eder [s.27]. "İlm-i Resmi’l-Kur’ân, Mushaf’a mahsus hatt-ı ıstılahî ile hatt-ı kıyasî arasındaki farkları ve onların hikmetlerini göstermek içindir. Hz. Osman mushafinın imlasına uymak icab ettiğinden basılacak mushafların bu esasa mutabık olmak lazımdır [s.27] ve ümmete farz-ı kifayedir." Bu görüşte olan İmam Ahmed b. Hanbel, Alûsî, M. Mahluf ve benzerlerinin görüşlerini nakleder [s.27-28]. Medeniyet-i İslamiyye Tarihi [s.29], el-Muknî [s.29]; Neşr (el-Cezerî ?) ve Şerh-i Mecâmi gibi zevata dayanarak, hatt-ı Osmânî’ye uymanın vücûbunu ifade eder.

Fakat, imam mushafın hattına uyma şartını: a) tahkikî b) takdirî çeşitlerine ayırır. "Mesela, el-Muknî’de mezkur olduğu veçhile مالك şeklinde yazma tahkikî, ملك şeklinde yazma ise takdirî
muvafakattır. Çünkü bu elifler Mesâhif-i Osmaniyye’de ihtisar için hazfedilmiştir, okunuş itibari ile yine mevcuttur. Binaenaleyh مالك yerine, ملك yazılması, asl-ı kıraata uygun olduğundan Hatt-ı Osmânî’den bir inhiraf sayılmaz. Emsali hakkında da hüküm böyledir. Nitekim bizim Türkçemizde داها ناصل بشقة gibi birçok kelimeler, sırf ihtisar için نصل دها بشقة şeklinde elifsiz yazılagelmiştir."
[s.28-29]


"İşte bunun içindir ki, İslâm aleminde Kur’ân-ı Kerim’in resm-i hattına son derece itina edilegelmiştir (...) Hemze, ta’şir, fasıla işaretleri bilâhare kabul edilmiştir. Bunlar Kur’ân-ı Kerim’in asıl yazısından hariç, onun şekil ve mahiyetini tağyirden berî; bir nevi tefsirden ibaret olup, mücerret tilavetini teshîle hâdim, ziyadesiyle zabt ve beyana elverişli işaretlerdir. Ayetlerin başlarındaki fâsılalar ile vakf ve ibtidaya ait rumuzlar da bu cümledendir. Bunlar kelimelerin cevherlerinden hariç, resm-i hattı tağyirden berî olduğundan, cumhûr-u müslimîn tarafından tasvîb edilmiştir." [s.30-31]

II. cildin baş tarafındaki Müteaddit Tefsirler Yazılmasındaki Hikmet başlığı da aynı manayı te’kid eder [s.181-183]. Hatta müteakip Müfessirlerin Meslekleri de [s.183-187] tefsir çeşitlerini tanıtarak aynı manayı pekiştirir.

İbrîz’den"Kur’ân’ın hattı tevkifî olup, nazmı mu'ciz olduğu gibi resmi de ayrıca mu’cizdir" sözünü nakleder [s.33]. Bundan sonra Kur’ân’ı Arapça olmayan bir kalemle yazmanın veya Arapça’nın gayrı ile tilavetinin doğru olmadığını bildirir [s.33]. Meseleyi biraz incelerken Zerkeşî’nin cevaz araştırmasını nakletmesini eleştirir.

Ezher ulemasının yayınladığı ez-Zikra’l-Muhammediyye dergisinde, söz Kur’ân’ın Latin harfleriyle yazılmasının caiz olmadığı şeklinde bitirilir. [s.34]

Münferid harflerle basılmış* bir risale hakkında mülga fetva emanetinin fetva vermediği nakledilir. [s.34-35]

Devamla: "Kur’ân-ı Kerim’in resm-i hattını değiştirmek arzusu, Arapça bilmeyen müslümanların Kur’ân-ı Mübin’i kolayca okuyabilmesini temin gibi bir maksada müstenid olabilir. Fakat güzelce mülâhaza edilince bu maksadın daha güzel tecellisi için Kur’ân’ın resm-i hattını muhafazadan başka çare olmadığı tezahür eder. Bir kere bu yazının yerine başka yazıların kaim olamayacağını yukarıda söylemiş bulunuyoruz. Sonra resm-i hattın hafızalara pek büyük yardımı vardır. Kur’ân’a has resm-i hat ise bu hususta birinciliği haizdir. Binaenaleyh Kur’ân-ı Kerim’i kendisine mahsus bir resm-i hat ile okuyup bellemek, bilfarz bariz fazla bir zaman sarfına muhtaç olsa da yine faideli olacak ve İslam âlemine ait, müstakil, tarihî bir resm-i hatta ittila peyda edilmiş bulunulacaktır. Medenî müterakkî milletler birçok yabancı kavimlerin dillerini, yazılarını öğrenip dururken müslümanlar umum İslam alemine ait, din bakımından da pek büyük bir kudsiyyeti haiz olan bir yazıyı niçin bellemesinler? Aynı zamanda ibadetten de sayılan bu bilgiyi niçin tahsile çalışmasınlar? [s.35-36]

Müfessir, tabii ilimlerin sahasına giren konuları ele alırken ihtiyatlı olmalıdır. Birtakım fennî nazariyelere kesin gözüyle bakıp Kur’ân’ın yüksek beyanlarıyla bağdaştırmaya kalkmamalıdır. Zira fennî nazariyeler değişmektedir.


Fennî Tefsir Hakkındaki Tutumu

Müellifimiz bu hususta açık fikirli olmak birlikte fennî tefsir konusunda aşırı gidenlere karşı tavrını belirtmeyi ihmal etmez. Meselâ şöyle der:
"Şu da bedihîdir ki: Kur’ân-ı Mübin’in gayesi gök cisimlerinin şekillerini, tavırlarını, mikdarlarını, uzaklıklarını tayin etmek, sema tabakalarının şu mahiyette, bu mahiyette bulunduğunu bildirmek değildir. Belki (bilakis) kısmen müşahede edebildiğimiz ve letafetlerine, nuraniyetlerine meclûb bulunduğumuz gök cisimlerinin birer kudret ayeti, birer azamet nümûnesi, birer ulûhiyyet şahidi olduğunu telkin ile insanları tefekkür ve intibah dairesine celbetmektir." [s.709]

Fakat Küre-i arzın teşekkülü konusunda fenni esas alır: "Kant ve Laplas nazariyesine göre evvelce güneş ile yer ve bütün seyyareler bir kül halinde ve kürevî bir şekilde bulunmakta idi. Fezada dönen bu küreden kopmalarla seyyareler ayrıldı ve fakat güneşin cazibesinden kurtulamadılar." der. [s.74]

Bazı ayetleri (Fussilet, 11; Enbiya, 30) buna delil getirir. Fakat bu konuda örnek olarak şöyle bir tutum belirtir: "Kant ve Laplas, kendi nazariyelerinin bu babdaki beyanat-ı Kur’âniyye’ye yaklaşmasıyla pek ziyade müftehir olabilirler." [s.75] ve diğer misallere dair ayetler zikreder. [s.75-79]
Ö. Nasûhi Bilmen, müfessirlerin adabı bahsini yazarken de:

"Müfessir, tabii ilimlerin sahasına giren konuları ele alırken ihtiyatlı olmalıdır. Birtakım fennî nazariyelere kesin gözüyle bakıp Kur’ân’ın yüksek beyanlarıyla bağdaştırmaya kalkmamalıdır. Zira fennî nazariyeler değişmektedir.

Nitekim bazı ayetleri Batlamyus nazariyesi ile bağdaştıranların gayretleri bugün kıymetini kaybetmiştir. İşin künhünü Allah Teala’nın ilmine havale eylemelidir." [s.151]


Tatlı İkazlar

Yapılması gereken bir iş de, Kur’ân tefsiri aleyhindeki bid’atları bildirmek, tatlı ikazlarda bulunmak suretiyle onlara aldanmayı önlemektir.

Ezcümle, M. Sıddık Hasan Han’ın "Fethu’l-Beyân" tefsiri hakkında: "Şu kadar var ki, müellifi Selefiyye mezhebine hizmet emelinde, iddiasında bulunduğundan bir çok sahifelerinde Eş’ari mezhebine muhalif yazılar yazmış, Ehl-i re’y ve Ehl-i bid’at diye bazı zevata -haksız yere- tarizlerde bulunmuştur. Bunlar bir kusur ise de muhterem müellifin hüsn-i niyetine bağışlanabilir." demiştir. [s.758]

Bu tutum müfessirimizin genel çizgisidir. Yani, tenkide müsait yerleri görür, kabul eder. Fakat kusur buldu diye kusuru büyütmeye, şahsı çürütmeye gitmez, bilakis özür arar, tevil ederek onun hakkında iyi düşünceler uyandırmaya çalışır. Fakat ikaz vazifesini yapmaktan asla çekinmez.

M. Abduh üzerinde tafsilatlı olarak durmuş [s.163-170], onun ilmî kudreti yanı sıra Avrupa’nın ve yeni fikirlerin tesirinde kalarak bazan nasları zorladığını, delilsiz te’vil yaptığını, hürmetli bir ifade ile belirtmiştir.

"Şeyh Reşid Rıza merhumun, tefsiri ve sair dinî mevzulara dair bir kısım yazılarında, mu’cizat-ı kevniyyeye kail olmadığını işaret eden bazı tevcihleri vardır ki, bunlar ulemadan bazı zevatın ve bilhassa Şeyhulislam Mustafa Sabri Efendi’nin el-Kavlu’l-Fasl ünvanlı eserinde tenkidlerini celbetmiştir." [s.783]

Ömer Nasûhi Bilmen, Tantâvî Cevherî’ye yöneltilen tenkidi naklettikten sonra: "Hasılı, muharririn asıl gayesi, Allah Teala’nın halk hususundaki acayip sun’unu hatırlatarak müslümünları, siyasetin, kuvvet ve izzetin istinadgâhı olan ilimleri tavsile teşvik etmekten ibarettir." demiştir. [s.784]

Bilmen, yenilik hususundaki anlayışını, Elmalılı’ya yöneltilen "Eskiye bağlı idi. Bütün İslam meselelerini asrın idrakine söyletemedi." tenkidini cevaplandırırken ortaya kor: "Ya "İslam meselelerini asrın idrakine söyletemedi." sözünün manası ne olabilir? Asrın kabul edebilmesi için İslam meselelerine başka bir mahiyet mi vermeli? İslam namına başka bir hüviyet mi meydana çıkarmalı? Dinî meselelerin sabit olan mahiyetleri, asrın idraki bahanesi ile tağyir edilemez, belki bu meseleler asrın tefhim ve müdafaa usûlleri dairesinde tahrir ve telkin edilir. İşte bu Elmalılı Hamdi Efendi de bu vechi ile hareket etmiştir." [s.791]


Muasır Hadiseler

Ömer Nasûhi Efendi, nadiren de olsa bazı muasır hadiselere temas eder. Erzurumlu Mehmed Hazık Efendi’yi tanıttıktan sonra: "Bir teessüf" diye başlayan paragrafında: Hazık Efendi’nin kabrinin yanında Maksud Efendi (Ö. N. Bilmen’in babasının dayısı), Gıdalızade Şeyh Mehmed Efendi, Solakzade Ahmed Efendi (v.1314). "Bu dört zatın medfun bulunduğu kabristanın kaldırılarak yerleri bînam ve nişan kalmıştır. Malumdur ki bir belde için, belki bir ülke için büyük bir alimin, yüksek bir edibin kabri, binlerce muhteşem binadan daha ziyade bir zinet teşkil eder.", diye başlayan teessüfünü, Eşref merhumun şu beyti ile bitirir:

Gözlerim ebnâ-yı asrımdan o rütbe yıldı kim, İstemem ben Fatiha, tek kırmasınlar taşımı. [s.726-727]

Mushaflar Tetkik Heyeti ülkemizde bulunup Kur’ân neşrindeki en cüz’î de olsa yazı ve basım yanlışlığının önlenmesi vecibesini ifa etmektedir. Ö. N. Bilmen bunu takdirle anlatır. [s.26]

"Nokta sadr-ı İslam’da vardı, bilahare birçok yazışmada kullanılması terk olunmuş, nokta konması muhatabın vukufsuzluğuna bir tariz gibi telakki edilegelmişti. Nitekim bir zamanlar bizde de imzaya nokta konulması doğru görülmezdi." [s.31]

Böylece Ömer Nasûhi Bilmen Hocaefendi, yazıldığı dönemin şartları içinde faydalı bir eser ortaya koymuştur. Allah Tealâ’dan bu eserini hasenat mizanına koyacağını umuyor ve kendisi için rahmet diliyoruz.

 


Bu Makaleye Ait Eleştiri Makaleleri
# Makaleler Adı
Kullanıcı Yorumları

! Yorum yazabilmeniz için üye olmalısınız.
Üyelik için lütfen sayfanın üst kısmında yer alan"Üye Giriş | üye ol" linkine tıklayınız.

Kayıt Ekleyen / Eklenme Tarihi
Nurgül Çepni / 22.6.2009



Eski Eserler


Eski Eserler Kütüphanesine Hoşgeldiniz!

Hesap İşlemleri

Üye değil misiniz? Üye olun!

Eski Eserlere üye olarak, kütüphanenimiz ve eserlerimiz hakkında paylaşımlardan hesabınız üzerinden faydalabilirsiniz...